ಜಿತೇಂದ್ರಿಯತಯಾ: ಕಮಲದ ನಾರಿನಂತೆ ಮುರಿಯದ ಗುಣಗಳು

ಜಿತೇಂದ್ರಿಯತಯಾ ಸುಭಾಷಿತ: ಇಂದ್ರಿಯ ಗೆದ್ದು ಹಿರಿಯರ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದವನ ಗುಣಗಳು ಕಮಲದ ನಾರಿನಂತೆ ಮುರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಪಾಠ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ.

ಜಿತೇಂದ್ರಿಯತಯಾ ಸಮ್ಯಗ್ವಿದ್ಯಾ, ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು, ಜೀವನ ಸೂತ್ರ

ಸುಲಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಒಳ್ಳೆಯವರಾಗಿಯೇ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಒತ್ತಡ ಬಂದಾಗ ಯಾರ ಗುಣ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ, ಯಾರದು ಮುರಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಒಬ್ಬ ರಾಜನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತದೆ. ಆ ಗುಣಗಳು ಕಮಲದ ನಾರಿನಂತೆ ಮುರಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಇದರ ಮಾತು. ಇದೊಂದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪದ್ಯ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯರಾಜಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 61 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of Kings, verse 61

ವಿಷಯ: ಗಟ್ಟಿ ಗುಣ, ಮುರಿಯದ ನಾರು · Firm virtue, an unbreaking thread

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh


ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಜಿತೇಂದ್ರಿಯತಯಾ ಸಮ್ಯಗ್ವಿದ್ಯಾವೃದ್ಧನಿಷೇವಿಣಃ
ಅತಿಗಾಢಗುಣಸ್ಯಾಸ್ಯ ನಾಬ್ಜವದ್ಭಂಗುರಾ ಗುಣಾಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

जितेन्द्रियतया सम्यग्विद्यावृद्धनिषेविणः
अतिगाढगुणस्यास्य नाब्जवद्भङ्गुरा गुणाः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

jitendriyatayā samyagvidyāvṛddhaniṣeviṇaḥ
atigāḍhaguṇasyāsya nābjavadbhaṅgurā guṇāḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

  • ಜಿತೇಂದ್ರಿಯತಯಾ (जितेन्द्रियतया, jitendriyatayā) = ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿರುವುದರಿಂದ (through mastery of the senses)
  • ಸಮ್ಯಗ್ವಿದ್ಯಾವೃದ್ಧನಿಷೇವಿಣಃ (सम्यग्विद्यावृद्धनिषेविणः, samyagvidyāvṛddhaniṣeviṇaḥ) = ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರಾದವರನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸೇವಿಸುವವನ (ಸಮ್ಯಕ್ + ವಿದ್ಯಾವೃದ್ಧ + ನಿಷೇವಿಣಃ) (of one who attends well upon those grown great in learning)
  • ಅತಿಗಾಢಗುಣಸ್ಯ (अतिगाढगुणस्य, atigāḍhaguṇasya) = ಅತಿ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಗುಣಗಳುಳ್ಳವನ (of one whose qualities are very firm)
  • ಅಸ್ಯ (अस्य, asya) = ಈತನ (ಅತಿಗಾಢಗುಣಸ್ಯ + ಅಸ್ಯ ಎಂದು ಸಂಧಿ) (of this man)
  • ನಾಬ್ಜವದ್ಭಂಗುರಾ (नाब्जवद्भङ्गुरा, nābjavadbhaṅgurā) = ಕಮಲದಂತೆ ಮುರಿಯುವಂತಹವಲ್ಲ (ನ + ಅಬ್ಜವತ್ + ಭಂಗುರಾಃ) (not brittle like a lotus)
  • ಗುಣಾಃ (गुणाः, guṇāḥ) = ಗುಣಗಳು, ಹಾಗೂ ದಾರದ ನಾರುಗಳು (the qualities, and also the threads)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿರುವುದರಿಂದಲೂ, ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರಾದವರನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದಲೂ ಅತಿ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಗುಣಗಳುಳ್ಳ ಈತನ ಗುಣಗಳು ಕಮಲದ ನಾರಿನಂತೆ ಮುರಿಯುವಂತಹವಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Because he has mastered his senses and waits well upon those grown great in learning, the qualities of this man, so firm in virtue, are not brittle like the fibre of a lotus.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಗುಣ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಲಕ್ಷಣ ಎಂದೂ ದಾರ ಎಂದೂ ಅರ್ಥ ಉಂಟು. ಕಮಲದ ದಂಟಿನ ನೂಲಿನಂತೆ ಮುರಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಶ್ಲೇಷವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಾವು ಓದಿದ್ದೇವೆ. ಕಮಲದ ತಂತುಗಳು ನಾಜೂಕು ಎಂಬುದು ಕವಿಗಳ ರೂಢಿಯ ಹೋಲಿಕೆ.

The word guna means a good quality and also a thread. We have read the line as possibly playing on both: his qualities do not snap like the thread of a lotus stalk. Lotus fibres being delicate is a common comparison among poets.

ಜಿತೇಂದ್ರಿಯ ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವನು. ವಿದ್ಯಾವೃದ್ಧ ಎಂದರೆ ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರಾದವರು ಎಂದು ನಾವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಗುಣಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರಲು ಕಾರಣಗಳು ಈ ಎರಡು ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

Jitendriya means one who has mastered the senses. We take vidyavriddha to mean those grown great in learning. The verse names these two as the reasons his qualities are firm.

ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ನಾಬ್ಜವದ್ಭಂಗುರಾ ಎಂಬ ರೂಪವಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ತಪ್ಪಾದ ರೂಪವನ್ನು ಅದರಂತೆ ಸರಿಪಡಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಒಂದೆರಡು ಅಕ್ಷರಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಸುಕಾಗಿವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಠ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.

The printed book reads nabjavadbhangura. We corrected the faulty form in the digital text to match it. A letter or two in the print is slightly blurred, so the reading may be slightly uncertain.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 103. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 103. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ವೈದ್ಯರಾಗಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಲಿ, ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ರಾತ್ರಿ ಪಾಳಿಯ ಆಯಾಸದಲ್ಲೂ ರೋಗಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯಮದಿಂದ ಮಾತಾಡುವ ಗುಣ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.

Doctor or teacher, the verse reminds us that a good quality is made firm by practice. The habit of speaking patiently to a patient even in the tiredness of a night shift does not arrive in a day.

ಹಿರಿಯರ ಸೇವೆ ಎಂದರೆ ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಕಲಿಯುವುದು ಎಂದು ನಾವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಯಾರ ಗುಣ ಎಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿ ಎಂದು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟ, ಕವಿಯ ಹೊಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಒಪ್ಪಬೇಕಿಲ್ಲ.

We may take serving elders to mean listening to them and learning. But it is hard to say from outside how firm anyone’s virtue is, and the poet’s praise need not be accepted just as it stands.


ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಸುಭಾಷಿತಗಳು, ಪುಸ್ತಕದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು

Fine sayings from the Subhashitaratnabhandagara, in the order of the book

ಸುಭಾಷಿತ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ: ಬದುಕನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ನುಡಿಗನ್ನಡಿ

For an introduction to what a subhashita is: our opening essay


ಹೊಸ ಬರಹ ಬಂದಾಗ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಅನಗತ್ಯ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವರಕ್ಕೆ ಗೌಪ್ಯತಾ ನೀತಿ ನೋಡಿ.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ

ನಿಮ್ಮ ಇಮೇಲ್ ವಿಳಾಸ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ * ಗುರುತಿದೆ


ಮೇಲಕ್ಕೆ