ವೀರ ತ್ವದ್ವೈರಿದಾರಾ: ಗುಹೆಯ ಕತ್ತಲೆಗೂ ತಲುಪಿದ ಬೆಳದಿಂಗಳು

ವೀರ ತ್ವದ್ವೈರಿದಾರಾ ಸುಭಾಷಿತ: ಅಡಗಿದ ಗುಹೆಯನ್ನೂ ರಾಜನ ಕೀರ್ತಿಯ ಬೆಳದಿಂಗಳು ಬೆಳಗಿದಾಗ ಶತ್ರುಗಳ ಹೆಂಗಸರು ಮೂರ್ಛೆಯ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಪಾಠ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ.

ವೀರ ತ್ವದ್ವೈರಿದಾರಾ, ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು, ಜೀವನ ಸೂತ್ರ

ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ಇರುವವರು ಮೊದಲು ಹುಡುಕುವುದು ಒಂದು ಮರೆಯ ಜಾಗ. ಮನೆಯ ಮೂಲೆಯೋ, ಮುಚ್ಚಿದ ಕೋಣೆಯೋ, ಕತ್ತಲೆಯೋ.

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮರೆಯ ಜಾಗವೇ ಕತ್ತಲೆಯ ಗುಹೆ. ಅಲ್ಲಿಗೂ ಬೆಳಕು ಬಂದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ತಿರುವು. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಅರಿಪಲಾಯನಂ, ಶ್ಲೋಕ 45 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, The Flight of Enemies, verse 45

ವಿಷಯ: ಕೀರ್ತಿಯ ಬೆಳದಿಂಗಳಿಂದ ಗುಹೆಯೂ ಬೆಳಗಿತು · Fame as moonlight in the cave

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 42 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 42 syllables a line (exact metre name not confirmed)


ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ವೀರ ತ್ವದ್ವೈರಿದಾರಾ ಗಹನಗಿರಿಗುಹಾಗಹ್ವರಾಂತಸ್ತಮಿಸ್ರಂ ತ್ವತ್ತ್ರಾಸಾದ್ಗುಹ್ಯವಾಸಾ ದರಕಲಿತಹೃದೋ ಯದ್ಯದೇವ ಪ್ರಪನ್ನಾಃ
ತತ್ತಜ್ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾಯಮಾನಂ ಧರಣಿಪರಿವೃಢ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಯುಷ್ಮದ್ಯಶೋಭಿಃ ಸದ್ಯೋ ಮೋಹಾಂಧಕಾರಾನುಸರಣಶರಣಾ ವಾಸರಾನ್ವಾಹಯಂತಿ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

वीर त्वद्वैरिदारा गहनगिरिगुहागह्वरान्तस्तमिस्रं त्वत्त्रासाद्गुह्यवासा दरकलितहृदो यद्यदेव प्रपन्नाः
तत्तज्ज्योत्स्नायमानं धरणिपरिवृढ प्रेक्ष्य युष्मद्यशोभिः सद्यो मोहान्धकारानुसरणशरणा वासरान्वाहयन्ति

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

vīra tvadvairidārā gahanagiriguhāgahvarāntastamisraṃ tvattrāsādguhyavāsā darakalitahṛdo yadyadeva prapannāḥ
tattajjyotsnāyamānaṃ dharaṇiparivṛḍha prekṣya yuṣmadyaśobhiḥ sadyo mohāndhakārānusaraṇaśaraṇā vāsarānvāhayanti

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

  • ವೀರ (वीर, vīra) = ವೀರನೇ (O hero)
  • ತ್ವದ್ವೈರಿದಾರಾ (त्वद्वैरिदारा, tvadvairidārā) = ನಿನ್ನ ಶತ್ರುಗಳ ಹೆಂಡತಿಯರು (the wives of your enemies)
  • ಗಹನಗಿರಿಗುಹಾಗಹ್ವರಾಂತಸ್ತಮಿಸ್ರಂ (गहनगिरिगुहागह्वरान्तस्तमिस्रं, gahanagiriguhāgahvarāntastamisraṃ) = ದಟ್ಟ ಬೆಟ್ಟದ ಗುಹೆಯ ಕುಳಿಗಳ ಒಳಗಿನ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು (the darkness inside the hollows of the deep mountain caves)
  • ತ್ವತ್ತ್ರಾಸಾದ್ಗುಹ್ಯವಾಸಾ (त्वत्त्रासाद्गुह्यवासा, tvattrāsādguhyavāsā) = ನಿನ್ನ ಭಯದಿಂದ ಅಡಗಿ ವಾಸಿಸುವವರು (ತ್ವತ್ ತ್ರಾಸಾತ್ ಗುಹ್ಯ ವಾಸಾಃ) (living in hiding out of fear of you)
  • ದರಕಲಿತಹೃದೋ (दरकलितहृदो, darakalitahṛdo) = ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹೆದರಿಕೆ ತುಂಬಿದವರು (their hearts seized by fright)
  • ಯದ್ಯದೇವ (यद्यदेव, yadyadeva) = ಯಾವ ಯಾವುದನ್ನು (whichever)
  • ಪ್ರಪನ್ನಾಃ (प्रपन्नाः, prapannāḥ) = ಸೇರಿದರೋ (have entered)
  • ತತ್ತಜ್ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾಯಮಾನಂ (तत्तज्ज्योत्स्नायमानं, tattajjyotsnāyamānaṃ) = ಆಯಾ ಗುಹೆ ಬೆಳದಿಂಗಳಾಗುವುದನ್ನು (each one turning moonlit)
  • ಧರಣಿಪರಿವೃಢ (धरणिपरिवृढ, dharaṇiparivṛḍha) = ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯನೇ (O lord of the earth)
  • ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ (प्रेक्ष्य, prekṣya) = ನೋಡಿ (seeing)
  • ಯುಷ್ಮದ್ಯಶೋಭಿಃ (युष्मद्यशोभिः, yuṣmadyaśobhiḥ) = ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿಗಳಿಂದ (by your fames)
  • ಸದ್ಯೋ (सद्यो, sadyo) = ಕೂಡಲೇ (at once)
  • ಮೋಹಾಂಧಕಾರಾನುಸರಣಶರಣಾ (मोहान्धकारानुसरणशरणा, mohāndhakārānusaraṇaśaraṇā) = ಮೂರ್ಛೆಯ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವುದನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿದವರು (taking refuge in following the darkness of a swoon)
  • ವಾಸರಾನ್ವಾಹಯಂತಿ (वासरान्वाहयन्ति, vāsarānvāhayanti) = ಹಗಲುಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ (ವಾಸರಾನ್ ವಾಹಯಂತಿ) (pass their days)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ವೀರನೇ, ನಿನ್ನ ಭಯದಿಂದ ಅಡಗಿಕೊಂಡು ಎದೆ ನಡುಗುತ್ತಿರುವ ನಿನ್ನ ಶತ್ರುಗಳ ಹೆಂಡತಿಯರು ದಟ್ಟ ಬೆಟ್ಟದ ಗುಹೆಗಳ ಒಳಗಿನ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾವ ಜಾಗವನ್ನು ಸೇರಿದರೋ, ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯನೇ, ಅದು ಅದು ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿಗಳಿಂದ ಬೆಳದಿಂಗಳಂತೆ ಬೆಳಗುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಕೂಡಲೇ ಮೂರ್ಛೆಯ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಹಗಲುಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O hero, whatever dark hollow of the deep mountain caves the wives of your enemies enter, hiding in fear of you with trembling hearts, O lord of the earth, they see it turn moonlit with your fames, and at once they take refuge in the darkness of a swoon and so pass their days.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿ ಬಿಳಿ ಎಂದೂ ಹರಡುವ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕಿನಂತೆ ಎಂದೂ ವರ್ಣಿತವಾಗುವುದು ರೂಢಿ. ಅದೇ ಹೋಲಿಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದೆ. ಕೀರ್ತಿ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಹಲವು ಕಡೆ ಹರಡಿದೆ ಎಂದು ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ.

In Sanskrit poetry fame is conventionally white and spreading, like moonlight. The same comparison appears here. The plural of fame suggests it has spread in many places.

ಶ್ಲೋಕದ ಚುರುಕು ಕೊನೆಯ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿದೆ. ಗುಹೆಯ ಕತ್ತಲೆ ಅವರ ಅಡಗುದಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕತ್ತಲೆಯೇ ಬೆಳಗಿದಾಗ ಉಳಿದ ಏಕೈಕ ಕತ್ತಲೆ ಮೂರ್ಛೆಯದು. ಬೆಳಕು ಇಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳುವ ವಸ್ತು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಕು ಕೊಡುವ ಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧ.

The sting is in the turn at the end. The cave’s darkness was their hiding place. When even that is lit, the only darkness left is that of a swoon. Light here takes away shelter, the opposite of its usual comfort.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 133. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 133. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಮುಚ್ಚಿಡಲು ಹೋದ ಜಾಗವೂ ಒಂದು ದಿನ ಬೆಳಗಬಹುದು. ಆಗ ಮೂರ್ಛೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹಗುರ. ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಆದ ತಪ್ಪನ್ನು ಮುಚ್ಚದೆ ಹೇಳುವ ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ತಂಡದ ನಂಬಿಕೆ ಗಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

The place where we try to hide something may be lit one day. Then admitting it is lighter than fainting. A resident who reports an error in treatment without concealing it earns the trust of the team.

ಶ್ಲೋಕ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಶತ್ರುವಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಹೆದರಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು ಇದರಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಭಯದಿಂದ ಅಡಗುವವರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ಚಿತ್ರ ಇದು.

The verse describes the enemy’s state in the language of praise. It should not be taken to mean that frightening anyone is good. It is a picture of how those who hide in fear may end up.


ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಸುಭಾಷಿತಗಳು, ಪುಸ್ತಕದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು

Fine sayings from the Subhashitaratnabhandagara, in the order of the book

ಸುಭಾಷಿತ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ: ಬದುಕನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ನುಡಿಗನ್ನಡಿ

For an introduction to what a subhashita is: our opening essay


ಹೊಸ ಬರಹ ಬಂದಾಗ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಅನಗತ್ಯ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವರಕ್ಕೆ ಗೌಪ್ಯತಾ ನೀತಿ ನೋಡಿ.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ

ನಿಮ್ಮ ಇಮೇಲ್ ವಿಳಾಸ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ * ಗುರುತಿದೆ


ಮೇಲಕ್ಕೆ