ಭ್ರಾತರ್ಧಾತರಶೇಷಯಾಚಕಜನೇ: ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಬೇಡುವವನ ದೂರು

ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಹಿರಿಯರು ಬೇಗ ಹೊರಟುಹೋದಾಗ, ಯಾರು ಬದುಕಿರಬೇಕಿತ್ತು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೌನವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ದೇವರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಕೇಳುವ ಧೈರ್ಯ ಕೆಲವರಿಗೇ ಇರುತ್ತದೆ.

ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇಡುವವನು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಿಗೇ ದೂರು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ದೂರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಯವಾದ ಕುಟುಕು ಇದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಯಾಚಕನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 36 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, On the Humiliation of Begging, verse 36

ವಿಷಯ: ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ದೂರು · A complaint to the Creator

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಭ್ರಾತರ್ಧಾತರಶೇಷಯಾಚಕಜನೇ ವೈರಾಯಸೇ ಸರ್ವದಾ ಯಸ್ಮಾದ್ವಿಕ್ರಮಶಾಲಿವಾಹನಮಹೀಭೃನ್ಮುಂಜಭೋಜಾದಯಃ
ಅತ್ಯಂತಂ ಚಿರಜೀವಿನೋ ನ ವಿಹಿತಾಸ್ತೇ ವಿಶ್ವಜೀವಾತವೋ ಮಾರ್ಕಂಡಧ್ರುವಲೋಮಶಪ್ರಭೃತಯಃ ಸೃಷ್ಟಾಃ ಪ್ರಭೂತಾಯುಷಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

भ्रातर्धातरशेषयाचकजने वैरायसे सर्वदा यस्माद्विक्रमशालिवाहनमहीभृन्मुञ्जभोजादयः
अत्यन्तं चिरजीविनो न विहितास्ते विश्वजीवातवो मार्कण्डध्रुवलोमशप्रभृतयः सृष्टाः प्रभूतायुषः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

bhrātardhātaraśeṣayācakajane vairāyase sarvadā yasmādvikramaśālivāhanamahībhṛnmuñjabhojādayaḥ
atyantaṃ cirajīvino na vihitāste viśvajīvātavo mārkaṇḍadhruvalomaśaprabhṛtayaḥ sṛṣṭāḥ prabhūtāyuṣaḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಭ್ರಾತರ್ಧಾತರಶೇಷಯಾಚಕಜನೇ (भ्रातर्धातरशेषयाचकजने, bhrātardhātaraśeṣayācakajane) = ಅಣ್ಣಾ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೇ, ಎಲ್ಲ ಬೇಡುವವರ ಮೇಲೆ (ಭ್ರಾತಃ ಧಾತಃ ಅಶೇಷಯಾಚಕಜನೇ) (brother, Creator, towards all the petitioners)
ವೈರಾಯಸೇ (वैरायसे, vairāyase) = ವೈರ ತಾಳಿದಂತಿರುವೆ (you act as an enemy)
ಸರ್ವದಾ (सर्वदा, sarvadā) = ಯಾವಾಗಲೂ (always)
ಯಸ್ಮಾದ್ವಿಕ್ರಮಶಾಲಿವಾಹನಮಹೀಭೃನ್ಮುಂಜಭೋಜಾದಯಃ (यस्माद्विक्रमशालिवाहनमहीभृन्मुञ्जभोजादयः, yasmādvikramaśālivāhanamahībhṛnmuñjabhojādayaḥ) = ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿಕ್ರಮ, ಶಾಲಿವಾಹನ ರಾಜ, ಮುಂಜ, ಭೋಜ ಮೊದಲಾದವರು (ಯಸ್ಮಾತ್ ವಿಕ್ರಮ ಶಾಲಿವಾಹನ ಮಹೀಭೃತ್ ಮುಂಜ ಭೋಜಾದಯಃ) (because of which Vikrama, King Shalivahana, Munja, Bhoja and others)
ಅತ್ಯಂತಂ (अत्यन्तं, atyantaṃ) = ಬಹಳ (exceedingly)
ಚಿರಜೀವಿನೋ (चिरजीविनो, cirajīvino) = ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬದುಕುವವರು (long-lived)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ, ಅಲ್ಲ (not)
ವಿಹಿತಾಸ್ತೇ (विहितास्ते, vihitāste) = ಅವರನ್ನು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ (ವಿಹಿತಾಃ ತೇ) (they were made so)
ವಿಶ್ವಜೀವಾತವೋ (विश्वजीवातवो, viśvajīvātavo) = ಲೋಕಕ್ಕೆ ಜೀವಧಾರಕರು (ವಿಶ್ವಜೀವಾತವಃ) (life-givers to the world)
ಮಾರ್ಕಂಡಧ್ರುವಲೋಮಶಪ್ರಭೃತಯಃ (मार्कण्डध्रुवलोमशप्रभृतयः, mārkaṇḍadhruvalomaśaprabhṛtayaḥ) = ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ, ಧ್ರುವ, ಲೋಮಶ ಮೊದಲಾದವರು (Markandeya, Dhruva, Lomasha and others)
ಸೃಷ್ಟಾಃ (सृष्टाः, sṛṣṭāḥ) = ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ (were created)
ಪ್ರಭೂತಾಯುಷಃ (प्रभूतायुषः, prabhūtāyuṣaḥ) = ದೀರ್ಘ ಆಯುಸ್ಸುಳ್ಳವರು (of great length of life)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಅಣ್ಣಾ ಬ್ರಹ್ಮ, ನೀನು ಬೇಡುವವರೆಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ಯಾವಾಗಲೂ ವೈರ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಂತಿರುವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ವಿಕ್ರಮ, ಶಾಲಿವಾಹನ, ಮುಂಜ, ಭೋಜ ಮೊದಲಾದ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಜೀವ ಕೊಡುವ ರಾಜರನ್ನು ನೀನು ಬಹಳ ಕಾಲ ಬದುಕುವಂತೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ, ಧ್ರುವ, ಲೋಮಶ ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ದೀರ್ಘಾಯುಷಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Brother Creator, you seem forever hostile to all who beg. For you did not make Vikrama, King Shalivahana, Munja, Bhoja and the like, who gave life to the world, long-lived. Instead you made Markandeya, Dhruva, Lomasha and others of great age.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಿದ ವಿಕ್ರಮ, ಶಾಲಿವಾಹನ, ಮುಂಜ, ಭೋಜರು ಉದಾರ ಆಶ್ರಯದಾತರೆಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. ಪದ್ಯವೇ ಅವರನ್ನು ಲೋಕಕ್ಕೆ ಜೀವ ಕೊಡುವವರೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ.

Vikrama, Shalivahana, Munja and Bhoja are known in tradition as generous patrons. The verse itself calls them life-givers to the world. We add no further detail about them here.

ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ, ಧ್ರುವ, ಲೋಮಶರು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾದವರೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳ ಹಾಗೆ ಬದುಕಿದವರು, ಯಾರ ಬಳಿಯೂ ಏನೂ ಬೇಡದವರು. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇ ಪದ್ಯದ ಕುಟುಕು.

Markandeya, Dhruva and Lomasha are taken in the Puranas as famous for long life. They lived like ascetics who asked nothing of anyone. That contrast is the sting of the verse.

ಬೇಡುವವರನ್ನು ವೈರಿ ಎಂದು ಬ್ರಹ್ಮನು ಭಾವಿಸಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ. ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ದುಃಖ ಎರಡೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರುವ ಮಾತಿದು.

To say the Creator seems to treat petitioners as enemies is an exaggeration. It is speech in which humour and sorrow sit together.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 74. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 74. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಒಳ್ಳೆಯವರು ಬೇಗ ಹೋದರು ಎಂಬ ನೋವು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದ್ದು. ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಚಿತ. ಅಂತಹ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಮಾತನ್ನು ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದೆ ಕೇಳುವುದೇ ನಾವು ಮಾಡಬಹುದಾದ ಮೊದಲ ಕೆಲಸ.

The ache of good people going early is as old as time, and doctors know it well. At such a moment, listening to the family without interruption is the first thing we can do.

ಉದಾರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಯುಸ್ಸು ಇರಬೇಕಿತ್ತು ಎಂಬ ಬಯಕೆ ಒಳ್ಳೆಯದೇ. ಆದರೆ ಅದು ಹಾಗೆ ಆಗುವುದೆಂಬ ಯಾವ ಖಾತ್ರಿಯೂ ಇಲ್ಲ.

The wish that the generous had longer lives is a good one. But there is no promise that it works that way.