ಕ್ರಾಮಂತ್ಯಃ ಕ್ಷತಕೋಮಲಾಂಗುಲಿ: ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನ ಸುತ್ತ ಮತ್ತೊಂದು ಮದುವೆ

ಕ್ರಾಮಂತ್ಯಃ ಕ್ಷತಕೋಮಲಾಂಗುಲಿ ಸುಭಾಷಿತ: ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನ ಸುತ್ತ ತಿರುಗುವ ಶತ್ರುಪತ್ನಿಯರು ಮತ್ತೆ ಮದುವೆಯಾಗುವವರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಪಾಠ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ.

ಕ್ರಾಮಂತ್ಯಃ ಕ್ಷತಕೋಮಲಾಂಗುಲಿ, ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು, ಜೀವನ ಸೂತ್ರ

ಹಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದೂ ಮದುವೆಯ ದಿನ ವಧುವಿನ ಪಾದಕ್ಕೆ ಅರಗಿನ ಕೆಂಪು ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಆಮೇಲೆ ಅಗ್ನಿಯ ಸುತ್ತ ಗಂಡನ ಜೊತೆ ಏಳು ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವುದು ಮದುವೆಯ ಮುಖ್ಯ ಘಳಿಗೆ.

ಈ ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಅರಿಪಲಾಯನ ವಿಭಾಗದ ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋತು ಓಡಿದ ರಾಜನ ಹೆಂಡತಿಯರು ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತಾರೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಅರಿಪಲಾಯನಂ, ಶ್ಲೋಕ 29 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, The Flight of Enemies, verse 29

ವಿಷಯ: ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನ ಸುತ್ತ ಶತ್ರುಪತ್ನಿಯರು · Enemy wives circling a forest fire

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)


ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಕ್ರಾಮಂತ್ಯಃ ಕ್ಷತಕೋಮಲಾಂಗುಲಿಗಲದ್ರಕ್ತೈಃ ಸದರ್ಭಾಃ ಸ್ಥಲೀಃ ಪಾದೈಃ ಪಾತಿತಯಾವಕೈರಿವ ಗಲದ್ಬಾಷ್ಪಾಂಬುಧೌತಾನನಾಃ
ಭೀತಾ ಭರ್ತೃಕರಾವಲಂಬಿತಕರಾಸ್ತ್ವದ್ವೈರಿನಾರ್ಯೋಽಧುನಾ ದಾವಾಗ್ನಿಂ ಪರಿತೋ ಭ್ರಮಂತಿ ಪುನರಪ್ಯುದ್ಯದ್ವಿವಾಹಾ ಇವ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

क्रामन्त्यः क्षतकोमलाङ्गुलिगलद्रक्तैः सदर्भाः स्थलीः पादैः पातितयावकैरिव गलद्बाष्पाम्बुधौताननाः
भीता भर्तृकरावलम्बितकरास्त्वद्वैरिनार्योऽधुना दावाग्निं परितो भ्रमन्ति पुनरप्युद्यद्विवाहा इव

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

krāmantyaḥ kṣatakomalāṅguligaladraktaiḥ sadarbhāḥ sthalīḥ pādaiḥ pātitayāvakairiva galadbāṣpāmbudhautānanāḥ
bhītā bhartṛkarāvalambitakarāstvadvairināryo’dhunā dāvāgniṃ parito bhramanti punarapyudyadvivāhā iva

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

  • ಕ್ರಾಮಂತ್ಯಃ (क्रामन्त्यः, krāmantyaḥ) = ನಡೆಯುತ್ತ ಹೋಗುವವರು (those who walk on)
  • ಕ್ಷತಕೋಮಲಾಂಗುಲಿಗಲದ್ರಕ್ತೈಃ (क्षतकोमलाङ्गुलिगलद्रक्तैः, kṣatakomalāṅguligaladraktaiḥ) = ಗಾಯಗೊಂಡ ಕೋಮಲ ಕಾಲ್ಬೆರಳುಗಳಿಂದ ಸುರಿಯುವ ರಕ್ತವಿರುವ (with blood flowing from wounded, tender toes)
  • ಸದರ್ಭಾಃ (सदर्भाः, sadarbhāḥ) = ದರ್ಭೆ ಹುಲ್ಲಿರುವ (strewn with darbha grass)
  • ಸ್ಥಲೀಃ (स्थलीः, sthalīḥ) = ನೆಲಗಳನ್ನು (the stretches of ground)
  • ಪಾದೈಃ (पादैः, pādaiḥ) = ಪಾದಗಳಿಂದ (with their feet)
  • ಪಾತಿತಯಾವಕೈರಿವ (पातितयावकैरिव, pātitayāvakairiva) = ಅರಗಿನ ರಂಗು ಹಚ್ಚಿದಂತೆ (ಪಾತಿತಯಾವಕೈಃ ಇವ) (as if lac had been applied)
  • ಗಲದ್ಬಾಷ್ಪಾಂಬುಧೌತಾನನಾಃ (गलद्बाष्पाम्बुधौताननाः, galadbāṣpāmbudhautānanāḥ) = ಸುರಿಯುವ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತೊಳೆದ ಮುಖಗಳುಳ್ಳವರು (their faces washed by streaming tears)
  • ಭೀತಾ (भीता, bhītā) = ಹೆದರಿದವರು (frightened)
  • ಭರ್ತೃಕರಾವಲಂಬಿತಕರಾಸ್ತ್ವದ್ವೈರಿನಾರ್ಯೋಽಧುನಾ (भर्तृकरावलम्बितकरास्त्वद्वैरिनार्योऽधುना, bhartṛkarāvalambitakarāstvadvairināryo’dhaುnā) = ಗಂಡಂದಿರ ಕೈ ಹಿಡಿದ ಕೈಗಳುಳ್ಳ ನಿಮ್ಮ ಶತ್ರುಗಳ ಹೆಂಡತಿಯರು ಈಗ (ಭರ್ತೃಕರಾವಲಂಬಿತಕರಾಃ ತ್ವದ್ವೈರಿನಾರ್ಯಃ ಅಧುನಾ) (your enemies’ wives, who now hold their husbands’ hands)
  • ದಾವಾಗ್ನಿಂ (दावाग्निं, dāvāgniṃ) = ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚನ್ನು (the forest fire)
  • ಪರಿತೋ (परितो, parito) = ಸುತ್ತಲೂ (all around)
  • ಭ್ರಮಂತಿ (भ्रमन्ति, bhramanti) = ತಿರುಗುತ್ತಾರೆ (wander)
  • ಪುನರಪ್ಯುದ್ಯದ್ವಿವಾಹಾ ಇವ (पुनरप्युद्यद्विवाहा इव, punarapyudyadvivāhā iva) = ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮದುವೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ (ಪುನಃ ಅಪಿ ಉದ್ಯದ್ವಿವಾಹಾಃ ಇವ) (as if a wedding were beginning once more)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ದರ್ಭೆ ಹುಲ್ಲಿರುವ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವಾಗ ಗಾಯಗೊಂಡ ಕೋಮಲ ಕಾಲ್ಬೆರಳುಗಳಿಂದ ರಕ್ತ ಸುರಿದು, ಅವರ ಪಾದಗಳು ಅರಗಿನ ರಂಗು ಹಚ್ಚಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಮುಖ ತೊಯ್ದ ನಿಮ್ಮ ಶತ್ರುಗಳ ಹೆಂಡತಿಯರು ಹೆದರಿ, ಗಂಡಂದಿರ ಕೈ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಈಗ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನ ಸುತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮದುವೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದೆಯೋ ಎನ್ನುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Walking over ground strewn with darbha grass, they bleed from their torn, tender toes, and their feet look as if they had been painted with lac. Faces washed by streaming tears, your enemies’ wives, afraid and clinging to their husbands’ hands, now wander round the forest fire, as if a wedding were beginning all over again.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ವಧುವಿನ ಪಾದಕ್ಕೆ ಅರಗಿನ ಕೆಂಪು ಹಚ್ಚುವುದು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಸುತ್ತ ಗಂಡನ ಜೊತೆ ನಡೆಯುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಕವಿ ಈ ಎರಡೂ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ. ರಕ್ತವೇ ಅರಗು, ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚೇ ಹೋಮದ ಅಗ್ನಿ.

In a wedding the bride’s feet are painted red with lac, and she walks round the sacred fire with her husband. The poet turns both pictures upside down here. The blood stands for the lac, and the forest fire for the sacred fire.

ಇವ ಎಂಬ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಬಂದಿದೆ. ಹಾಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಈ ಕಲ್ಪನೆಯ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಶ್ಲೋಕದ ಹೊಗಳಿಕೆ ರಾಜನ ಭಯಂಕರ ಶೌರ್ಯದ ಕಡೆ ಇದೆ.

The word iva, meaning as if, comes twice here. Sanskrit poetics calls this fanciful comparison utpreksha. The praise in the verse is aimed at the king’s fearsome valour.

ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿಸರ್ಗ ಮತ್ತು ಅನುಸ್ವಾರ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮಸುಕಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಪಾಠ ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಉಳಿಯಬಹುದು.

In the printed copy a few visarga and anusvara marks are faint. The text given here follows the printed book. A little uncertainty may remain over those marks.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 132. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 132. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಯುದ್ಧದ ಬೆಲೆ ಕೊನೆಗೆ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ನಡುವೆಯೇ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಕೈಯನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಹಿಡಿಯುವ ದೃಶ್ಯ ತುರ್ತು ವಿಭಾಗದ ಹೊರಗೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.

Even amid praise, the verse shows that the cost of war falls in the end on homes. One person gripping another’s hand in distress is a scene seen outside any emergency department too.

ಇದು ರಾಜನನ್ನು ಹೊಗಳುವ ಶ್ಲೋಕ. ಶತ್ರುವಿನ ಸಂಕಟವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ನೋಡಬೇಕೆಂದು ಇಂದಿನ ಓದುಗರಿಗೆ ಹೇಳಬೇಕಿಲ್ಲ. ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಭಾಷೆ ಎಷ್ಟು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಸಾಕು.

This is a verse in praise of a king. A reader today need not relish an enemy’s distress. It is enough to notice how far the language of praise is willing to exaggerate.


ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಸುಭಾಷಿತಗಳು, ಪುಸ್ತಕದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು

Fine sayings from the Subhashitaratnabhandagara, in the order of the book

ಸುಭಾಷಿತ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ: ಬದುಕನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ನುಡಿಗನ್ನಡಿ

For an introduction to what a subhashita is: our opening essay


ಹೊಸ ಬರಹ ಬಂದಾಗ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಅನಗತ್ಯ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವರಕ್ಕೆ ಗೌಪ್ಯತಾ ನೀತಿ ನೋಡಿ.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ

ನಿಮ್ಮ ಇಮೇಲ್ ವಿಳಾಸ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ * ಗುರುತಿದೆ


ಮೇಲಕ್ಕೆ