ದೇವ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಭಾಂಡೇ: ಕೀರ್ತಿಯೆಂಬ ನಟಿಯ ಬಿಳಿ ನಾಟಕ

ಶಾಲೆಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮಗುವಿಗೂ ಒಂದು ವೇಷ ಇರುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಒಂದು ನಾಟಕವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ರಂಗಸ್ಥಳ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಶಿವ, ನಾಟಕದ ಹೆಸರು ಭುವನಧವಳನ, ಅಂದರೆ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಬೆಳ್ಳಗೆ ಮಾಡುವುದು. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಕೀರ್ತಿವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 84 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, Fame and Renown, verse 84

ವಿಷಯ: ಕೀರ್ತಿಯ ಬಿಳಿ ವೇಷಗಳು · The white roles of fame

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 42 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 42 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ದೇವ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಭಾಂಡೇ ಸದಸಿ ವಿಕಸಿತನ್ಯಾಯನಾಂದೀನಿನಾದೈರ್ಭೂತೇಶಪ್ರೀತಿಹೇತೋರ್ಭುವನಧವಲನಂ ನಾಟಕಂ ನಾಟಯಂತ್ಯಾಃ
ತ್ವತ್ಕೀರ್ತೇರ್ಮೂರ್ತಯೋಽಮೀ ಕುಸುದಕುಮುದಿನೀಕಾಂತಕರ್ಪೂರಕುಂದಕ್ಷೀರಾಬ್ಧಿಕ್ಷೀರಮುಕ್ತಾಮಣಿವಿಬುಧಸರಿತ್ತಾರಕಾಶೇಷಶಂಖಾಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

देव ब्रह्माण्डभाण्डे सदसि विकसितन्यायनान्दीनिनादैर्भूतेशप्रीतिहेतोर्भुवनधवलनं नाटकं नाटयन्त्याः
त्वत्कीर्तेर्मूर्तयोऽमी कुसुदकुमुदिनीकान्तकर्पूरकुन्दक्षीराब्धिक्षीरमुक्तामणिविबुधसरित्तारकाशेषशङ्खाः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

deva brahmāṇḍabhāṇḍe sadasi vikasitanyāyanāndīninādairbhūteśaprītihetorbhuvanadhavalanaṃ nāṭakaṃ nāṭayantyāḥ
tvatkīrtermūrtayo’mī kusudakumudinīkāntakarpūrakundakṣīrābdhikṣīramuktāmaṇivibudhasarittārakāśeṣaśaṅkhāḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ದೇವ (देव, deva) = ದೇವನೇ, ಒಡೆಯನೇ (O lord)
ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಭಾಂಡೇ (ब्रह्माण्डभाण्डे, brahmāṇḍabhāṇḍe) = ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೆಂಬ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ (in the vessel that is the universe)
ಸದಸಿ (सदसि, sadasi) = ಸಭೆಯಲ್ಲಿ (in the assembly)
ವಿಕಸಿತನ್ಯಾಯನಾಂದೀನಿನಾದೈರ್ಭೂತೇಶಪ್ರೀತಿಹೇತೋರ್ಭುವನಧವಲನಂ (विकसितन्यायनान्दीनिनादैर्भूतेशप्रीतिहेतोर्भुवनधवलनं, vikasitanyāyanāndīninādairbhūteśaprītihetorbhuvanadhavalanaṃ) = ಹರಡಿದ ನಾಂದೀ ಧ್ವನಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಭೂತೇಶನಾದ ಶಿವನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ, ಲೋಕವನ್ನು ಬೆಳ್ಳಗಾಗಿಸುವುದನ್ನು [ವಿಕಸಿತನ್ಯಾಯನಾಂದೀನಿನಾದೈಃ ಭೂತೇಶಪ್ರೀತಿಹೇತೋಃ ಭುವನಧವಲನಂ] (with the swelling sounds of the opening benediction, for the pleasure of Shiva, lord of beings, the whitening of the world)
ನಾಟಕಂ (नाटकं, nāṭakaṃ) = ನಾಟಕವನ್ನು (the play)
ನಾಟಯಂತ್ಯಾಃ (नाटयन्त्याः, nāṭayantyāḥ) = ಆಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಅವಳ (of her who is performing)
ತ್ವತ್ಕೀರ್ತೇರ್ಮೂರ್ತಯೋಽಮೀ (त्वत्कीर्तेर्मूर्तयोऽमी, tvatkīrtermūrtayo’mī) = ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯ ಈ ರೂಪಗಳು [ತ್ವತ್ಕೀರ್ತೇಃ ಮೂರ್ತಯಃ ಅಮೀ] (these forms of your fame)
ಕುಸುದಕುಮುದಿನೀಕಾಂತಕರ್ಪೂರಕುಂದಕ್ಷೀರಾಬ್ಧಿಕ್ಷೀರಮುಕ್ತಾಮಣಿವಿಬುಧಸರಿತ್ತಾರಕಾಶೇಷಶಂಖಾಃ (कुसुदकुमुदिनीकान्तकर्पूरकुन्दक्षीराब्धिक्षीरमुक्तामणिविबुधसरित्तारकाशेषशङ्खाः, kusudakumudinīkāntakarpūrakundakṣīrābdhikṣīramuktāmaṇivibudhasarittārakāśeṣaśaṅkhāḥ) = ಹೂವು, ಚಂದ್ರ, ಕರ್ಪೂರ, ಕುಂದ ಹೂವು, ಹಾಲ್ಗಡಲು, ಹಾಲು, ಮುತ್ತು, ಆಕಾಶಗಂಗೆ, ತಾರೆ, ಶೇಷ ಮತ್ತು ಶಂಖ (ಮೊದಲ ಪದ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕುಸುದ ಎಂದಿದೆ) (flower, moon, camphor, kunda blossom, ocean of milk, milk, pearl, the heavenly river, stars, Shesha and conch (the first word reads kusuda in the print))

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ದೇವನೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೆಂಬ ಪಾತ್ರೆಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ನಾಂದೀ ಧ್ವನಿಗಳು ಮೊಳಗುತ್ತಿರಲು, ಭೂತಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಶಿವನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಲೋಕವನ್ನು ಬೆಳ್ಳಗಾಗಿಸುವ ನಾಟಕವನ್ನು ಆಡುತ್ತಿರುವ ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯ ರೂಪಗಳೇ ಇವು: ಹೂವು, ಚಂದ್ರ, ಕರ್ಪೂರ, ಕುಂದ ಹೂವು, ಹಾಲ್ಗಡಲು, ಹಾಲು, ಮುತ್ತು, ಆಕಾಶಗಂಗೆ, ತಾರೆ, ಶೇಷ ಮತ್ತು ಶಂಖ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O lord, in the assembly that is the vessel of the universe, with the sounds of the opening benediction swelling, your fame performs a play called the Whitening of the World, for the pleasure of Shiva, lord of beings. These are her forms: flower, moon, camphor, kunda blossom, ocean of milk, milk, pearl, the heavenly river, stars, Shesha and conch.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ನಾಂದೀ ಎಂದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಮಂಗಳ ಶ್ಲೋಕ. ಕವಿ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ರಂಗಮಂದಿರದ ಅಳತೆಗೆ ಇಳಿಸಿ, ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ನಟಿಯಾಗಿಸಿದ್ದಾನೆ. ವಿಕಸಿತನ್ಯಾಯ ಎಂಬ ಪದದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಛಾಯೆ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿಲ್ಲ, ನಾವು ಮೊಳಗುವ ನಾಂದೀ ಧ್ವನಿ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Nandi is the benedictory verse sung at the start of a Sanskrit play. The poet shrinks the whole universe to the size of a theatre and makes fame the actress. The finer shade of the word vikasitanyaya is not unpacked in the book, and we give only the plain sense of swelling benedictory sounds.

ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರತಿ ವಸ್ತುವೂ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಳುಪಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕೀರ್ತಿ ಬಿಳಿ ಎಂಬ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ವಿಸ್ತಾರ ಇದು. ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಾಟಕದ ಪಾತ್ರವರ್ಗದಂತೆ ಓದಬಹುದು, ಒಂದೇ ನಟಿ ಹನ್ನೊಂದು ವೇಷಗಳಲ್ಲಿ.

Each item in the list is a famous image of whiteness in poetry. This stretches the convention that fame is white. The list can be read like the cast of a play, one actress in eleven costumes.

ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೊದಲ ಪದ ಕುಸುದ ಎಂದಿದೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಕುಸುಮ ಎಂದಿತ್ತು. ಹೂವು ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಕುಸುಮವೇ ಉದ್ದೇಶ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಓದು ಮುದ್ರಣವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತ ಎಂದು ಹೇಳಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ.

In the printed book the first word of the list reads kusuda, where the digital text had kusuma. Kusuma, a flower, seems to be what was meant. Still, the reading follows the print and is therefore slightly uncertain.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 138. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 138. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣ ಒಂದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕರುಣೆ ಒಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಮಾತಾಗಿ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರಲ್ಲಿ ತಾಳ್ಮೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕವಿ ಬಿಳುಪೆಂಬ ಒಂದೇ ಗುಣಕ್ಕೆ ಹನ್ನೊಂದು ವೇಷ ತೊಡಿಸಿದ್ದಾನೆ.

A good quality does not come in one form. Compassion shows as speech in one person and as patience in another. The poet has dressed the single quality of whiteness in eleven costumes.

ಇದನ್ನು ಬೋಧನೆಗೂ ಬಳಸಬಹುದು. ಒಂದು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹಲವು ಬೇರೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದರೆ ಒಂದಾದರೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನಾಟುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪಟ್ಟಿ ಉದ್ದವಾದಷ್ಟೂ ಮುಖ್ಯ ಮಾತು ಕರಗುವ ಅಪಾಯವೂ ಇದೆ.

This can serve teaching too. If a concept is shown through several different examples, at least one will reach the student. But the longer the list, the greater the risk that the main point melts away.