ದ್ರಾಗಾಕ್ರಮ್ಯೋದಯಾದ್ರಿಂ: ಲಂಕೆಯವರೆಗೆ ಹೋದ ಪ್ರತಾಪದ ಬೆಂಕಿ

ದ್ರಾಗಾಕ್ರಮ್ಯೋದಯಾದ್ರಿಂ ಸುಭಾಷಿತ: ರಾಜನ ಪ್ರತಾಪ ಉದಯಗಿರಿ, ಮೇರು ದಾಟಿ ಲಂಕೆಗೆ ಹೋಗಿ ರಾಕ್ಷಸಿಯರಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಭಯ ನೆನಪಿಸಿತು. ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಪಾಠ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ.

ದ್ರಾಗಾಕ್ರಮ್ಯೋದಯಾದ್ರಿಂ, ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು, ಜೀವನ ಸೂತ್ರ

ಒಮ್ಮೆ ಸುಟ್ಟುಕೊಂಡ ಮಗು ಮತ್ತೆ ಬೆಂಕಿಯ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಳೆಯ ಭಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಿಡಿ ಕಂಡರೂ ಮತ್ತೆ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.

ಈ ಪದ್ಯ ಅದೇ ಭಯವನ್ನು ಲಂಕೆಯ ರಾಕ್ಷಸಿಯರಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜನ ಪ್ರತಾಪ ಎಂಬ ಬೆಂಕಿ ಪೂರ್ವದ ಬೆಟ್ಟ, ಮೇರು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ದಾಟಿ ಲಂಕೆಗೆ ಬಂದಿತು ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಪ್ರತಾಪವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 27 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, The Majesty of the King, verse 27

ವಿಷಯ: ಲಂಕೆಯ ರಾಕ್ಷಸಿಯರ ಭಯ · The fear of the demon women of Lanka

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 42 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 42 syllables a line (exact metre name not confirmed)


ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ದ್ರಾಗಾಕ್ರಮ್ಯೋದಯಾದ್ರಿಂ ಚರಮಗಿರಿಮತಿಸ್ಪರ್ಧಯಾ ತಿಗ್ಮರಶ್ಮೇರ್ಮೇರುಂ ಪರ್ಯಟ್ಯ ಲಂಕಾನಗರಮುಪಗತಃ ಕೌತುಕಾತ್ತ್ವತ್ಪ್ರತಾಪಃ
ವೀಕ್ಷ್ಯಾಮುಂ ವೀತಿಹೋತ್ರಂ ಪುನರಪಿ ವಿಪದಂ ದೇವ ನಿಶ್ಚಿನ್ವತೀನಾಂ ಯಃ ಕ್ಷೋಭೋ ರಾಕ್ಷಸೀನಾಂ ಕ್ಷಣಮಜನಿ ಸ ಹಿ ತ್ವದ್ವಿಷಾಂ ಸರ್ವದಾಸ್ತಾಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

द्रागाक्रम्योदयाद्रिं चरमगिरिमतिस्पर्धया तिग्मरश्मेर्मेरुं पर्यट्य लङ्कानगरमुपगतः कौतुकात्त्वत्प्रतापः
वीक्ष्यामुं वीतिहोत्रं पुनरपि विपदं देव निश्चिन्वतीनां यः क्षोभो राक्षसीनां क्षणमजनि स हि त्वद्विषां सर्वदास्ताम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

drāgākramyodayādriṃ caramagirimatispardhayā tigmaraśmermeruṃ paryaṭya laṅkānagaramupagataḥ kautukāttvatpratāpaḥ
vīkṣyāmuṃ vītihotraṃ punarapi vipadaṃ deva niścinvatīnāṃ yaḥ kṣobho rākṣasīnāṃ kṣaṇamajani sa hi tvadviṣāṃ sarvadāstām

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

  • ದ್ರಾಗಾಕ್ರಮ್ಯೋದಯಾದ್ರಿಂ (द्रागाक्रम्योदयाद्रिं, drāgākramyodayādriṃ) = ಬೇಗನೆ ಉದಯಪರ್ವತವನ್ನು ದಾಟಿ (ದ್ರಾಕ್ ಆಕ್ರಮ್ಯ ಉದಯಾದ್ರಿಂ) (swiftly crossing the eastern mountain)
  • ಚರಮಗಿರಿಮತಿಸ್ಪರ್ಧಯಾ (चरमगिरिमतिस्पर्धया, caramagirimatispardhayā) = ಪಶ್ಚಿಮದ ಬೆಟ್ಟವನ್ನೂ ಅತಿಯಾದ ಪೈಪೋಟಿಯಿಂದ (ಚರಮಗಿರಿಂ ಅತಿಸ್ಪರ್ಧಯಾ) (and the western mountain, out of great rivalry)
  • ತಿಗ್ಮರಶ್ಮೇರ್ಮೇರುಂ (तिग्मरश्मेर्मेरुं, tigmaraśmermeruṃ) = ಸೂರ್ಯನ ಮೇರುವನ್ನು (ತಿಗ್ಮರಶ್ಮೇಃ ಮೇರುಂ) (Meru, the sun’s own mountain)
  • ಪರ್ಯಟ್ಯ (पर्यट्य, paryaṭya) = ಸುತ್ತಾಡಿ (having roamed round)
  • ಲಂಕಾನಗರಮುಪಗತಃ (लङ्कानगरमुपगतः, laṅkānagaramupagataḥ) = ಲಂಕಾನಗರವನ್ನು ತಲುಪಿತು (reached the city of Lanka)
  • ಕೌತುಕಾತ್ತ್ವತ್ಪ್ರತಾಪಃ (कौतुकात्त्वत्प्रतापः, kautukāttvatpratāpaḥ) = ಕುತೂಹಲದಿಂದ ನಿನ್ನ ಪ್ರತಾಪ (ಕೌತುಕಾತ್ ತ್ವತ್ ಪ್ರತಾಪಃ) (your prowess, out of curiosity)
  • ವೀಕ್ಷ್ಯಾಮುಂ (वीक्ष्यामुं, vīkṣyāmuṃ) = ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ನೋಡಿ (ವೀಕ್ಷ್ಯ ಅಮುಂ) (having seen this)
  • ವೀತಿಹೋತ್ರಂ (वीतिहोत्रं, vītihotraṃ) = ಅಗ್ನಿಯನ್ನು (fire)
  • ಪುನರಪಿ (पुनरपि, punarapi) = ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ (once again)
  • ವಿಪದಂ (विपदं, vipadaṃ) = ಆಪತ್ತನ್ನು (calamity)
  • ದೇವ (देव, deva) = ಹೇ ರಾಜನೇ (O lord)
  • ನಿಶ್ಚಿನ್ವತೀನಾಂ (निश्चिन्वतीनां, niścinvatīnāṃ) = ನಿಶ್ಚಯಿಸುತ್ತಿರುವ (of those who were concluding)
  • ಯಃ (यः, yaḥ) = ಯಾವ (which)
  • ಕ್ಷೋಭೋ (क्षोभो, kṣobho) = ತಳಮಳ (agitation)
  • ರಾಕ್ಷಸೀನಾಂ (राक्षसीनां, rākṣasīnāṃ) = ರಾಕ್ಷಸಿಯರಿಗೆ (of the demon women)
  • ಕ್ಷಣಮಜನಿ (क्षणमजनि, kṣaṇamajani) = ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಉಂಟಾಯಿತು (arose for a moment)
  • ಸ (स, sa) = ಅದು (that)
  • ಹಿ (हि, hi) = ನಿಜಕ್ಕೂ (indeed)
  • ತ್ವದ್ವಿಷಾಂ (त्वद्विषां, tvadviṣāṃ) = ನಿನ್ನ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ (for your enemies)
  • ಸರ್ವದಾಸ್ತಾಮ್ (सर्वदास्ताम्, sarvadāstām) = ಯಾವಾಗಲೂ ಇರಲಿ (ಸರ್ವದಾ ಆಸ್ತಾಂ) (let it be always)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ದೇವ, ನಿನ್ನ ಪ್ರತಾಪ ಉದಯಪರ್ವತವನ್ನು ದಾಟಿ, ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗಿನ ಪೈಪೋಟಿಯಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಬೆಟ್ಟವನ್ನೂ ಮೇರುವನ್ನೂ ಸುತ್ತಿ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಲಂಕೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಮತ್ತೆ ಆಪತ್ತು ಬಂತು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ ರಾಕ್ಷಸಿಯರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಯಾವ ತಳಮಳ ಹುಟ್ಟಿತೋ, ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ನಿನ್ನ ಶತ್ರುಗಳಿಗೇ ಇರಲಿ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O lord, your prowess crossed the eastern mountain, out of rivalry with the sun went round the western mountain and Meru, and out of curiosity came to the city of Lanka. Seeing that fire and thinking calamity had come again, the demon women were shaken for a moment. May that same dread be always for your enemies.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಾಪವನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದೆ. ಅದು ಸೂರ್ಯನ ಹಾದಿಯನ್ನೇ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಉದಯ, ಮೇರು ಮತ್ತು ಅಸ್ತ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿ ಹೋಯಿತು ಎಂಬುದು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ. ಸೂರ್ಯನ ಜೊತೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಎಂದರೆ ರಾಜನ ತೇಜಸ್ಸು ಸೂರ್ಯನಿಗೇ ಸಮ ಎಂಬ ಧ್ವನಿ.

Prowess is pictured as a fire. That it followed the sun’s own path round the eastern mountain, Meru and the western mountain is exaggeration. Rivalry with the sun hints that the king’s brilliance matches the sun.

ಲಂಕೆಯ ರಾಕ್ಷಸಿಯರ ಹಳೆಯ ಭಯ ಎಂದರೆ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತ ಲಂಕೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಇಟ್ಟ ಪ್ರಸಂಗ ಎಂದು ನಾವು ಓದಿದ್ದೇವೆ. ಪದ್ಯ ಅದನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಪುನರಪಿ ಎಂಬ ಪದ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಆ ಭಯವನ್ನು ಶತ್ರುಗಳ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿದ್ದು ಪದ್ಯದ ತಿರುವು.

We take the demon women’s old fear to be the episode in the Ramayana where Hanuman set fire to Lanka. The verse does not name it. Only the word punarapi (once again) points to it. The turn comes at the end, when that dread is pointed at the enemies.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 134. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 134. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಹಳೆಯ ಅನುಭವ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಚಿಹ್ನೆ ಕಂಡಾಗ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಔಷಧದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕಂಡ ರೋಗಿ ಅದೇ ಹೆಸರು ಕೇಳಿದರೆ ಹಿಂಜರಿಯುವುದು ಸಹಜ.

An old experience warns us when the same sign appears again. A patient who once reacted badly to a drug will naturally hesitate at the sound of its name.

ಆದರೆ ಭಯ ಹಳೆಯದನ್ನೇ ಹೊಸದಾಗಿ ತೋರಿಸಬಹುದು. ಕಂಡದ್ದನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ನೋಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

But fear can make the old look new. It is good to check again what we think we see.


ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಸುಭಾಷಿತಗಳು, ಪುಸ್ತಕದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು

Fine sayings from the Subhashitaratnabhandagara, in the order of the book

ಸುಭಾಷಿತ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ: ಬದುಕನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ನುಡಿಗನ್ನಡಿ

For an introduction to what a subhashita is: our opening essay


ಹೊಸ ಬರಹ ಬಂದಾಗ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಅನಗತ್ಯ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವರಕ್ಕೆ ಗೌಪ್ಯತಾ ನೀತಿ ನೋಡಿ.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ

ನಿಮ್ಮ ಇಮೇಲ್ ವಿಳಾಸ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ * ಗುರುತಿದೆ


ಮೇಲಕ್ಕೆ