ಭಗ್ನಾಸು ರಿಪುಸೇನಾಸು: ಕತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡ ತನ್ನದೇ ಮುಖ

ಭಗ್ನಾಸು ರಿಪುಸೇನಾಸು ಸುಭಾಷಿತ: ಶತ್ರುಗಳು ಓಡಿದ ಮೇಲೆ ರಾಜ ತನ್ನ ಖಡ್ಗದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಮುಖ ನೋಡಿದ ಎನ್ನುವ ಪದ್ಯ. ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಪಾಠ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ.

ಭಗ್ನಾಸು ರಿಪುಸೇನಾಸು, ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು, ಜೀವನ ಸೂತ್ರ

ಹೊಳೆಯುವ ಚಮಚ ಅಥವಾ ಸ್ಟೀಲ್ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮುಖ ಕಂಡು ನಾವು ಒಮ್ಮೆ ನಕ್ಕಿರುತ್ತೇವೆ. ಹೊಳೆಯುವ ವಸ್ತು ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವುದು ರಾಜನ ಖಡ್ಗ. ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದು ಶತ್ರುವಲ್ಲ, ರಾಜನ ತನ್ನದೇ ಮುಖ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯರಾಜಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 19 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of Kings, verse 19

ವಿಷಯ: ಖಡ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಮುಖ · The face seen in the sword

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh


ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಭಗ್ನಾಸು ರಿಪುಸೇನಾಸು ನರೇಂದ್ರ ತ್ವಂ ಮಹಾಮಹಾ
ಖಡ್ಗಾಂತರ್ನಿಜಮೇವೈಕಮದ್ರಾಕ್ಷೀಃ ಸಮ್ಮುಖಂ ಮುಖಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

भग्नासु रिपुसेनासु नरेन्द्र त्वं महामहा
खड्गान्तर्निजमेवैकमद्राक्षीः सम्मुखं मुखम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

bhagnāsu ripusenāsu narendra tvaṃ mahāmahā
khaḍgāntarnijamevaikamadrākṣīḥ sammukhaṃ mukham

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

  • ಭಗ್ನಾಸು (भग्नासु, bhagnāsu) = ಭಂಗವಾದ, ಸೋತು ಚದುರಿದ (broken)
  • ರಿಪುಸೇನಾಸು (रिपुसेनासु, ripusenāsu) = ಶತ್ರುಸೇನೆಗಳು ಇರುವಾಗ (when the enemy armies)
  • ನರೇಂದ್ರ (नरेन्द्र, narendra) = ರಾಜನೇ (O king)
  • ತ್ವಂ (त्वं, tvaṃ) = ತಾವು (you)
  • ಮಹಾಮಹಾ (महामहा, mahāmahā) = ಮಹಾತೇಜಸ್ಸಿನವರು (ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಹೀಗಿದೆ) (of great splendour (as printed))
  • ಖಡ್ಗಾಂತರ್ನಿಜಮೇವೈಕಮದ್ರಾಕ್ಷೀಃ (खड्गान्तर्निजमेवैकमद्राक्षीः, khaḍgāntarnijamevaikamadrākṣīḥ) = ಖಡ್ಗದ ಒಳಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಒಂದು ಮುಖವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡಿದಿರಿ (ಖಡ್ಗಾಂತಃ, ನಿಜಂ, ಏವ, ಏಕಂ, ಅದ್ರಾಕ್ಷೀಃ) (within the sword you saw only one thing, your own)
  • ಸಮ್ಮುಖಂ (सम्मुखं, sammukhaṃ) = ಎದುರಿಗೆ (facing you)
  • ಮುಖಮ್ (मुखम्, mukham) = ಮುಖ (face)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ರಾಜನೇ, ಶತ್ರುಸೇನೆಗಳು ಸೋತು ಚದುರಿದಾಗ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಗಳಾದ ತಾವು ಖಡ್ಗದ ಒಳಗೆ ಎದುರಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಒಂದು ಮುಖವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಂಡಿರಿ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O king, when the enemy armies were broken, you, of great splendour, saw within your sword only one face looking back at you, your own.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಕನ್ನಡಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಇಲ್ಲಿ ಆ ಹೋಲಿಕೆ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಮೊನೆಯಾಗಿದೆ: ಎದುರಿಗೆ ನಿಲ್ಲುವ ಶತ್ರು ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಣುವುದು ತನ್ನದೇ ಮುಖ.

Comparing a bright sword to a mirror is common in Sanskrit poetry. Here the comparison carries the praise. No enemy remained to stand in front, so what appears is one own face.

ಇದೊಂದು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ. ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾಮಹಾ ಎಂಬ ರೂಪ ಇದೆ. ಮಹಾಮಹಾಃ ಎಂದು ಇರಬೇಕಾದ ಕಡೆ ವಿಸರ್ಗ ಬಿದ್ದಿರಬಹುದು. ನಾವು ಮುದ್ರಣವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೇವೆ ಮತ್ತು ಈ ಪಾಠ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಇದರಿಂದ ಬದಲಾವಣೆ ಇಲ್ಲ.

This is a hyperbole. The printed book reads mahamaha at the end of the first line. A visarga may have dropped where mahamahah was meant. We have followed the print, and the reading may be slightly uncertain. The sense does not change.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 102. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 102. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಗೆದ್ದ ಮೇಲೆ ಎದುರಿಗೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿ ಮುಖಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿದಂತೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನನ್ನೇ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

When victory leaves no one in front, it is like holding a mirror up. At that moment a person examines himself.

ವೈದ್ಯರಿಗೂ ಹೀಗೆ ಅನಿಸಬಹುದು. ಕಷ್ಟದ ಪ್ರಕರಣ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಮಾತು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಉಳಿಯುವುದು ನಾವು ಎಷ್ಟು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದೆವು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾತ್ರ.

A doctor may feel the same. After a hard case ends, the talk stops, and what remains is the question of how well we did.


ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಸುಭಾಷಿತಗಳು, ಪುಸ್ತಕದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು

Fine sayings from the Subhashitaratnabhandagara, in the order of the book

ಸುಭಾಷಿತ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ: ಬದುಕನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ನುಡಿಗನ್ನಡಿ

For an introduction to what a subhashita is: our opening essay


ಹೊಸ ಬರಹ ಬಂದಾಗ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಅನಗತ್ಯ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವರಕ್ಕೆ ಗೌಪ್ಯತಾ ನೀತಿ ನೋಡಿ.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ

ನಿಮ್ಮ ಇಮೇಲ್ ವಿಳಾಸ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ * ಗುರುತಿದೆ


ಮೇಲಕ್ಕೆ