ಅರಾತಿವಿಕ್ರಮಾಲೋಕ: ಶತ್ರುವಿನ ಪರಾಕ್ರಮ ನೋಡಿ ಅರಳುವ ಕಣ್ಣು

ಕಷ್ಟದ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಕೈಗೆ ಬಂದಾಗ ಕೆಲವರು ಕುಗ್ಗುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರ ಕಣ್ಣು ಅರಳುತ್ತದೆ. ಸವಾಲು ಕಂಡಾಗ ಮುಖ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಮನೋಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಹಾಗೆ ಕಣ್ಣರಳಿಸುವ ಒಬ್ಬ ವೀರನನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪದ್ಯ, ವೀರರಸದ ಚಿತ್ರ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯರಾಜಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 63 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of Kings, verse 63

ವಿಷಯ: ವೀರನ ಚಿತ್ರ · Portrait of a warrior

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಅರಾತಿವಿಕ್ರಮಾಲೋಕವಿಕಸ್ವರವಿಲೋಚನಃ
ಕೃಪಾಣೋದಗ್ರದೋರ್ದಂಡಃ ಸ ಸಹಸ್ರಾಯುಧೀಯತಿ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

अरातिविक्रमालोकविकस्वरविलोचनः
कृपाणोदग्रदोर्दण्डः स सहस्रायुधीयति

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

arātivikramālokavikasvaravilocanaḥ
kṛpāṇodagradordaṇḍaḥ sa sahasrāyudhīyati

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಅರಾತಿವಿಕ್ರಮಾಲೋಕ (अरातिविक्रमालोक, arātivikramāloka) = ಶತ್ರುಗಳ ಪರಾಕ್ರಮದ ದರ್ಶನ (ಅರಾತಿ + ವಿಕ್ರಮ + ಆಲೋಕ) (the sight of the foe’s valour)
ವಿಕಸ್ವರವಿಲೋಚನಃ (विकस्वरविलोचनः, vikasvaravilocanaḥ) = ಅರಳಿದ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು (ವಿಕಸ್ವರ + ವಿಲೋಚನಃ) (one whose eyes open wide)
ಕೃಪಾಣೋದಗ್ರ (कृपाणोदग्र, kṛpāṇodagra) = ಖಡ್ಗದಿಂದ ಮೇಲೆತ್ತಿದ (ಕೃಪಾಣ + ಉದಗ್ರ) (raised high with the sword)
ದೋರ್ದಂಡಃ (दोर्दण्डः, dordaṇḍaḥ) = ದಂಡದಂತೆ ಬಲವಾದ ತೋಳುಳ್ಳವನು (one with an arm like a staff)
ಸಃ (सः, saḥ) = ಅವನು (he)
ಸಹಸ್ರಾಯುಧೀಯತಿ (सहस्रायुधीयति, sahasrāyudhīyati) = ಸಾವಿರ ಆಯುಧಗಳುಳ್ಳವನಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ (acts like one with a thousand weapons)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಶತ್ರುಗಳ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಿ ಕಣ್ಣರಳಿಸುವ, ಖಡ್ಗವನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಿದ ಬಲವಾದ ತೋಳುಳ್ಳ ಅವನು, ಸಾವಿರ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದವನಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

His eyes open wide at the sight of the enemy’s valour, and his strong arm is raised with the sword. He acts like a man carrying a thousand weapons.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಸಹಸ್ರಾಯುಧೀಯತಿ ಎಂಬುದು ನಾಮಪದದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕ್ರಿಯಾಪದ. ಸಾವಿರ ಆಯುಧಗಳುಳ್ಳವನಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಒಂದು ಖಡ್ಗ ಹಿಡಿದವನೇ ಸಾವಿರ ಆಯುಧಗಳ ಬಲ ತೋರುತ್ತಾನೆ ಎನ್ನುವುದು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ, ಅಂದರೆ ಕವಿಯ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ.

Sahasrayudhiyati is a verb made from a noun, meaning he behaves like one with a thousand weapons. A man holding one sword showing the strength of a thousand weapons is exaggeration, the poet’s own overstatement.

ಶತ್ರುವಿನ ಪರಾಕ್ರಮ ನೋಡಿ ಕಣ್ಣರಳುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಭಯವಲ್ಲ, ಉತ್ಸಾಹ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಯದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಅಗಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವೀರನ ಕಣ್ಣು ಹೂವಿನಂತೆ ಅರಳುತ್ತದೆ. ಇದು ವೀರರಸ. ಯುದ್ಧವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವದ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Eyes opening at the enemy’s valour show eagerness here, not fear. Usually eyes widen in fear, but here the warrior’s eyes open like a flower. This is the heroic sentiment, and the fighting is told in a matter-of-fact tone.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 103. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 103. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಸವಾಲು ಕಂಡಾಗ ಕುಗ್ಗದೆ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಕಣ್ಣರಳಿಸುವುದು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಧೈರ್ಯ. ಕಠಿಣ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಕಂಡು ಬೆದರದೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಯುವ ವೈದ್ಯರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

Opening our eyes in curiosity rather than shrinking when a challenge appears is a kind of courage. We may see it in a young doctor who sits down with a difficult case, interested rather than afraid.

ಆದರೆ ಒಬ್ಬನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ಆಯುಧಗಳ ಬಲ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕವಿಯ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ. ಇಂದಿನ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತಂಡದ ಬಲವೇ ದೊಡ್ಡದು. ಒಬ್ಬನ ಕೈ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಲಾರದು.

But one man holding the strength of a thousand weapons is the poet’s overstatement. In work today the strength of the team counts for more. One pair of hands cannot do everything.