ಏತದ್ಭೀತಾರಿನಾರೀ: ಕಣ್ಣೀರಿನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಕಂಡ ಮಗು

ಅಳುತ್ತಿರುವ ಮಗುವಿಗೆ ಆಕಾಶದ ಚಂದ್ರನನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಸುಮ್ಮನಾಗಿಸುವುದು ಎಲ್ಲ ತಾಯಂದಿರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುವ ಉಪಾಯ. ಆದರೆ ಚಂದ್ರನೇ ಬೇಕು ಎಂದು ಮಗು ಹಠ ಹಿಡಿದರೆ ಏನು ಮಾಡುವುದು.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂಥ ಒಂದು ಹಠವನ್ನು ಯುದ್ಧದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಅರಿಪಲಾಯನಂ, ಶ್ಲೋಕ 46 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, The Flight of Enemies, verse 46

ವಿಷಯ: ತಾಯಿಯ ಕಣ್ಣೀರಿನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ · The moon in a mother’s tears

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 42 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 42 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಏತದ್ಭೀತಾರಿನಾರೀ ಗಿರಿಬಿಲವಿಗಲದ್ವಾಸರಾ ನಿಃಸರಂತೀ ಸ್ವಕ್ರೀಡಾಹಂಸಮೋಹಗ್ರಹಿಲಶಿಶುಭೃಶಪ್ರಾರ್ಥಿತೋನ್ನಿದ್ರಚಂದ್ರಾ
ಆಕ್ರಂದದ್ಭೂರಿ ಯತ್ತನ್ನಯನಜಲಮಿಲಚ್ಚಂದ್ರಹಂಸಾನುಬಿಂಬಪ್ರತ್ಯಾಸತ್ತಿಪ್ರಹೃಷ್ಯತ್ತನಯವಿಹಸಿತೈರಾಶ್ವಸೀನ್ನ್ಯಶ್ವಸೀಚ್ಚ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

एतद्भीतारिनारी गिरिबिलविगलद्वासरा निःसरन्ती स्वक्रीडाहंसमोहग्रहिलशिशुभृशप्रार्थितोन्निद्रचन्द्रा
आक्रन्दद्भूरि यत्तन्नयनजलमिलच्चन्द्रहंसानुबिम्बप्रत्यासत्तिप्रहृष्यत्तनयविहसितैराश्वसीन्न्यश्वसीच्च

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

etadbhītārinārī giribilavigaladvāsarā niḥsarantī svakrīḍāhaṃsamohagrahilaśiśubhṛśaprārthitonnidracandrā
ākrandadbhūri yattannayanajalamilaccandrahaṃsānubimbapratyāsattiprahṛṣyattanayavihasitairāśvasīnnyaśvasīcca

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಏತದ್ಭೀತಾರಿನಾರೀ (एतद्भीतारिनारी, etadbhītārinārī) = ನಿನಗೆ ಹೆದರಿದ ಶತ್ರುವಿನ ಈ ಹೆಂಗಸು (ಏತತ್ ಭೀತ ಅರಿ ನಾರೀ) (this woman of the enemy, afraid of you)
ಗಿರಿಬಿಲವಿಗಲದ್ವಾಸರಾ (गिरिबिलविगलद्वासरा, giribilavigaladvāsarā) = ಬೆಟ್ಟದ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆದವಳು (she whose days have slipped away in the mountain cave)
ನಿಃಸರಂತೀ (निःसरन्ती, niḥsarantī) = ಹೊರಬರುತ್ತಿರುವವಳು (coming out)
ಸ್ವಕ್ರೀಡಾಹಂಸಮೋಹಗ್ರಹಿಲಶಿಶುಭೃಶಪ್ರಾರ್ಥಿತೋನ್ನಿದ್ರಚಂದ್ರಾ (स्वक्रीडाहंसमोहग्रहिलशिशुभृशप्रार्थितोन्निद्रचन्द्रा, svakrīḍāhaṃsamohagrahilaśiśubhṛśaprārthitonnidracandrā) = ತನ್ನ ಆಟದ ಹಂಸದ ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ಹುಚ್ಚಾದ ಮಗು ಉದಯಿಸಿದ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಬೇಡಿದ್ದು (ಸ್ವಕ್ರೀಡಾ ಹಂಸ ಮೋಹ ಗ್ರಹಿಲ ಶಿಶು ಭೃಶ ಪ್ರಾರ್ಥಿತ ಉನ್ನಿದ್ರ ಚಂದ್ರಾ) (the child, crazed by delusion about his toy swan, pleaded hard for the risen moon)
ಆಕ್ರಂದದ್ಭೂರಿ (आक्रन्दद्भूरि, ākrandadbhūri) = ಬಹಳವಾಗಿ ಅತ್ತಳು (wailed much)
ಯತ್ತನ್ನಯನಜಲಮಿಲಚ್ಚಂದ್ರಹಂಸಾನುಬಿಂಬಪ್ರತ್ಯಾಸತ್ತಿಪ್ರಹೃಷ್ಯತ್ತನಯವಿಹಸಿತೈಃ (यत्तन्नयनजलमिलच्चन्द्रहंसानुबिम्बप्रत्यासत्तिप्रहृष्यत्तनयविहसितैः, yattannayanajalamilaccandrahaṃsānubimbapratyāsattiprahṛṣyattanayavihasitaiḥ) = ಅವಳ ಕಣ್ಣೀರಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡುತ್ತಿದ್ದ ಚಂದ್ರ ಹಂಸಗಳ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಸಾಮೀಪ್ಯದಿಂದ ಹಿಗ್ಗಿದ ಮಗನ ನಗೆಗಳಿಂದ (by the laughter of her son, delighted at the nearness of the moon and swan reflections mingling in her tears)
ಆಶ್ವಸೀನ್ನ್ಯಶ್ವಸೀಚ್ಚ (आश्वसीन्न्यश्वसीच्च, āśvasīnnyaśvasīcca) = ಸಮಾಧಾನ ಪಟ್ಟಳು ಮತ್ತು ನಿಟ್ಟುಸಿರಿಟ್ಟಳು (she took heart and she sighed)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ನಿನಗೆ ಹೆದರಿದ ಶತ್ರುವಿನ ಈ ಹೆಂಗಸು ಬೆಟ್ಟದ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆದು ಹೊರಬರುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ತನ್ನ ಆಟದ ಹಂಸದ ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿ ಹುಚ್ಚಾದ ಮಗು ಉದಯಿಸಿದ ಚಂದ್ರನನ್ನೇ ಬೇಕೆಂದು ಬಹಳವಾಗಿ ಬೇಡುತ್ತಿದೆ. ಅವಳು ತುಂಬ ಅತ್ತಳು. ಆ ಕಣ್ಣೀರಿನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಹಂಸದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳು ಕೂಡಿದುದನ್ನು ಕಂಡು ಮಗು ಸಂತೋಷದಿಂದ ನಕ್ಕಿತು. ಆ ನಗೆಯಿಂದ ಅವಳು ಸಮಾಧಾನ ಪಟ್ಟಳು, ಜೊತೆಗೇ ನಿಟ್ಟುಸಿರಿಟ್ಟಳು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

This woman of the enemy, afraid of you, is coming out of the mountain cave where her days have slipped away. Her child, crazed by delusion about his toy swan, keeps pleading for the risen moon. She wept greatly. Seeing the reflections of the moon and the swan come together in her tears, the child laughed with delight. At that laughter she took heart, and she sighed as well.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಮಗು ಚಂದ್ರನನ್ನು ತನ್ನ ಆಟದ ಹಂಸ ಎಂದು ಭ್ರಮಿಸಿದೆ ಎಂಬುದು ಪದ್ಯದ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಸೂಚನೆ. ಕಣ್ಣೀರಿನ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಕಂಡಾಗ ಅವನ ಬೇಡಿಕೆ ತೀರಿದಂತಾಯಿತು. ತಾಯಿಯ ದುಃಖವೇ ಮಗುವಿನ ಆಟಿಕೆಯಾಯಿತು ಎಂಬುದೇ ಕವಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಚಿತ್ರ.

The first line suggests that the child mistook the moon for his toy swan. When he saw its reflection in the water of her tears, his demand was met. The poet’s fine touch is that the mother’s grief became the child’s plaything.

ಕೊನೆಯ ಪದಗಳು ಎರಡು ಭಾವಗಳನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತವೆ. ಅವಳು ಸಮಾಧಾನ ಪಟ್ಟಳು ಮತ್ತು ನಿಟ್ಟುಸಿರಿಟ್ಟಳು. ಮಗುವಿನ ನಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಕೊಟ್ಟರೂ ತನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯ ನೆನಪು ನಿಟ್ಟುಸಿರು ತರುತ್ತದೆ.

The closing words set two feelings side by side. She took heart and she sighed. The child’s laughter comforts her, yet the memory of her state brings a sigh.

ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಮಾಸಗಳು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಲು ಬರುತ್ತವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಂದ್ರಹಂಸ ಎಂಬಲ್ಲಿ. ನಾವು ಅದನ್ನು ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಹಂಸ ಎರಡರ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಮುಖ್ಯ ಚಿತ್ರ ಹೆಚ್ಚು ಬದಲಾಗದು, ಆದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅರ್ಥ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತ.

Several compounds in this verse can be split in more than one way, especially the one for moon and swan. We have taken it as the reflection of both the moon and the swan. The main picture is not much altered, but the finer sense is slightly uncertain.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 133. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 133. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಮಕ್ಕಳ ಹಠಕ್ಕೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉತ್ತರ ಸಿಗುವುದು ವಿವರಣೆಯಿಂದಲ್ಲ, ಒಂದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಿಂದ. ಮಕ್ಕಳ ಭಯ ಇಳಿಸಲು ವೈದ್ಯರು ಆಟಿಕೆಯ ಸ್ಟೆತೊಸ್ಕೋಪ್ ಕೊಡುವುದು ಇದರ ಹತ್ತಿರದ ಅನುಭವ.

A child’s insistence is sometimes met not by an explanation but by a reflection. A doctor handing a child a toy stethoscope to ease fear is a near cousin of this.

ಸಂಕಟದ ನಡುವೆಯೂ ಒಂದು ಕ್ಷಣದ ನಗೆ ಸಿಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದು ಸಂಕಟವನ್ನು ಅಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಶ್ಲೋಕ ತಾಯಿಯ ನಿಟ್ಟುಸಿರನ್ನೂ ಜೊತೆಗೇ ಇಡುವುದು ಅದಕ್ಕೇ.

Even amid distress a moment of laughter may come, but it does not wipe the distress away. That is why the verse keeps the mother’s sigh beside it.