ದರಿದ್ರಸ್ಯ ಪರಾ ಮೂರ್ತಿಃ: ತೃಷ್ಣೆಯೇ ನಿಜವಾದ ಬಡತನ

ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟಿದ್ದರೂ ಇನ್ನೂ ಬೇಕು ಎನ್ನುವವರನ್ನು ನಾವು ಬಲ್ಲೆವು. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಇದ್ದುದರಲ್ಲೇ ಹಗುರವಾಗಿ ಬದುಕುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ.

ಬಡತನ ಎಂದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಏನು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ ಶಿವನ ಉದಾಹರಣೆಯ ಮೂಲಕ ತಿರುಗಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಯಾಚಕನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 11 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, On the Humiliation of Begging, verse 11

ವಿಷಯ: ತೃಷ್ಣೆಯೇ ಬಡತನ · Craving as the real poverty

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ದರಿದ್ರಸ್ಯ ಪರಾ ಮೂರ್ತಿಸ್ತೃಷ್ಣಾ ನ ದ್ರವಿಣಾಲ್ಪತಾ
ಜರದ್ಗವಧನಃ ಶಂಭುಸ್ತಥಾಪಿ ಪರಮೇಶ್ವರಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

दरिद्रस्य परा मूर्तिस्तृष्णा न द्रविणाल्पता
जरद्गवधनः शंभुस्तथापि परमेश्वरः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

daridrasya parā mūrtistṛṣṇā na draviṇālpatā
jaradgavadhanaḥ śaṃbhustathāpi parameśvaraḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ದರಿದ್ರಸ್ಯ (दरिद्रस्य, daridrasya) = ಬಡವನ (of the poor man)
ಪರಾ (परा, parā) = ಅತ್ಯುನ್ನತ (the highest)
ಮೂರ್ತಿಸ್ತೃಷ್ಣಾ (मूर्तिस्तृष्णा, mūrtistṛṣṇā) = ರೂಪ ತೃಷ್ಣೆ (ಮೂರ್ತಿಃ + ತೃಷ್ಣಾ) (form is craving)
ನ (न, na) = ಅಲ್ಲ (not)
ದ್ರವಿಣಾಲ್ಪತಾ (द्रविणाल्पता, draviṇālpatā) = ಹಣದ ಕೊರತೆ (ದ್ರವಿಣ + ಅಲ್ಪತಾ) (scarcity of wealth)
ಜರದ್ಗವಧನಃ (जरद्गवधनः, jaradgavadhanaḥ) = ಮುದಿ ಎತ್ತೇ ಧನವಾಗಿ ಉಳ್ಳವನು (ಜರದ್ಗವ + ಧನಃ) (whose only wealth is an old bull)
ಶಂಭುಸ್ತಥಾಪಿ (शंभुस्तथापि, śaṃbhustathāpi) = ಶಿವ, ಆದರೂ (ಶಂಭುಃ + ತಥಾಪಿ) (Shambhu, and yet)
ಪರಮೇಶ್ವರಃ (परमेश्वरः, parameśvaraḥ) = ಪರಮೇಶ್ವರ, ಪರಮ ಒಡೆಯ (the Supreme Lord)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಬಡವನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರೂಪ ತೃಷ್ಣೆಯೇ ಹೊರತು ಹಣದ ಕೊರತೆಯಲ್ಲ. ಮುದಿ ಎತ್ತು ಮಾತ್ರ ಸಂಪತ್ತಾಗಿ ಉಳ್ಳ ಶಿವನೂ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The poor man’s greatest form is craving, not a shortage of money. Shiva, whose only wealth is an old bull, is nonetheless the Supreme Lord.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಶಿವನ ಏಕೈಕ ಸಂಪತ್ತು ಮುದಿ ಎತ್ತು ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪುಸ್ತಕದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಯೂ ವೃದ್ಧ ವೃಷಭವೇ ಅವನ ಧನ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಎತ್ತನ್ನು ಶಿವನ ವಾಹನ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ.

The poet says Shiva’s only wealth is an old bull. The footnote in the book also explains that the aged bull is his wealth. It is traditional to think of the bull as Shiva’s mount.

ಪರಮೇಶ್ವರ ಎಂದರೆ ಪರಮ ಒಡೆಯ. ಬಡವ ಎಂಬ ಮಾತಿಗೂ ಒಡೆಯ ಎಂಬ ಮಾತಿಗೂ ಇರುವ ವಿರೋಧವೇ ಶ್ಲೋಕದ ಚುರುಕು. ಹಣವಿಲ್ಲದವನೂ ಒಡೆಯನಾಗಬಹುದು, ಆಸೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ.

Parameshvara means the supreme master. The sting of the verse lies in setting poor and master side by side. A man without money can still be a master, if he has no craving.

ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಶಂಭು ಪದದ ಅಕ್ಷರಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಸುಕಾಗಿವೆ. ಪದ ಶಿವನನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಯಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟ. ಬರವಣಿಗೆಯ ರೂಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆಯಾಗಿರಬಹುದು.

The letters of the word Shambhu are slightly blurred in the printed book. The footnote makes clear that the word means Shiva. The exact spelling may differ a little.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 73. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 73. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಹಣ ಸಾಕಷ್ಟು ಇದ್ದೂ ಅತೃಪ್ತನಾದವನೂ, ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದೂ ನೆಮ್ಮದಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವವನೂ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತ ಇರುತ್ತಾರೆ. ನಮಗೆ ಯಾವುದರ ಕೊರತೆ ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದು ಕಾರಣ.

Around us are people who have enough money and are still restless, and people who have little and are at peace. The verse is a reason to ask ourselves what we really lack.

ಇದು ಕೊರತೆ ಇರುವವರಿಗೆ ಕೊರತೆಯೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮಾತಲ್ಲ. ಬಯಕೆಯ ಅಳತೆಯೂ ಸ್ಥಿತಿಯ ಭಾಗ ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

It does not tell those in want that they lack nothing. It says only that the measure of our wanting is part of the condition.