ಚದುರಂಗ ಆಡುವಾಗ ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ಮನೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಸುತ್ತೇವೆ, ಕೆಲವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕುತ್ತೇವೆ, ಕೆಲವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇವೆ. ಆಟದ ಭಾಷೆ ಯುದ್ಧದ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ನಮಗೆ ತಿಳಿದದ್ದೇ.
ಈ ಪದ್ಯ ಅದೇ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಶ್ಲೇಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತೆರಡು ಅಕ್ಷರ ಇದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ನಿಖರ ಹೆಸರನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಕೇಚಿದ್ಬದ್ಧಾಃ ಸಹೇಲಂ ನಿಜಭವನಗತಾ ಮೋಚಿತಾಃ ಕೇಽಪಿ ಕೇಚಿದ್ಗೇಹಾದ್ಗೇಹಾಂತರಾಣಿ ಕ್ಷಣಮಪಿ ಗಮಿತಾಃ ಕೇಽಪಿ ನೀತಾ ನಿಬಂಧಮ್
ಹತ್ವಾ ಹತ್ವಾ ಚ ಕೇಚಿತ್ಪ್ರತಿಪದಮದಯಂ ಪ್ರಾಪಿತಾ ವ್ಯರ್ಥಭಾವ ಕ್ಷೋಣೀನಾಥಸ್ಯ ತಸ್ಯೋನ್ನತಭುಜಪರಿಘೇನಾರಯಃ ಸಾರಯಶ್ಚ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
केचिद्बद्धाः सहेलं निजभवनगता मोचिताः केऽपि केचिद्गेहाद्गेहान्तराणि क्षणमपि गमिताः केऽपि नीता निबन्धम्
हत्वा हत्वा च केचित्प्रतिपदमदयं प्रापिता व्यर्थभाव क्षोणीनाथस्य तस्योन्नतभुजपरिघेनारयः सारयश्च
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
kecidbaddhāḥ sahelaṃ nijabhavanagatā mocitāḥ ke’pi kecidgehādgehāntarāṇi kṣaṇamapi gamitāḥ ke’pi nītā nibandham
hatvā hatvā ca kecitpratipadamadayaṃ prāpitā vyarthabhāva kṣoṇīnāthasya tasyonnatabhujaparighenārayaḥ sārayaśca
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಕೇಚಿದ್ಬದ್ಧಾಃ (केचिद्बद्धाः, kecidbaddhāḥ) = ಕೆಲವರು ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕಿದವರು (ಕೇಚಿತ್ ಬದ್ಧಾಃ) (some bound)
- ಸಹೇಲಂ (सहेलं, sahelaṃ) = ಲೀಲೆಯಿಂದ, ಸಲೀಸಾಗಿ (playfully, with ease)
- ನಿಜಭವನಗತಾ (निजभवनगता, nijabhavanagatā) = ತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಹೋದವರು (gone to their own houses)
- ಮೋಚಿತಾಃ (मोचिताः, mocitāḥ) = ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದವರು (set free)
- ಕೇಽಪಿ (केऽपि, ke’pi) = ಕೆಲವರು (some)
- ಕೇಚಿದ್ಗೇಹಾದ್ಗೇಹಾಂತರಾಣಿ (केचिद्गेहाद्गेहान्तराणि, kecidgehādgehāntarāṇi) = ಕೆಲವರು ಒಂದು ಮನೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಮನೆಗೆ (ಕೇಚಿತ್ ಗೇಹಾತ್ ಗೇಹಾಂತರಾಣಿ) (some from house to other houses)
- ಕ್ಷಣಮಪಿ (क्षणमपि, kṣaṇamapi) = ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ (in a moment)
- ಗಮಿತಾಃ (गमिताः, gamitāḥ) = ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದವರು (made to go)
- ಕೇಽಪಿ (केऽपि, ke’pi) = ಕೆಲವರು (some)
- ನೀತಾ (नीता, nītā) = ಒಯ್ದವರು (led)
- ನಿಬಂಧಮ್ (निबन्धम्, nibandham) = ಬಂಧನಕ್ಕೆ, ಕಟ್ಟುಪಾಡಿಗೆ (into confinement, into a fixed hold)
- ಹತ್ವಾ ಹತ್ವಾ (हत्वा हत्वा, hatvā hatvā) = ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೊಂದು (having struck down again and again)
- ಚ ಕೇಚಿತ್ಪ್ರತಿಪದಮದಯಂ (च केचित्प्रतिपदमदयं, ca kecitpratipadamadayaṃ) = ಮತ್ತು ಕೆಲವರನ್ನು ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಗೂ ನಿರ್ದಯವಾಗಿ (ಚ ಕೇಚಿತ್ ಪ್ರತಿಪದಂ ಅದಯಂ) (and some, at every step, without pity)
- ಪ್ರಾಪಿತಾ (प्रापिता, prāpitā) = ಮುಟ್ಟಿಸಿದರು (brought to)
- ವ್ಯರ್ಥಭಾವ (व्यर्थभाव, vyarthabhāva) = ವ್ಯರ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು (ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಅನುಸ್ವಾರ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ) (a state of uselessness (no dot printed in the book))
- ಕ್ಷೋಣೀನಾಥಸ್ಯ (क्षोणीनाथस्य, kṣoṇīnāthasya) = ಭೂಪತಿಯ (of the lord of the earth)
- ತಸ್ಯೋನ್ನತಭುಜಪರಿಘೇನಾರಯಃ (तस्योन्नतभुजपरिघेनारयः, tasyonnatabhujaparighenārayaḥ) = ಅವನ ಎತ್ತರದ ತೋಳೆಂಬ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಗುಳಿಯಿಂದ, ಶತ್ರುಗಳು (ತಸ್ಯ ಉನ್ನತ ಭುಜ ಪರಿಘೇನ ಅರಯಃ) (by the lofty arm like an iron bar of that king, the enemies)
- ಸಾರಯಶ್ಚ (सारयश्च, sārayaśca) = ಮತ್ತು ಆಟದ ಕಾಯಿಗಳು (ಸಾರಯಃ ಚ) (and the game pieces)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಆ ಭೂಪತಿಯ ಎತ್ತರದ ತೋಳೆಂಬ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಗುಳಿಯಿಂದ ಶತ್ರುಗಳು ಮತ್ತು ಆಟದ ಕಾಯಿಗಳು ಒಂದೇ ಗತಿ ಕಂಡವು. ಕೆಲವರು ಲೀಲೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡರು, ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆದರು. ಕೆಲವರು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಒಂದು ಮನೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಮನೆಗೆ ಸಾಗಿದರು, ಕೆಲವರು ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಇನ್ನು ಕೆಲವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಗೂ ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ವ್ಯರ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲಾಯಿತು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
By the lofty iron-bar arm of that lord of the earth, enemies and game pieces share one fate. Some are bound with ease, some, having gone to their own houses, are set free. Some move in a moment from house to house, some are led into confinement. Others are struck down again and again, without pity at every step, and brought to uselessness.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೇಷೆ ಅರಿ ಮತ್ತು ಸಾರಿ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಅರಿ ಎಂದರೆ ಶತ್ರು. ಸಾರಿ ಎಂದರೆ ಚದುರಂಗದಂತಹ ಒಂದು ಚೌಕಗಳ ಆಟದ ಕಾಯಿ ಎಂದು ಪುಸ್ತಕದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮನೆ ಎಂದರೆ ಶತ್ರುವಿನ ಮನೆಯೂ ಹೌದು, ಹಲಗೆಯ ಚೌಕವೂ ಹೌದು.
The pun lies in two words, ari and sari. Ari is an enemy. Sari, the book’s footnote says, is a piece in a chequered board game much like chess. House means an enemy’s home and also a square on the board.
ಪದ್ಯ ನೇರವಾಗಿ ಇದು ಶ್ಲೇಷೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯದ ಪ್ರತಿ ಕ್ರಿಯೆ ಎರಡು ಅರ್ಥ ಕೊಡುವಂತೆ ಕಟ್ಟಿದೆ. ಕಟ್ಟಿಹಾಕುವುದು, ಬಿಡುವುದು, ಮನೆ ಬದಲಿಸುವುದು, ಕೊಲ್ಲುವುದು ಎಲ್ಲವೂ ಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ಆಟಕ್ಕೂ ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಯುದ್ಧದ ಚಿತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿ ಇದೆ.
The verse does not announce the pun. Each action fits both war and game: binding, releasing, changing house, striking down. The war imagery is brief and matter of fact.
ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯರ್ಥ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂಬ ಪದದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಸ್ವಾರ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ನಾವು ಮುದ್ರಿತ ಪಾಠವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮಾತ್ರ ಸ್ಪಷ್ಟ. ಪಾಠ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.
In the printed book the dot at the end of the word for state of uselessness is not visible. We have followed the print. The sense is clear. The reading follows the printed book and may be slightly uncertain.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 113. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 113. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ವಿರೋಧಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಕಾಯಿಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಅಧಿಕಾರದ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೇಗ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಶ್ಲೋಕ ಹೊಗಳುತ್ತಿದೆ, ಆದರೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗೂ ಅದು ಬಳಕೆಯಾಗಬಹುದು.
The habit of seeing an opponent as a mere piece grows quickly among the powerful. The verse praises, but it can serve as a warning too.
ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಹಾಸಿಗೆಗಳ ಹಂಚಿಕೆ, ರೋಗಿಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮುಂತಾದ ಮಾತುಗಳು ಕಾಯಿ ಸರಿಸುವ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲಿರುವವರು ಕಾಯಿಗಳಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ವೈದ್ಯರು ನೆನಪಿಡಬೇಕು.
Talk of bed allocation and transferring patients can sound like moving pieces. A doctor must remember that those in the beds are not pieces.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.





ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ