ತುಲಾಧಾರೋ ಧಾತಾ: ರಾಜನ ಗುಣಗಳನ್ನು ತೂಗಲು ಹೊರಟ ಬ್ರಹ್ಮ

ಹಳ್ಳಿಯ ಕಾಳಿನ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ತಕ್ಕಡಿ, ತೂಕದ ಕಲ್ಲು, ಕಾಳು ಹೊರುವ ಮೊರ, ಇವುಗಳನ್ನು ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಕಂಡಿದ್ದೇವೆ. ತೂಗಬೇಕಾದ ವಸ್ತು ದೊಡ್ಡದಾದಷ್ಟು ಈ ಸಲಕರಣೆಗಳೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಬೇಕು.

ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಕವಿ ಆ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಇದರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರನ್ನು ನಾವು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯರಾಜಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 162 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of Kings, verse 162

ವಿಷಯ: ತೂಗಲಾಗದ ಗುಣಗಳು · Virtues that cannot be weighed

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 34 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 34 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ತುಲಾಧಾರೋ ಧಾತಾ ವಹತಿ ವಸುಧಾ ಶೂರ್ಪಪದವೀಂ ಫಣೀಶಃ ಸ್ಯಾತ್ಸೂತ್ರಂ ಕನಕಶಿಖರೀ ಮಾನಪಲಿಕಾ
ತುಲಾದಂಡಃ ಸತ್ಯಂ ಯದಿ ಭವತಿ ದಾಮೋದರಗದಾ ತಥಾಪ್ಯೇಷೋಽಶಕ್ಯಸ್ತವ ಗುಣಸಮೂಹಸ್ತುಲಯಿತುಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

तुलाधारो धाता वहति वसुधा शूर्पपदवीं फणीशः स्यात्सूत्रं कनकशिखरी मानपलिका
तुलादण्डः सत्यं यदि भवति दामोदरगदा तथाप्येषोऽशक्यस्तव गुणसमूहस्तुलयितुम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

tulādhāro dhātā vahati vasudhā śūrpapadavīṃ phaṇīśaḥ syātsūtraṃ kanakaśikharī mānapalikā
tulādaṇḍaḥ satyaṃ yadi bhavati dāmodaragadā tathāpyeṣo’śakyastava guṇasamūhastulayitum

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ತುಲಾಧಾರೋ (तुलाधारो, tulādhāro) = ತಕ್ಕಡಿ ಹಿಡಿಯುವವನು (ತುಲಾಧಾರಃ) (the holder of the scales)
ಧಾತಾ (धाता, dhātā) = ಬ್ರಹ್ಮ (Brahma, the creator)
ವಹತಿ (वहति, vahati) = ಹೊರುತ್ತದೆ (takes on)
ವಸುಧಾ (वसुधा, vasudhā) = ಭೂಮಿ (the earth)
ಶೂರ್ಪಪದವೀಂ (शूर्पपदवीं, śūrpapadavīṃ) = ಮೊರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು (the place of the winnowing tray)
ಫಣೀಶಃ (फणीशः, phaṇīśaḥ) = ಶೇಷನಾಗ (Shesha, lord of serpents)
ಸ್ಯಾತ್ಸೂತ್ರಂ (स्यात्सूत्रं, syātsūtraṃ) = ಹಗ್ಗವಾಗಲಿ (ಸ್ಯಾತ್ + ಸೂತ್ರಮ್) (may be the cord)
ಕನಕಶಿಖರೀ (कनकशिखरी, kanakaśikharī) = ಚಿನ್ನದ ಶಿಖರದ ಬೆಟ್ಟ, ಮೇರು (the golden-peaked mountain, Meru)
ಮಾನಪಲಿಕಾ (मानपलिका, mānapalikā) = ತೂಕದ ಕಲ್ಲು (the counter-weight)
ತುಲಾದಂಡಃ (तुलादण्डः, tulādaṇḍaḥ) = ತಕ್ಕಡಿಯ ದಂಡ (the beam of the balance)
ಸತ್ಯಂ (सत्यं, satyaṃ) = ನಿಜವಾಗಿ (truly)
ಯದಿ (यदि, yadi) = ಒಂದು ವೇಳೆ (if)
ಭವತಿ (भवति, bhavati) = ಆದರೆ (it be)
ದಾಮೋದರಗದಾ (दामोदरगदा, dāmodaragadā) = ವಿಷ್ಣುವಿನ ಗದೆ (the mace of Vishnu)
ತಥಾಪ್ಯೇಷೋಽಶಕ್ಯಸ್ತವ (तथाप्येषोऽशक्यस्तव, tathāpyeṣo’śakyastava) = ಆದರೂ ಇದು ಅಸಾಧ್ಯ, ನಿನ್ನ (ತಥಾಪಿ + ಏಷಃ + ಅಶಕ್ಯಃ + ತವ) (even so, this is impossible, your)
ಗುಣಸಮೂಹಸ್ತುಲಯಿತುಮ್ (गुणसमूहस्तुलयितुम्, guṇasamūhastulayitum) = ಗುಣಗಳ ರಾಶಿಯನ್ನು ತೂಗಲು (ಗುಣಸಮೂಹಃ + ತುಲಯಿತುಮ್) (mass of virtues, to weigh)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ತೂಗುವವನು ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಲಿ, ಭೂಮಿ ಮೊರವಾಗಲಿ, ಶೇಷನಾಗ ಹಗ್ಗವಾಗಲಿ, ಚಿನ್ನದ ಮೇರು ಬೆಟ್ಟ ತೂಕದ ಕಲ್ಲಾಗಲಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಗದೆ ತಕ್ಕಡಿಯ ದಂಡವಾಗಲಿ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ನಿನ್ನ ಗುಣಗಳ ರಾಶಿಯನ್ನು ತೂಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Let Brahma be the one who weighs, the earth the winnowing tray, the serpent Shesha the cord, golden Mount Meru the weight, and the mace of Vishnu the beam of the balance. Even so, the mass of your virtues cannot be weighed.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇದು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ. ಸಾಮಾನ್ಯ ತಕ್ಕಡಿಯ ಪ್ರತಿ ಭಾಗಕ್ಕೂ ಒಂದು ವಿಶ್ವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೂಡಿಸಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆದರೂ ಸಾಲದು ಎನ್ನುವುದೇ ಇದರ ಚಮತ್ಕಾರ.

This is exaggeration. Each part of an ordinary balance is matched with a cosmic power, and the point is the closing line, that even so it is not enough.

ದಾಮೋದರ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಒಂದು ಹೆಸರು. ಶೂರ್ಪ ಎಂದರೆ ಕಾಳು ತೂರುವ ಮೊರ, ಮಾನಪಲಿಕಾ ಎಂದರೆ ಅಳತೆಗೆ ಬಳಸುವ ಸಣ್ಣ ತೂಕ. ಈ ಎರಡು ಪದಗಳ ನಿಖರ ಅರ್ಥ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆಯಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಒಟ್ಟು ಭಾವ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Damodara is a name of Vishnu. Shurpa is the winnowing tray, and manapalika is a small weight used for measuring. The exact sense of these two words may differ a little, but the overall idea does not change.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 106. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 106. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಗುಣವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಯಾವ ತಕ್ಕಡಿಯೂ ಸಾಲದು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಅಂಕ ಪಟ್ಟಿ ಅವನ ಎಲ್ಲ ಗುಣವನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ.

No balance is large enough to measure character. Teachers know that a student’s marksheet does not tell all his worth.

ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಅತಿರೇಕವಿದೆ. ನಿಜವಾದ ಹೊಗಳಿಕೆ ಹಿತಮಿತವಾಗಿರಬೇಕು, ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾದವರು ಅದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂಶಯದಿಂದ ಕೇಳುವುದೂ ಒಳ್ಳೆಯದು.

But there is excess in the praise. Honest praise should be measured, and the one praised does well to hear it with some doubt.