ಕಾ ತ್ವಂ ಪುತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ: ಬೇಡತಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಡಕಲು ಮಾಂಸ

ಸಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಂಸ ಕೊಳ್ಳುವವನು ಬಡಕಲು ತುಂಡು ಕಂಡರೆ ಮಾರುವವರನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ, ಇದು ಹೀಗೇಕೆ ಎಂದು. ಮಾರುವವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಸರಳ ಕಾರಣ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬೇಡನ ಹೆಂಡತಿ ಇದಕ್ಕೆ ಕೊಡುವ ಉತ್ತರ ಮಾತ್ರ ಸರಳವಲ್ಲ. ಅದು ರಾಜನ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ಒಂದು ಹೊಗಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಅರಿಪಲಾಯನಂ, ಶ್ಲೋಕ 38 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, The Flight of Enemies, verse 38

ವಿಷಯ: ಜಿಂಕೆ ಮೇಯದ ಕಾರಣ · Why the deer stopped grazing

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಕಾ ತ್ವಂ ಪುತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಲುಬ್ಧಕವಧೂರ್ಹಸ್ತೇ ಕಿಮೇತತ್ಪಲಂ ಕ್ಷಾಮಂ ಕಿಂ ಸಹಜಂ ಬ್ರವೀಮಿ ನೃಪತೇ ಯದ್ಯಸ್ತಿ ತೇ ಕೌತುಕಮ್
ಗಾಯಂತಿ ತ್ವದರಿಪ್ರಿಯಾಶ್ರುತಟಿನೀತೀರೇಷು ಸಿದ್ಧಾಂಗನಾ ಗೀತಾಂಧಾ ನ ತೃಣಂ ಚರಂತಿ ಹರಿಣಾಸ್ತೇನಾಮಿಷಂ ದುರ್ಬಲಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

का त्वं पुत्रि नरेन्द्र लुब्धकवधूर्हस्ते किमेतत्पलं क्षामं किं सहजं ब्रवीमि नृपते यद्यस्ति ते कौतुकम्
गायन्ति त्वदरिप्रियाश्रुतटिनीतीरेषु सिद्धाङ्गना गीतान्धा न तृणं चरन्ति हरिणास्तेनामिषं दुर्बलम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

kā tvaṃ putri narendra lubdhakavadhūrhaste kimetatpalaṃ kṣāmaṃ kiṃ sahajaṃ bravīmi nṛpate yadyasti te kautukam
gāyanti tvadaripriyāśrutaṭinītīreṣu siddhāṅganā gītāndhā na tṛṇaṃ caranti hariṇāstenāmiṣaṃ durbalam

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಕಾ (का, kā) = ಯಾರು (who)
ತ್ವಂ (त्वं, tvaṃ) = ನೀನು (you)
ಪುತ್ರಿ (पुत्रि, putri) = ಮಗಳೇ (daughter)
ನರೇಂದ್ರ (नरेन्द्र, narendra) = ಅರಸನೇ (O king)
ಲುಬ್ಧಕವಧೂರ್ಹಸ್ತೇ (लुब्धकवधूर्हस्ते, lubdhakavadhūrhaste) = ಬೇಡನ ಹೆಂಡತಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ (ಲುಬ್ಧಕವಧೂಃ ಹಸ್ತೇ) (a hunter’s wife, in the hand)
ಕಿಮೇತತ್ಪಲಂ (किमेतत्पलं, kimetatpalaṃ) = ಈ ಮಾಂಸ ಏನು (ಕಿಮ್ ಏತತ್ ಪಲಮ್) (what is this flesh)
ಕ್ಷಾಮಂ (क्षामं, kṣāmaṃ) = ಬಡಕಲಾದ (lean)
ಕಿಂ ಸಹಜಂ (किं सहजं, kiṃ sahajaṃ) = ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಹೀಗೋ (is it so by nature)
ಬ್ರವೀಮಿ (ब्रवीमि, bravīmi) = ಹೇಳುತ್ತೇನೆ (I shall tell)
ನೃಪತೇ (नृपते, nṛpate) = ಅರಸನೇ (O king)
ಯದ್ಯಸ್ತಿ (यद्यस्ति, yadyasti) = ಇದ್ದರೆ (ಯದಿ ಅಸ್ತಿ) (if there is)
ತೇ ಕೌತುಕಮ್ (ते कौतुकम्, te kautukam) = ನಿಮಗೆ ಕುತೂಹಲ (curiosity in you)
ಗಾಯಂತಿ (गायन्ति, gāyanti) = ಹಾಡುತ್ತಾರೆ (they sing)
ತ್ವದರಿಪ್ರಿಯಾಶ್ರುತಟಿನೀತೀರೇಷು (त्वदरिप्रियाश्रुतटिनीतीरेषु, tvadaripriyāśrutaṭinītīreṣu) = ನಿಮ್ಮ ಶತ್ರುಗಳ ಹೆಂಡತಿಯರ ಕಣ್ಣೀರಿನ ನದಿಗಳ ದಡಗಳಲ್ಲಿ (on the banks of the rivers of your enemies’ wives’ tears)
ಸಿದ್ಧಾಂಗನಾ (सिद्धाङ्गना, siddhāṅganā) = ಸಿದ್ಧರ ಹೆಂಡತಿಯರು (the wives of the Siddhas)
ಗೀತಾಂಧಾ (गीतान्धा, gītāndhā) = ಹಾಡಿಗೆ ಮೈಮರೆತವು (blinded by the song)
ನ ತೃಣಂ ಚರಂತಿ (न तृणं चरन्ति, na tṛṇaṃ caranti) = ಹುಲ್ಲು ಮೇಯುವುದಿಲ್ಲ (do not graze on grass)
ಹರಿಣಾಸ್ತೇನಾಮಿಷಂ (हरिणास्तेनामिषं, hariṇāstenāmiṣaṃ) = ಜಿಂಕೆಗಳು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಂಸ (ಹರಿಣಾಃ ತೇನ ಆಮಿಷಮ್) (the deer, and therefore the flesh)
ದುರ್ಬಲಮ್ (दुर्बलम्, durbalam) = ಬಡಕಲು (is weak)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ನೀನು ಯಾರು ಮಗಳೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ, ಅರಸನೇ, ನಾನು ಬೇಡನ ಹೆಂಡತಿ ಎನ್ನುತ್ತಾಳೆ. ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ಮಾಂಸ ಇಷ್ಟು ಬಡಕಲಾಗಿರುವುದೇಕೆ, ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಹೀಗೋ ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ, ನಿಮಗೆ ಕುತೂಹಲವಿದ್ದರೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ ಎನ್ನುತ್ತಾಳೆ. ನಿಮ್ಮ ಶತ್ರುಗಳ ಹೆಂಡತಿಯರ ಕಣ್ಣೀರಿನ ನದಿಗಳ ದಡಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರ ಹೆಂಡತಿಯರು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಹಾಡಿಗೆ ಮೈಮರೆತ ಜಿಂಕೆಗಳು ಹುಲ್ಲು ಮೇಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೇ ಮಾಂಸ ಬಡಕಲು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Who are you, daughter? A hunter’s wife, O king. What is this lean flesh in your hand? Is it so by nature? I shall tell you, O king, if you are curious. On the banks of the rivers made by the tears of your enemies’ wives, the wives of the Siddhas sing. Blinded by the song, the deer do not graze on grass, and so the flesh is lean.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಬೇಡತಿ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣದ ಬದಲು ಒಂದು ಕಲ್ಪಿತ ಕಾರಣ ಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಈ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಣೆಯುವುದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಜಾಣತನ. ಕಣ್ಣೀರಿನ ನದಿ ಎಂಬ ಅತಿಶಯವೂ ಅದರಲ್ಲಿದೆ.

Here the hunter’s wife gives an invented cause in place of the real one. Weaving praise into a question and its answer is a device found in Sanskrit poetry. The exaggeration of rivers made of tears is part of it.

ಹಾಡುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಏನನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಜನ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭವಾದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನೇ ಎಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಸಿದ್ಧರು ಎಂದರೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತಿರುಗುವ ದಿವ್ಯ ಜೀವಿಗಳು ಎಂದು ಪುರಾಣ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವವರ ಹೆಸರುಗಳಿಲ್ಲ, ನಾವು ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಸಂಭಾಷಣೆಯಾಗಿ ಓದಿದ್ದೇವೆ.

The verse does not say what they sing. Since it is a verse in praise of a king, one may guess that it is his fame. The Siddhas are described in tradition as divine beings who move in the sky. The speakers are not named in the verse, and we have read it as a conversation of question and answer.

ಮಾಂಸವನ್ನು ಹೇಳುವ ಪಲಂ ಎನ್ನುವುದು ಮುದ್ರಣದ ಪಾಠ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಫಲಂ ಎಂದು ಇತ್ತು, ಅದು ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗಾಗಿ ತಿದ್ದಿದ್ದೇವೆ. ಕೆಲವು ವಿಸರ್ಗ ಮತ್ತು ಅನುಸ್ವಾರ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಮಸುಕಾಗಿವೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಪಾಠ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.

The word pala, meaning flesh, is the printed reading. The digital text had phala, meaning fruit, which does not match the print, so we corrected it. A few visarga and anusvara marks are faint in the print, so the reading may be slightly uncertain.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 133. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 133. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಕೇಳಿ ತೃಪ್ತರಾಗುವ ಕಥೆಯೂ ಕಾರಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬಹುದು. ಆದರೂ ಕಾರಣ ಕೇಳುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಒಳ್ಳೆಯದು. ರೋಗಿ ತೂಕ ಇಳಿದಿದೆ ಎಂದರೆ ವೈದ್ಯರು ಯಾಕೆ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, ಕಥೆ ಕೇಳಿ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.

A pleasing story can pass for a cause, yet the habit of asking for the cause is a good one. When a patient says they have lost weight, a doctor asks why, and does not stop at the first story.

ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಅದರ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಆನಂದಿಸಬಹುದು. ಅದನ್ನು ವರದಿ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿಲ್ಲ.

The language of praise can be enjoyed on its own terms. There is no need to take it as a report.