ಅನುಸರತಿ ಕರಿಕಪೋಲಂ: ಏಟು ತಿಂದರೂ ಬಿಡದ ದುಂಬಿ

ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಸಿಹಿ ಹಂಚುವ ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಗದರಿಸಿದರೂ ಸರಿಯದೆ ನಿಲ್ಲುವ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇವೆ. ಆಸೆ ಇದ್ದಾಗ ಅವಮಾನ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಆರ್ಯಾ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಮಾತನ್ನು ಆನೆ ಮತ್ತು ದುಂಬಿಯ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಯಾಚಕನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 22 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, On the Humiliation of Begging, verse 22

ವಿಷಯ: ಆಸೆಗೆ ಕುರುಡಾದ ಬೇಡುವವ · The one blinded by hope of gifts

ಛಂದಸ್ಸು: ಆರ್ಯಾ · Arya

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಅನುಸರತಿ ಕರಿಕಪೋಲಂ ಭ್ರಮರಃ ಶ್ರವಣೇನ ತಾಡ್ಯಮಾನೋಽಪಿ
ಗಣಯತಿ ನ ತಿರಸ್ಕಾರಂ ದಾನಾಂಧವಿಲೋಚನೋ ನೀಚಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

अनुसरति करिकपोलं भ्रमरः श्रवणेन ताड्यमानोऽपि
गणयति न तिरस्कारं दानान्धविलोचनो नीचः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

anusarati karikapolaṃ bhramaraḥ śravaṇena tāḍyamāno’pi
gaṇayati na tiraskāraṃ dānāndhavilocano nīcaḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಅನುಸರತಿ (अनुसरति, anusarati) = ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತದೆ (follows)
ಕರಿಕಪೋಲಂ (करिकपोलं, karikapolaṃ) = ಆನೆಯ ಕೆನ್ನೆಯನ್ನು, ಗಂಡಸ್ಥಳವನ್ನು (the elephant’s cheek)
ಭ್ರಮರಃ (भ्रमरः, bhramaraḥ) = ದುಂಬಿ (the bee)
ಶ್ರವಣೇನ (श्रवणेन, śravaṇena) = ಕಿವಿಯಿಂದ (with the ear)
ತಾಡ್ಯಮಾನೋಽಪಿ (ताड्यमानोऽपि, tāḍyamāno’pi) = ಹೊಡೆತ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಹ (ತಾಡ್ಯಮಾನಃ ಅಪಿ) (though being struck)
ಗಣಯತಿ (गणयति, gaṇayati) = ಲೆಕ್ಕಿಸುತ್ತಾನೆ (counts, minds)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ತಿರಸ್ಕಾರಂ (तिरस्कारं, tiraskāraṃ) = ತಿರಸ್ಕಾರವನ್ನು, ಅವಮಾನವನ್ನು (the insult)
ದಾನಾಂಧವಿಲೋಚನೋ (दानान्धविलोचनो, dānāndhavilocano) = ದಾನದಿಂದ ಕುರುಡಾದ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವನು (ದಾನ ಅಂಧ ವಿಲೋಚನಃ) (with eyes blinded by dana, rut or gift)
ನೀಚಃ (नीचः, nīcaḥ) = ಕೀಳು ಮನುಷ್ಯ (the base man)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಕಿವಿಯಿಂದ ಹೊಡೆತ ತಿಂದರೂ ದುಂಬಿ ಆನೆಯ ಕೆನ್ನೆಯನ್ನೇ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ದಾನದ ಆಸೆಯಿಂದ ಕಣ್ಣು ಕುರುಡಾದ ಕೀಳು ಮನುಷ್ಯ ತಿರಸ್ಕಾರವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Though it is struck by the elephant’s ear, the bee still follows the elephant’s cheek. In the same way a base man, his eyes blinded by dana, takes no account of insult.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ದಾನ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅರ್ಥ. ಮದಿಸಿದ ಆನೆಯ ಕೆನ್ನೆಯಿಂದ ಸುರಿಯುವ ಮದಜಲಕ್ಕೂ ದಾನ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಕೊಡುಗೆಗೂ ದಾನ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ಶ್ಲೇಷೆಯಿಂದ ದುಂಬಿಯ ಚಿತ್ರವೂ ಬೇಡುವವನ ಚಿತ್ರವೂ ಒಂದೇ ಪದದಲ್ಲಿ ಕೂಡುತ್ತವೆ.

The word dana has two meanings here. It names the rut-fluid that flows down a musth elephant’s cheek, and it also means a gift. This pun joins the picture of the bee and the picture of the beggar in one word.

ಇದೊಂದು ಅನ್ಯೋಕ್ತಿ ಮಾದರಿಯ ಹೇಳಿಕೆ. ದುಂಬಿ ಮತ್ತು ಆನೆ ಮೇಲ್ನೋಟದ ಅರ್ಥ, ಕೊಡುಗೆಗೆ ಆಸೆಪಡುವ ಮನುಷ್ಯ ಒಳ ಅರ್ಥ. ದುಂಬಿ ಮದಜಲದ ವಾಸನೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಆನೆ ಕಿವಿ ಬೀಸಿ ಓಡಿಸಲು ನೋಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕವಿಗಳ ಪರಂಪರೆಯ ಚಿತ್ರ.

This is in the manner of an indirect saying. The bee and the elephant are the surface meaning, the man hungry for gifts is the hidden one. A bee drawn to the scent of the rut-fluid while the elephant flaps its ears to drive it off is a familiar picture in the poets’ tradition.

ಮುದ್ರಿತ ಪುಟದ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪದಗಳ ಕೊನೆಯ ಅನುಸ್ವಾರ ಅಥವಾ ವಿಸರ್ಗದ ಚುಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಮುದ್ರಣ ಅಥವಾ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಲೋಪ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ವ್ಯಾಕರಣಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

In the scan of the printed page the final anusvara or visarga dot is missing on some words. We have taken that as a printing or scan dropout and kept the grammatical form.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 73. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 73. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಆಸೆ ಕಣ್ಣು ಕಟ್ಟಿದಾಗ ಅವಮಾನ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ನಿಜವಾಗಬಹುದು. ಬೇರೆಯವರ ಗದರಿಕೆಯನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡೇ ಯಾವುದರ ಹಿಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಒಮ್ಮೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

That hope blinds us to insult may be true of ourselves too. We may ask once what we are chasing while putting up with rebuffs from others.

ಎಲ್ಲ ಬೇಡಿಕೆಯೂ ನೀಚತನವಲ್ಲ. ಒಂದು ಕೊಡುಗೆಯ ಆಸೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಟೀಕಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು.

Not every request is baseness. The verse can be read as criticising the giving up of self respect in hope of a gift.