ಧನದೈರ್ಧರ್ಮರಾಜೈಶ್ಚ: ಇಂದ್ರನ ಸುಧರ್ಮೆಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಸಭೆ

ಹೊಸ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೆ ಹೋದಾಗ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಅಲ್ಲಿ ಯಾರು ಯಾರು ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಾವು ಗಮನಿಸುತ್ತೇವೆ. ಸಭೆಯ ಗೌರವ ಅದರ ಸದಸ್ಯರಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತದೆ.

ರಾಜನ ಸಭೆಯನ್ನು ಹೊಗಳುವ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪದ್ಯ. ಅದು ಸಭೆಯನ್ನು ತುಂಬಿರುವ ಜನರನ್ನು ಎಣಿಸಿ, ಆ ಸಭೆಯನ್ನು ದೇವಲೋಕದ ಸಭೆಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ರಾಜಸಭಾವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 3 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, The Royal Court, verse 3

ವಿಷಯ: ರಾಜಸಭೆಯ ಹೊಗಳಿಕೆ · Praise of the royal court

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಧನದೈರ್ಧರ್ಮರಾಜೈಶ್ಚ ಕವಿಭಿರ್ಗುರುಭಿರ್ವೃತಾ
ಸಭಾ ತೇ ಭಾತಿ ಭೂಮೀಂದ್ರ ಸುಧರ್ಮಾತೋಽಧಿಕಾ ಕ್ಷಿತೌ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

धनदैर्धर्मराजैश्च कविभिर्गुरुभिर्वृता
सभा ते भाति भूमीन्द्र सुधर्मातोऽधिका क्षितौ

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

dhanadairdharmarājaiśca kavibhirgurubhirvṛtā
sabhā te bhāti bhūmīndra sudharmāto’dhikā kṣitau

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಧನದೈರ್ಧರ್ಮರಾಜೈಶ್ಚ (धनदैर्धर्मराजैश्च, dhanadairdharmarājaiśca) = ಧನ ಕೊಡುವವರಿಂದ ಮತ್ತು ಧರ್ಮರಾಜರಿಂದ (ಧನದೈಃ + ಧರ್ಮರಾಜೈಃ + ಚ) (by the givers of wealth and by the kings of righteousness (dhanadaih + dharmarajaih + ca))
ಕವಿಭಿರ್ಗುರುಭಿರ್ವೃತಾ (कविभिर्गुरुभिर्वृता, kavibhirgurubhirvṛtā) = ಕವಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಗುರುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ (ಕವಿಭಿಃ + ಗುರುಭಿಃ + ವೃತಾ) (surrounded by poets and teachers (kavibhih + gurubhih + vrita))
ಸಭಾ (सभा, sabhā) = ಸಭೆ (the assembly)
ತೇ (ते, te) = ನಿನ್ನ (your)
ಭಾತಿ (भाति, bhāti) = ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ (shines)
ಭೂಮೀಂದ್ರ (भूमीन्द्र, bhūmīndra) = ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯನೇ (O lord of the earth)
ಸುಧರ್ಮಾತೋಽಧಿಕಾ (सुधर्मातोऽधिका, sudharmāto’dhikā) = ಸುಧರ್ಮಾ ಸಭೆಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದದ್ದು (ಸುಧರ್ಮಾತಃ + ಅಧಿಕಾ) (greater than Sudharma (sudharmatah + adhika))
ಕ್ಷಿತೌ (क्षितौ, kṣitau) = ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ (on earth)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯನೇ, ಧನ ಕೊಡುವವರು, ಧರ್ಮರಾಜರಂತಹವರು, ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ನಿನ್ನ ಸಭೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಸುಧರ್ಮಾ ಸಭೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O lord of the earth, your assembly, ringed about by givers of wealth, by men like Dharmaraja, by poets and by teachers, shines on this earth more brightly than Indra’s Sudharma.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಸುಧರ್ಮಾ ಎಂದರೆ ದೇವೇಂದ್ರನ ಸಭಾಭವನದ ಹೆಸರು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ರಾಜನ ಸಭೆಯನ್ನು ಸ್ವರ್ಗದ ಸಭೆಗಿಂತ ಮೇಲೆ ಇಡುವುದು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ. ಅಂದರೆ ಹೊಗಳಿಕೆಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ.

Sudharma is, by tradition, the name of the great hall of Indra. Setting a king’s hall on earth above the hall of heaven is atishayokti, exaggeration made for the sake of praise.

ಧನದ ಮತ್ತು ಧರ್ಮರಾಜ ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಕುಬೇರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮರಾಜರ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿ ಓದಬಹುದು. ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ ದಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಿಷ್ಠ ರಾಜರು ಎಂದೂ ಓದಬಹುದು. ಯಾವ ಓದನ್ನು ಕವಿ ಬಯಸಿದ್ದ ಎಂಬುದು ಪೂರ್ಣ ಖಚಿತವಲ್ಲ.

The words dhanada and dharmaraja can be read as comparisons with Kubera and Dharmaraja, or simply as patrons and righteous kings. Which reading the poet meant is not entirely certain.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 101. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 101. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಒಂದು ತಂಡದ ಯೋಗ್ಯತೆ ಅದರ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ, ಅದರಲ್ಲಿ ಕುಳಿತವರಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದು ಈ ಶ್ಲೋಕ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಾನಿಕ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಪಾಠ ಹೇಳುವ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಸುವ ಗುರು, ಕೇಳುವ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಿದ್ದರೆ ಆ ಕೋಣೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಭೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

The verse reminds us that a team is worth what its members are, not what its room is. In a room where residents are taught, a good teacher, a listening mind and questioning colleagues make a good assembly.

ಇದು ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿಯ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಮಾತು. ಅದನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಒಪ್ಪಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಹೊಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಡಿಲವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಸಭೆಯನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವ ಗುಣ ಯಾವುದು ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಲೇಸು.

This is a court poet’s praise and need not be taken literally. It is better to hold the praise loosely and ask what quality it is that makes an assembly shine.