ಕರಾನ್ಪ್ರಸಾರ್ಯ ರವಿಣಾ: ದಕ್ಷಿಣೆ ಬೇಡಿದ ಸೂರ್ಯ

ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಬೇಗ ಮುಗಿಯುವುದನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲ ಗಮನಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಸಂಜೆ ಬೇಗನೆ ಕವಿದುಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಅದಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯನ ಕೈಚಾಚುವಿಕೆಯೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಯಾಚಕನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 17 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, On the Humiliation of Begging, verse 17

ವಿಷಯ: ಕೈಚಾಚಿ ಕುಗ್ಗಿದವನು · Shrunk by stretching out the hand

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಕರಾನ್ಪ್ರಸಾರ್ಯ ರವಿಣಾ ದಕ್ಷಿಣಾಶಾವಲಂಬಿನಾ
ನ ಕೇವಲಮನೇನಾತ್ಮಾ ದಿವಸೋಽಪಿ ಲಘೂಕೃತಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

करान्प्रसार्य रविणा दक्षिणाशावलम्बिना
न केवलमनेनात्मा दिवसोऽपि लघूकृतः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

karānprasārya raviṇā dakṣiṇāśāvalambinā
na kevalamanenātmā divaso’pi laghūkṛtaḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಕರಾನ್ಪ್ರಸಾರ್ಯ (करान्प्रसार्य, karānprasārya) = ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹರಡಿ, ಅಥವಾ ಕೈಗಳನ್ನು ಚಾಚಿ (ಕರಾನ್ + ಪ್ರಸಾರ್ಯ) (having spread his rays, or stretched out his hands)
ರವಿಣಾ (रविणा, raviṇā) = ಸೂರ್ಯನಿಂದ (by the sun)
ದಕ್ಷಿಣಾಶಾವಲಂಬಿನಾ (दक्षिणाशावलम्बिना, dakṣiṇāśāvalambinā) = ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವನಿಂದ, ಅಥವಾ ದಕ್ಷಿಣೆಯ ಆಸೆ ಹಿಡಿದವನಿಂದ (ದಕ್ಷಿಣಾ + ಆಶಾ + ಅವಲಂಬಿನಾ) (by him who leans on the south, or on the hope of a gift)
ನ (न, na) = ಅಲ್ಲ (not)
ಕೇವಲಮನೇನಾತ್ಮಾ (केवलमनेनात्मा, kevalamanenātmā) = ಇವನು ತನ್ನನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ (ಕೇವಲಂ + ಅನೇನ + ಆತ್ಮಾ) (not only himself, by him)
ದಿವಸೋಽಪಿ (दिवसोऽपि, divaso’pi) = ಹಗಲೂ ಕೂಡ (ದಿವಸಃ + ಅಪಿ) (the day also)
ಲಘೂಕೃತಃ (लघूकृतः, laghūkṛtaḥ) = ಸಣ್ಣದಾಯಿತು, ಕೀಳಾಯಿತು (was made small, or lowly)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಸೂರ್ಯನು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಚಾಚಿದ. ಇದರಿಂದ ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಹಗಲನ್ನೂ ಸಣ್ಣದಾಗಿಸಿದ. ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಕೈಚಾಚಿ ದಕ್ಷಿಣೆಯ ಆಸೆ ಹಿಡಿದವನು ತನ್ನನ್ನೂ ತನ್ನ ದಿನವನ್ನೂ ಕೀಳಾಗಿಸಿಕೊಂಡ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The sun spread out his rays and leaned towards the south. By this he made small not only himself but the day as well. In the second sense, one who stretches out his hand in hope of a gift lowers both himself and his day.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇದು ಶ್ಲೇಷ, ಅಂದರೆ ಒಂದೇ ಪದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅರ್ಥ. ಕರ ಎಂದರೆ ಕಿರಣ ಮತ್ತು ಕೈ. ದಕ್ಷಿಣಾಶಾ ಎಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣೆಯ ಆಸೆ. ಲಘು ಎಂದರೆ ಸಣ್ಣದು ಮತ್ತು ಕೀಳು.

This is a pun, one word with two meanings. Kara means ray and also hand. Dakshinasha means the southern quarter and also the hope of a gift. Laghu means small and also lowly.

ಒಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇದು ಸೂರ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹೊರಳಿದಾಗ ಹಗಲು ಕುಗ್ಗುವುದರ ವರ್ಣನೆ. ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಕೈಚಾಚಿ ದಾನ ಬಯಸುವವನು ಕೀಳಾಗುವುದರ ಮೇಲಿನ ಚುಚ್ಚು. ಪುಸ್ತಕದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳೂ ಈ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

In one sense it describes the day shrinking as the sun turns south. In the other it is a jab at the lowering of one who stretches out a hand for a gift. The footnotes in the book also point to both senses.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 73. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 73. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಯಾರ ಮುಂದೆ ಕೈಚಾಚುತ್ತೇವೋ ಅವರ ಮುಂದೆ ನಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಅಳತೆ ಕುಗ್ಗಿದಂತೆ ಅನಿಸುವುದು ಸಹಜ. ಆ ಅನಿಸಿಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರೆ ಕೇಳುವ ರೀತಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು.

It is natural to feel our own measure shrink before those we ask for something. Recognising that feeling may change the way we ask.

ಇದು ಹಾಸ್ಯದ ರೂಪದ ಮಾತು. ಕೈಚಾಚಿದವರೆಲ್ಲ ಚಿಕ್ಕವರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅದನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.

This is a witty saying. It would be wrong to take it literally, as if everyone who stretches out a hand becomes smaller.