ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಹೊಗಳುವಾಗ ನಾವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇವರು ಅವರಂತೆ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ಅಂಥ ಹೊಗಳಿಕೆ ಕೇಳಲು ಹಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಮೂವರು ದೇವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಇದೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಇದೊಂದು ಆರ್ಯಾ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪದ್ಯ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಹರವನ್ನ ವಿಷಮದೃಷ್ಟಿರ್ಹರಿವನ್ನ ವಿಭೋ ವಿಧೂತವಿತತವೃಷಃ
ರವಿವನ್ನ ಚಾತಿದುಃಸಹಕರತಾಪಿತಭೂಃ ಕದಾಚಿದಸಿ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
हरवन्न विषमदृष्टिर्हरिवन्न विभो विधूतविततवृषः
रविवन्न चातिदुःसहकरतापितभूः कदाचिदसि
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
haravanna viṣamadṛṣṭirharivanna vibho vidhūtavitatavṛṣaḥ
ravivanna cātiduḥsahakaratāpitabhūḥ kadācidasi
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಹರವನ್ನ (हरवन्न, haravanna) = ಹರನಂತೆ ಅಲ್ಲ [ಹರವತ್ ನ] (not like Hara)
- ವಿಷಮದೃಷ್ಟಿರ್ಹರಿವನ್ನ (विषमदृष्टिर्हरिवन्न, viṣamadṛṣṭirharivanna) = ಅಸಮ ನೋಟದವನು, ಹರಿಯಂತೆ ಅಲ್ಲ [ವಿಷಮದೃಷ್ಟಿಃ ಹರಿವತ್ ನ] (of uneven gaze, not like Hari)
- ವಿಭೋ (विभो, vibho) = ಪ್ರಭುವೇ (O lord)
- ವಿಧೂತವಿತತವೃಷಃ (विधूतविततवृषः, vidhūtavitatavṛṣaḥ) = ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿ ಬಿಟ್ಟವನು, ವೃಷವನ್ನು ಕೆಡವಿದವನು [ವಿಧೂತ, ವಿತತ, ವೃಷಃ] (one who has shaken off the wide dharma, or struck down the Vrisha)
- ರವಿವನ್ನ (रविवन्न, ravivanna) = ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಅಲ್ಲ [ರವಿವತ್ ನ] (not like the sun)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ಅತಿದುಃಸಹಕರತಾಪಿತಭೂಃ (अतिदुःसहकरतापितभूः, atiduḥsahakaratāpitabhūḥ) = ತಡೆಯಲಾರದ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟವನು [ಅತಿದುಃಸಹ, ಕರ, ತಾಪಿತ, ಭೂಃ] (one who scorches the earth with unbearable rays or taxes)
- ಕದಾಚಿದಸಿ (कदाचिदसि, kadācidasi) = ಎಂದಿಗೂ ಇರುವೆ [ಕದಾಚಿತ್ ಅಸಿ] (you are ever)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಪ್ರಭುವೇ, ನೀನು ಹರನಂತೆ ಅಸಮ ನೋಟದವನಲ್ಲ. ಹರಿಯಂತೆ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟವನೂ ಅಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯನಂತೆ ತಡೆಯಲಾರದ ಕಿರಣಗಳಿಂದ, ಅಂದರೆ ಭಾರವಾದ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುಡುವವನೂ ಎಂದಿಗೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
O lord, you are not of uneven gaze as Hara is. You are not one who has cast off wide dharma, as Hari is said to be in the pun. And you are never one who scorches the earth with unbearable rays, that is, with crushing taxes, as the sun does.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಹರ ಎಂದರೆ ಶಿವ, ಹರಿ ಎಂದರೆ ವಿಷ್ಣು, ರವಿ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯ. ಮೂರೂ ಹೆಸರುಗಳ ಅರ್ಥಗಳು ರಾಜನಿಗೂ ಹೊಂದುವುದರಿಂದ ಕವಿ ಅವುಗಳ ಜೊತೆ ಆಡಿದ್ದಾನೆ. ವಿಷಮದೃಷ್ಟಿ ಎಂದರೆ ಶಿವನಿಗೆ ಮೂರು ಕಣ್ಣು, ರಾಜನಿಗಾದರೆ ಪಕ್ಷಪಾತದ ನೋಟ. ಕರ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಕಿರಣ, ರಾಜನಿಗೆ ತೆರಿಗೆ.
Hara is Shiva, Hari is Vishnu, Ravi is the sun. The poet plays on these names because their senses fit the king too. Vishamadrishti is the three eyes of Shiva, but for a king it is a partial gaze. Kara is a ray for the sun and a tax for the king.
ವೃಷ ಎಂದರೆ ಧರ್ಮ, ಎತ್ತು ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳೂ ಉಂಟು. ಪುಸ್ತಕದ ಟಿಪ್ಪಣಿ ರಾಜನ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುಣ್ಯ ಎಂದೂ ಹರಿಯ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ವೃಷಾಸುರ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹರಿಯ ಮೇಲೆ ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊರಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ನಮಗೆ ಖಚಿತವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಭಾಗದ ಅರ್ಥ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತ.
Vrisha means dharma and also a bull. The book’s note glosses it as merit on the king’s side and as the demon Vrishasura on Hari’s side. We are not sure what fault the poet charges to Hari here, so that part of the meaning is somewhat uncertain.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 103. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 103. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಮೂರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸಮನಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆಯೇ, ಧರ್ಮವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಯೇ, ತೆರಿಗೆ ಅಥವಾ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಜನರನ್ನು ಸುಡುತ್ತಾರೆಯೇ.
The verse hands us three questions for judging anyone in power. Do they look on all alike, have they kept to dharma, and do they scorch people with levies or pressure.
ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ಹೇಳುವ ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಒಂದು ಅಪಾಯವಿದೆ. ಅದು ದೇವರುಗಳಲ್ಲೂ ಕೊರತೆ ಹುಡುಕಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಜೊತೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂಯಮವೂ ಇರಬೇಕು.
Praise that works by reversing comparisons carries a risk. It ends up finding fault even with the gods. Praise needs a little restraint beside it.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.





ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ