ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಗುರು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ, ಪೋಷಕರು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಕಠಿಣ ಮೌಲ್ಯಮಾಪಕ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಒಬ್ಬರೇ, ಆದರೆ ನೋಡುವವರ ನೆಲೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ.
ಈ ಪದ್ಯ ಅದನ್ನೇ ರಾಜನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಉಲ್ಲೇಖ ಅಲಂಕಾರದ ಪದ್ಯ. ಒಂದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಜನ ನಾಲ್ಕು ರೀತಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಕಲ್ಪಕ್ಷೋಣಿರುಹೋಽಯಮಿತ್ಯನುದಿನಂ ಭೂಮೀಸುರೈರ್ಭಾವ್ಯಸೇ ಕಾಮೋಽಸಾವಿತಿ ಕಾಮಿನೀಭಿರಭಿತಶ್ಚಿತ್ತೇ ಚಿರಂ ಚಿಂತ್ಯಸೇ
ಶ್ರೀನಾರಾಯಣ ಏವ ಕೇವಲಮಿತಿ ಪ್ರೇಮ್ಣಾ ಶ್ರಿಯಾ ಧ್ಯಾಯಸೇ ತ್ವಂ ಕಾಲೋಽಯಮಿತಿ ಪ್ರತಿಕ್ಷಿತಿಧರೈರೇಕೋಽಪ್ಯನೇಕಾತ್ಮಭೃತ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
कल्पक्षोणिरुहोऽयमित्यनुदिनं भूमीसुरैर्भाव्यसे कामोऽसाविति कामिनीभिरभितश्चित्ते चिरं चिन्त्यसे
श्रीनारायण एव केवलमिति प्रेम्णा श्रिया ध्यायसे त्वं कालोऽयमिति प्रतिक्षितिधरैरेकोऽप्यनेकात्मभृत्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
kalpakṣoṇiruho’yamityanudinaṃ bhūmīsurairbhāvyase kāmo’sāviti kāminībhirabhitaścitte ciraṃ cintyase
śrīnārāyaṇa eva kevalamiti premṇā śriyā dhyāyase tvaṃ kālo’yamiti pratikṣitidharaireko’pyanekātmabhṛt
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಕಲ್ಪಕ್ಷೋಣಿರುಹೋಽಯಮಿತ್ಯನುದಿನಂ (कल्पक्षोणिरुहोऽयमित्यनुदिनं, kalpakṣoṇiruho’yamityanudinaṃ) = ಇವನು ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ ಎಂದು ದಿನದಿನವೂ (ಕಲ್ಪಕ್ಷೋಣಿರುಹಃ ಅಯಂ ಇತಿ ಅನುದಿನಂ) (“this is the wish-granting tree”, day after day (kalpakshoniruhah ayam iti anudinam))
- ಭೂಮೀಸುರೈರ್ಭಾವ್ಯಸೇ (भूमीसुरैर्भाव्यसे, bhūmīsurairbhāvyase) = ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ (ಭೂಮೀಸುರೈಃ ಭಾವ್ಯಸೇ) (the Brahmins think of you (bhumisuraih bhavyase))
- ಕಾಮೋಽಸಾವಿತಿ (कामोऽसाविति, kāmo’sāviti) = ಇವನು ಕಾಮದೇವ ಎಂದು (ಕಾಮಃ ಅಸೌ ಇತಿ) (“he is Kama” (kamah asau iti))
- ಕಾಮಿನೀಭಿರಭಿತಶ್ಚಿತ್ತೇ (कामिनीभिरभितश्चित्ते, kāminībhirabhitaścitte) = ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಸುತ್ತಲೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ (ಕಾಮಿನೀಭಿಃ ಅಭಿತಃ ಚಿತ್ತೇ) (by women all around, in the heart (kaminibhih abhitah citte))
- ಚಿರಂ (चिरं, ciraṃ) = ಬಹುಕಾಲ (for long)
- ಚಿಂತ್ಯಸೇ (चिन्त्यसे, cintyase) = ನಿಮ್ಮನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾರೆ (they think of you)
- ಶ್ರೀನಾರಾಯಣ (श्रीनारायण, śrīnārāyaṇa) = ಶ್ರೀನಾರಾಯಣ (Shri Narayana)
- ಏವ ಕೇವಲಮಿತಿ (एव केवलमिति, eva kevalamiti) = ಕೇವಲ ಅವನೇ ಎಂದು (“he and none other”)
- ಪ್ರೇಮ್ಣಾ (प्रेम्णा, premṇā) = ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ (with love)
- ಶ್ರಿಯಾ (श्रिया, śriyā) = ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಿಂದ (by Shri, Lakshmi)
- ಧ್ಯಾಯಸೇ (ध्यायसे, dhyāyase) = ನಿಮ್ಮನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾಳೆ (she meditates on you)
- ತ್ವಂ (त्वं, tvaṃ) = ನೀವು (you)
- ಕಾಲೋಽಯಮಿತಿ (कालोऽयमिति, kālo’yamiti) = ಇವನು ಕಾಲ, ಮೃತ್ಯು ಎಂದು (ಕಾಲಃ ಅಯಂ ಇತಿ) (“this is Death” (kalah ayam iti))
- ಪ್ರತಿಕ್ಷಿತಿಧರೈರೇಕೋಽಪ್ಯನೇಕಾತ್ಮಭೃತ್ (प्रतिक्षितिधरैरेकोऽप्यनेकात्मभृत्, pratikṣitidharaireko’pyanekātmabhṛt) = ಎದುರಾಳಿ ರಾಜರಿಂದ, ಒಬ್ಬನಾದರೂ ಹಲವು ರೂಪ ಹೊತ್ತವನು (ಪ್ರತಿಕ್ಷಿತಿಧರೈಃ ಏಕಃ ಅಪಿ ಅನೇಕಾತ್ಮಭೃತ್) (by the rival kings, one yet bearing many forms (pratikshitidharaih ekah api anekatmabhrit))
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ದಿನದಿನವೂ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಇದು ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರು ಬಹುಕಾಲ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇವನು ಕಾಮದೇವ ಎಂದು ನೆನೆಯುತ್ತಾರೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕೇವಲ ಶ್ರೀನಾರಾಯಣನೇ ಎಂದು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಎದುರಾಳಿ ರಾಜರು ಇವನು ಕಾಲನೇ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ನೀವು ಒಬ್ಬರೇ ಆದರೂ ಹಲವು ರೂಪ ಹೊತ್ತವರು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Day after day the Brahmins think of you as the wish-granting tree. Women, long and in their hearts, think of you as Kama. Shri, with love, meditates on you as none other than Narayana. The rival kings see you as Death itself. Thus, though one, you bear many forms.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಒಂದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಉಲ್ಲೇಖ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಗುಂಪುಗಳು ನಾಲ್ಕು ರೂಪ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಆ ಗುಂಪಿಗೆ ರಾಜ ಏನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದರ ಚಿತ್ರ.
The device that shows one thing seen as many by different people is called ullekha, mention. Here four groups see four forms. Each is a picture of what the king is to that group.
ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ ಬೇಡಿದ್ದನ್ನು ಕೊಡುವ ಸ್ವರ್ಗದ ಮರ. ಕಾಮ ಸೌಂದರ್ಯದ ದೇವ. ನಾರಾಯಣ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಪತಿ. ಕಾಲ ಎಂದರೆ ಸಾವು. ಕೊನೆಯದು ಎದುರಾಳಿಗಳ ಭಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಉಳಿದ ಮೂರು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು.
The wish-granting tree is the heavenly tree that gives what is asked. Kama is the god of beauty. Narayana is Lakshmi’s lord. Kala means death. The last shows the rivals’ fear, the other three admiration.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 111. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 111. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ನಾವು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಣುವ ರೂಪ ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಬಣ್ಣ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ರೋಗಿ, ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.
The form in which we see a person takes colour from our relation to them. A patient, a colleague and a student see the same physician differently.
ಇದು ಹೊಗಳಿಕೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು. ಇತರರು ಕಾಣುವ ರೂಪವನ್ನೇ ನಮ್ಮ ನಿಜ ಎಂದು ನಂಬಿದರೆ ತಪ್ಪಾಗಬಹುದು.
It is a praise, and we should not forget it. Taking the form others see as our own truth may mislead us.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.





ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ