ಅತ್ಯಾರ್ಯಮತಿದಾತಾರಂ: ಅತಿಯಾದವರ ಬಳಿ ಸುಳಿಯದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ

ಇಲ್ಲಿ ಅತಿ ಎಂಬ ಉಪಸರ್ಗ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಗಳೇ ಅತಿಯಾದಾಗ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಒಂದು ಲೋಕದ ಅನುಭವ ಶ್ಲೋಕದ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಸಜ್ಜನಿಕೆ, ದಾನ, ಶೌರ್ಯ, ವ್ರತ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಗುಣಗಳೇ.

The prefix ati, over, comes four times. The verse holds an observation of the world: good qualities themselves get in the way when carried to excess. Nobility, giving, courage and vows are all normally admired.

ಐದನೆಯವನು ಬೇರೆ ಬಗೆಯವನು. ಇವನ ದೋಷ ಅತಿಯಾದ ಗುಣವಲ್ಲ, ತನ್ನ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಅಭಿಮಾನ. ಭಯದಿಂದ ಎಂಬ ಮಾತು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೇ ಹೆದರುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ತಮಾಷೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹೇಳಿಕೆ ಹಾಸ್ಯಮಿಶ್ರಿತ, ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮವಲ್ಲ.

The fifth is of another kind. His fault is not an excess of virtue but pride in his own insight. The phrase out of fear carries the joke that Fortune herself is afraid. The remark is half in jest, not a strict rule.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 62. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 62. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗುಣಕ್ಕೂ ಒಂದು ಮಿತಿ ಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ವ್ರತ, ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದ ದಾನ, ಎಚ್ಚರವಿಲ್ಲದ ಸಾಹಸ ಇವು ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಅರ್ಹವಾದರೂ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ.

The verse reminds us that every virtue wants a limit. Strict vows, giving without count and daring without caution may deserve admiration, but they need not suit everyday dealings.

ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಕೊನೆಯ ಪಾದ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಠ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ತನಗೆ ಎಲ್ಲ ಗೊತ್ತು ಎಂಬ ಭಾವನೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯ ಹೊಸದನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಅವಕಾಶಗಳಿಂದ ತಾನೇ ದೂರ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ.

In the classroom its last line teaches most. A student or doctor who feels he knows everything keeps himself away from the chances to learn something new.