Parsva Ekadashi is the eleventh tithi of the bright fortnight of Bhadrapada. It stands at the middle of chaturmasya, between Devshayani and the waking in Kartika.
The names
The day carries more names than any other ekadashi. Parsva is the side, and Parivartini is the turning: Vishnu, asleep since Devshayani, is said to turn from one side to the other on this day. It is also printed as Vamana Ekadashi and, in some almanacs, Jayanti Ekadashi. All are the same tithi.
What is said of the day
The turning is the whole of the day’s idea, and it is a calendar image before it is anything else: the four months have a beginning, a middle and an end, and this marks the middle. The mahatmya given with it, from the Bhavishya Purana and repeated in the Padma Purana, is told by Krishna to Yudhishthira, and the story it tells is Vamana’s: the three steps, Bali’s gift and Bali’s sending down to Patala. The phala said to follow is stated in the usual comparative form, the merit of the vajapeya yajna, and the dana named for it is of curds, rice and ghee.
The other observance on the same tithi
Vamana Jayanti follows the next day, on Vamana Dwadashi, as Udupi and the Madhva calendars keep it, and the ekadashi fast leads into it; some households keep the two together on the ekadashi, with the fast, the Vamana story and the dana. Because Vamana Jayanti has its own reckoning and its own account, it is set out on its own page at Vamana Jayanti, and a reader who wants the jayanti rather than the ekadashi should go there.
Apart from the reading and the dana, nothing in the keeping of this ekadashi differs from the others. The fast, the tithi reckoning and the parana are the general rules on the Ekadashi page. The turning is something said of the day, not something done on it.
ಭಾದ್ರಪದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿಯೇ ಪಾರ್ಶ್ವ ಏಕಾದಶಿ. ದೇವಶಯನಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕದ ಉತ್ಥಾನದ ನಡುವೆ, ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಹೆಸರುಗಳು
ಏಕಾದಶಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರು ಹೊತ್ತ ದಿನ ಇದೇ. ಪಾರ್ಶ್ವ ಎಂದರೆ ಮಗ್ಗುಲು, ಪರಿವರ್ತಿನಿ ಎಂದರೆ ಹೊರಳುವುದು: ದೇವಶಯನಿಯಿಂದ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಷ್ಣು ಈ ದಿನ ಒಂದು ಮಗ್ಗುಲಿನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಳುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ವಾಮನ ಏಕಾದಶಿ ಎಂದೂ, ಕೆಲವು ಪಂಚಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಂತಿ ಏಕಾದಶಿ ಎಂದೂ ಮುದ್ರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ತಿಥಿ.
ಈ ದಿನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದು
ಹೊರಳುವಿಕೆಯೇ ಈ ದಿನದ ಪೂರ್ಣ ಕಲ್ಪನೆ, ಮತ್ತು ಅದು ಮೊದಲಿಗೆ ಪಂಚಾಂಗದ ಚಿತ್ರ: ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಿಗೆ ಆರಂಭ, ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ ಇದೆ, ಮಧ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಇದು. ಇದರ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಭವಿಷ್ಯ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿದೆ, ಪದ್ಮ ಪುರಾಣದಲ್ಲೂ ಬರುತ್ತದೆ, ಕೃಷ್ಣ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದು. ಅದು ಹೇಳುವ ಕಥೆ ವಾಮನನದು: ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆ, ಬಲಿಯ ದಾನ, ಮತ್ತು ಬಲಿ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಹೋದದ್ದು. ಫಲವನ್ನು ಎಂದಿನ ಹೋಲಿಕೆಯ ರೂಪದಲ್ಲೇ, ವಾಜಪೇಯ ಯಾಗದ ಫಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೇಳಿದ ದಾನ ಮೊಸರು, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದ್ದು.
ಇದೇ ತಿಥಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಆಚರಣೆ
ವಾಮನ ಜಯಂತಿ ಮರುದಿನ, ವಾಮನ ದ್ವಾದಶಿಯಂದು, ಉಡುಪಿ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ವ ಪಂಚಾಂಗಗಳಂತೆ; ಏಕಾದಶಿ ಉಪವಾಸ ಅದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನುಡಿ. ಕೆಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ, ವಾಮನನ ಕಥೆ, ದಾನದೊಂದಿಗೆ ಎರಡನ್ನೂ ಏಕಾದಶಿಯಂದೇ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಾಮನ ಜಯಂತಿಗೆ ತನ್ನದೇ ತಿಥಿ ನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ಕಥೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ವಾಮನ ಜಯಂತಿ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.
ಪಾರಾಯಣ ಮತ್ತು ದಾನ ಬಿಟ್ಟರೆ ಈ ಏಕಾದಶಿಯ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದವುಗಳಿಗಿಂತ ಬೇರೆಯಾದದ್ದೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಉಪವಾಸ, ತಿಥಿಯ ನಿರ್ಧಾರ, ಪಾರಣೆ ಏಕಾದಶಿಯ ಪುಟದ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮಗಳಂತೆಯೇ. ಹೊರಳುವಿಕೆ ಈ ದಿನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವ ಮಾತು, ಈ ದಿನ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವಲ್ಲ.