ಅಯಂ ಮಾರ್ತಂಡಃ ಕಿಂ: ಶತ್ರುಗಳು ರಾಜನನ್ನು ನೋಡಿ ಪಟ್ಟ ಸಂದೇಹ

ಅಯಂ ಮಾರ್ತಂಡಃ ಕಿಂ ಸುಭಾಷಿತ: ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜನನ್ನು ಕಂಡ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಇವನು ಸೂರ್ಯನೇ, ಅಗ್ನಿಯೇ, ಯಮನೇ ಎಂಬ ಸಂದೇಹ. ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಪಾಠ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ.

ಅಯಂ ಮಾರ್ತಂಡಃ ಕಿಂ, ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು, ಜೀವನ ಸೂತ್ರ

ದೂರದಿಂದ ಬರುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾರೆಂದು ತಿಳಿಯದೆ, ಇವರೇನಾ, ಅವರೇನಾ ಎಂದು ನಾವೇ ಊಹಿಸಿ ಕೊನೆಗೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ ಅನುಭವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉಂಟು.

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಊಹಿಸುವವರು ಯುದ್ಧದ ಎದುರಾಳಿಗಳು, ಊಹಿಸುವ ವಿಷಯ ರಾಜನ ಭಯಂಕರ ತೇಜಸ್ಸು. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಇದರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರನ್ನು ನಾವು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯರಾಜಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 161 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of Kings, verse 161

ವಿಷಯ: ಶತ್ರುಗಳ ಸಂದೇಹ · The enemy’s doubt

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 34 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 34 syllables a line (exact metre name not confirmed)


ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಅಯಂ ಮಾರ್ತಂಡಃ ಕಿಂ ಸ ಖಲು ತುರಗೈಃ ಸಪ್ತಭಿರಿತಃ ಕೃಶಾನುಃ ಕಿಂ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಸರತಿ ದಿಶೋ ನೈಷ ನಿಯತಮ್
ಕೃತಾಂತಃ ಕಿಂ ಸಾಕ್ಷಾನ್ಮಹಿಷವಹನೋಽಸಾವಿತಿ ಚಿರಂ ಸಮಾಲೋಕ್ಯಾಜೌ ತ್ವಾಂ ವಿದಧತಿ ವಿಕಲ್ಪಾನ್ಪ್ರತಿಭಟಾಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

अयं मार्तण्डः किं स खलु तुरगैः सप्तभिरितः कृशानुः किं सर्वाः प्रसरति दिशो नैष नियतम्
कृतान्तः किं साक्षान्महिषवहनोऽसाविति चिरं समालोक्याजौ त्वां विदधति विकल्पान्प्रतिभटाः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

ayaṃ mārtaṇḍaḥ kiṃ sa khalu turagaiḥ saptabhiritaḥ kṛśānuḥ kiṃ sarvāḥ prasarati diśo naiṣa niyatam
kṛtāntaḥ kiṃ sākṣānmahiṣavahano’sāviti ciraṃ samālokyājau tvāṃ vidadhati vikalpānpratibhaṭāḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

  • ಅಯಂ (अयं, ayaṃ) = ಇವನು (this one)
  • ಮಾರ್ತಂಡಃ (मार्तण्डः, mārtaṇḍaḥ) = ಸೂರ್ಯನೇ (the Sun)
  • ಕಿಂ (किं, kiṃ) = ಏನು, ಹೌದೇ (is it)
  • ಸ (स, sa) = ಅವನು (he)
  • ಖಲು (खलु, khalu) = ಅಲ್ಲವೇ, ನಿಜವಾಗಿ (indeed)
  • ತುರಗೈಃ (तुरगैः, turagaiḥ) = ಕುದುರೆಗಳಿಂದ (by horses)
  • ಸಪ್ತಭಿರಿತಃ (सप्तभिरितः, saptabhiritaḥ) = ಏಳರಿಂದ ಕೂಡಿದವನು (ಸಪ್ತಭಿಃ + ಇತಃ) (accompanied by seven)
  • ಕೃಶಾನುಃ (कृशानुः, kṛśānuḥ) = ಅಗ್ನಿ (fire)
  • ಕಿಂ (किं, kiṃ) = ಏನು, ಹೌದೇ (is it)
  • ಸರ್ವಾಃ (सर्वाः, sarvāḥ) = ಎಲ್ಲ (all)
  • ಪ್ರಸರತಿ (प्रसरति, prasarati) = ಹರಡುತ್ತದೆ (spreads)
  • ದಿಶೋ (दिशो, diśo) = ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು (the directions)
  • ನೈಷ (नैष, naiṣa) = ಇವನು ಅಲ್ಲ (ನ + ಏಷಃ) (this one does not)
  • ನಿಯತಮ್ (नियतम्, niyatam) = ಖಚಿತವಾಗಿ (surely)
  • ಕೃತಾಂತಃ (कृतान्तः, kṛtāntaḥ) = ಯಮ (Yama)
  • ಕಿಂ (किं, kiṃ) = ಏನು, ಹೌದೇ (is it)
  • ಸಾಕ್ಷಾನ್ಮಹಿಷವಹನೋಽಸಾವಿತಿ (साक्षान्महिषवहनोऽसाविति, sākṣānmahiṣavahano’sāviti) = ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಕೋಣವನ್ನು ವಾಹನವಾಗಿ ಉಳ್ಳವನು ಇವನು ಎಂದು (ಸಾಕ್ಷಾತ್ + ಮಹಿಷವಹನಃ + ಅಸೌ + ಇತಿ) (in person, the one who rides a buffalo, that one, thus)
  • ಚಿರಂ (चिरं, ciraṃ) = ಬಹಳ ಹೊತ್ತು (for a long while)
  • ಸಮಾಲೋಕ್ಯಾಜೌ (समालोक्याजौ, samālokyājau) = ನೋಡಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ (ಸಮಾಲೋಕ್ಯ + ಆಜೌ) (having looked, in battle)
  • ತ್ವಾಂ (त्वां, tvāṃ) = ನಿನ್ನನ್ನು (you)
  • ವಿದಧತಿ (विदधति, vidadhati) = ಮಾಡುತ್ತಾರೆ (make)
  • ವಿಕಲ್ಪಾನ್ಪ್ರತಿಭಟಾಃ (विकल्पान्प्रतिभटाः, vikalpānpratibhaṭāḥ) = ಸಂದೇಹಗಳನ್ನು, ಎದುರಾಳಿ ಯೋಧರು (ವಿಕಲ್ಪಾನ್ + ಪ್ರತಿಭಟಾಃ) (doubts, the opposing warriors)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಇವನು ಸೂರ್ಯನೇ. ಆದರೆ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಏಳು ಕುದುರೆಗಳಿವೆ. ಇವನು ಅಗ್ನಿಯೇ. ಆದರೆ ಅಗ್ನಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಹರಡುತ್ತದೆ, ಇವನು ಹಾಗಲ್ಲ. ಇವನು ಕೋಣದ ಮೇಲೆ ಬರುವ ಯಮನೇ. ಹೀಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಹಳ ಹೊತ್ತು ನೋಡಿ ಎದುರಾಳಿ ಯೋಧರು ಸಂದೇಹ ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Is this the Sun? But the Sun has seven horses. Is this Fire? But Fire spreads to every quarter, and this one does not. Is this Yama, who rides a buffalo? So, looking at you for a long while in battle, the enemy warriors fall into doubt.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇದು ಸಂದೇಹ ಎಂಬ ಅಲಂಕಾರ. ಕವಿ ಒಂದು ವಸ್ತುವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಸ್ತುಗಳೆಂದು ಭ್ರಮಿಸುವಂತೆ ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಜನ ತೇಜಸ್ಸು ಸೂರ್ಯನಷ್ಟು ಪ್ರಖರ, ಅಗ್ನಿಯಷ್ಟು ಸುಡುವುದು, ಯಮನಷ್ಟು ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವುದು.

This is the figure called doubt. The poet writes so that one thing is mistaken for several. Here the king’s brilliance is as fierce as the Sun, as scorching as Fire and as frightening as Yama.

ಪ್ರತಿ ಸಂದೇಹವೂ ಒಂದು ಗುರುತಿನಿಂದ ಕೊನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಏಳು ಕುದುರೆ, ಅಗ್ನಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡುವ ಜ್ವಾಲೆ, ಯಮನಿಗೆ ಕೋಣದ ವಾಹನ. ಅವು ಈತನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ ಹೋಲಿಕೆ ಎಷ್ಟು ಬಲವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಶತ್ರುಗಳು ಬಹಳ ಹೊತ್ತು ನೋಡಬೇಕಾಯಿತು.

Each doubt is ended by one mark. The Sun has seven horses, Fire flames that spread everywhere, Yama a buffalo for his mount. These are missing in him. Yet the likeness is so strong that the enemies had to look for a long while.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 106. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 106. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹತ್ತಿರದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕುತ್ತಾ ಹೋಗುವುದು ಒಳ್ಳೆಯ ವಿಧಾನ. ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಕಲಿಯುವ ವೈದ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇದನ್ನು ಭೇದಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೆ.

Setting aside the nearest candidates one by one is a good way to understand something. Medical students learning diagnosis know this as working through a differential.

ಇಲ್ಲಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕುವುದು ಹೊಗಳಿಕೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ. ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಅತಿಶಯವನ್ನು ವಾಸ್ತವವೆಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂಬುದೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಲಿಯಬಹುದು.

Here the ruling out serves praise alone. One can also learn from it not to take the exaggeration of praise as fact.


ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಸುಭಾಷಿತಗಳು, ಪುಸ್ತಕದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು

Fine sayings from the Subhashitaratnabhandagara, in the order of the book

ಸುಭಾಷಿತ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ: ಬದುಕನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ನುಡಿಗನ್ನಡಿ

For an introduction to what a subhashita is: our opening essay


ಹೊಸ ಬರಹ ಬಂದಾಗ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಅನಗತ್ಯ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವರಕ್ಕೆ ಗೌಪ್ಯತಾ ನೀತಿ ನೋಡಿ.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ

ನಿಮ್ಮ ಇಮೇಲ್ ವಿಳಾಸ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ * ಗುರುತಿದೆ


ಮೇಲಕ್ಕೆ