ಭೂಷಣಾದ್ಯುಪಭೋಗೇನ: ಆಭರಣದಿಂದ ಯಾರೂ ಪ್ರಭುವಾಗುವುದಿಲ್ಲ

ಮನೆಗೆ ಯಜಮಾನ ಯಾರು ಎಂದರೆ ಬೀಗದ ಕೈ ಹಿಡಿದವರೋ, ಮಾತನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೋ ಎಂದು ಒಮ್ಮೆ ಯೋಚಿಸಬಹುದು.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಪ್ರಭು ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಅಳತೆ ಕೊಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಹೊಗಳಿಕೆಗೂ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪದ್ಯ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯರಾಜಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 32 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of Kings, verse 32

ವಿಷಯ: ಪ್ರಭು ಎನಿಸುವ ಅಳತೆ · What makes a lord a lord

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಭೂಷಣಾದ್ಯುಪಭೋಗೇನ ಪ್ರಭುರ್ನ ಭವತಿ ಪ್ರಭುಃ
ಪರೈರಪರಿಭೂತಾಜ್ಞಸ್ತ್ವಮಿವ ಪ್ರಭುರುಚ್ಯತೇ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

भूषणाद्युपभोगेन प्रभुर्न भवति प्रभुः
परैरपरिभूताज्ञस्त्वमिव प्रभुरुच्यते

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

bhūṣaṇādyupabhogena prabhurna bhavati prabhuḥ
parairaparibhūtājñastvamiva prabhurucyate

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಭೂಷಣಾದ್ಯುಪಭೋಗೇನ (भूषणाद्युपभोगेन, bhūṣaṇādyupabhogena) = ಆಭರಣ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದರಿಂದ (ಭೂಷಣ ಆದಿ ಉಪಭೋಗೇನ) (by the enjoyment of ornaments and the like)
ಪ್ರಭುರ್ನ (प्रभुर्न, prabhurna) = ಪ್ರಭುವಲ್ಲ (ಪ್ರಭುಃ ನ) (not a lord)
ಭವತಿ (भवति, bhavati) = ಆಗುತ್ತಾನೆ (becomes)
ಪ್ರಭುಃ (प्रभुः, prabhuḥ) = ಪ್ರಭು (a lord)
ಪರೈರಪರಿಭೂತಾಜ್ಞಸ್ತ್ವಮಿವ (परैरपरिभूताज्ञस्त्वमिव, parairaparibhūtājñastvamiva) = ಇತರರಿಂದ ಮೀರಲಾಗದ ಆಜ್ಞೆಯುಳ್ಳವನು, ನಿನ್ನಂತೆ (ಪರೈಃ ಅಪರಿಭೂತ ಆಜ್ಞಃ ತ್ವಂ ಇವ) (one whose command others do not override, like you)
ಪ್ರಭುರುಚ್ಯತೇ (प्रभुरुच्यते, prabhurucyate) = ಪ್ರಭು ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ (ಪ್ರಭುಃ ಉಚ್ಯತೇ) (is called a lord)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಆಭರಣ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದರಿಂದ ಯಾರೂ ಪ್ರಭು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇತರರು ಯಾರೂ ಯಾರ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮೀರಲಾರರೋ ಅಂಥವನೇ ಪ್ರಭು ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಿನ್ನಂತೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

A man does not become a lord by enjoying ornaments and the like. He whose command no one else overrides is the one called a lord, as you are.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಪ್ರಭು ಎಂದರೆ ಒಡೆಯ, ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಬಲ್ಲವನು. ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಆಜ್ಞೆಯ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಳತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

Prabhu means one who is master and can command. The poet sets aside outward adornment and measures only whether the command is honoured.

ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಪದ ತ್ವಮಿವ, ಅಂದರೆ ನಿನ್ನಂತೆ ಎಂಬುದು ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಕೀಲಿ. ವ್ಯಾಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿ, ಕೊನೆಗೆ ಅದು ಹೊಂದುವುದು ನಿನಗೇ ಎಂದು ಮುಗಿಸುವ ತಂತ್ರ ಇಲ್ಲಿದೆ.

The last words tvam iva, like you, are the key to the praise. The poet states a general definition first and ends by saying it fits you alone.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 102. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 102. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಕಚೇರಿಯಲ್ಲೂ ಇದೇ ಸತ್ಯ. ಹುದ್ದೆಯ ಹೆಸರು, ಕುರ್ಚಿ, ಕೋಣೆಯ ಗಾತ್ರ ಯಾರನ್ನೂ ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಮಾತು ಬೇರೆಯವರ ನಡೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಅಳತೆ.

The same holds in an office. A title, a chair or the size of a room makes no one a leader. What counts is how far their word shows in what others do.

ಆದರೆ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವ ಆಜ್ಞೆಯ ಮಾನ್ಯತೆ ಭಯದಿಂದ ಬಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆ. ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುವ ವೈದ್ಯರು ತಮ್ಮ ಗುರುವಿನ ಮಾತನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಪಾಲಿಸುವಾಗ ಅದು ಹೆಚ್ಚು ಉಳಿಯುವ ಪ್ರಭುತ್ವ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.

But a command honoured out of fear is worth less. When trainee doctors follow a teacher’s word out of respect, that seems the more lasting kind of authority.