ಕೃಚ್ಛ್ರಾನುವೃತ್ತಯೋಽಪಿ ಹಿ: ಹುಲ್ಲು ತಿಂದರೂ ಮದ ಸುರಿಸುವ ಆನೆ

ಕಷ್ಟದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಲಿದ್ದ ಕಾಸಿನಲ್ಲೂ ಒಂದು ಪಾಲನ್ನು ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟವರನ್ನು ನಾವು ನೋಡಿರುತ್ತೇವೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂಥ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆನೆಯ ಚಿತ್ರದಿಂದ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಆರ್ಯಾ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪದ್ಯ, ಒಂದು ಶ್ಲೇಷ ಕೂಡ ಇದರಲ್ಲಿ ಇದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಪರೋಪಕಾರಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 9 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Helping Others, verse 9

ವಿಷಯ: ಕಷ್ಟದಲ್ಲೂ ಕೊಡುವ ಮನಸ್ಸು · Giving even in hardship

ಛಂದಸ್ಸು: ಆರ್ಯಾ · Arya

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಕೃಚ್ಛ್ರಾನುವೃತ್ತಯೋಽಪಿ ಹಿ ಪರೋಪಕಾರಂ ತ್ಯಜಂತಿ ನ ಮಹಾಂತಃ
ತೃಣಮಾತ್ರಜೀವನಾ ಅಪಿ ಕರಿಣೋ ದಾನದ್ರವಾರ್ದ್ರಕರಾಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

कृच्छ्रानुवृत्तयोऽपि हि परोपकारं त्यजन्ति न महान्तः
तृणमात्रजीवना अपि करिणो दानद्रवार्द्रकराः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

kṛcchrānuvṛttayo’pi hi paropakāraṃ tyajanti na mahāntaḥ
tṛṇamātrajīvanā api kariṇo dānadravārdrakarāḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಕೃಚ್ಛ್ರಾನುವೃತ್ತಯೋಽಪಿ (कृच्छ्रानुवृत्तयोऽपि, kṛcchrānuvṛttayo’pi) = ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವರಾದರೂ (ಕೃಚ್ಛ್ರ, ಅನುವೃತ್ತಯಃ ಮತ್ತು ಅಪಿ ಎಂದು ವಿಂಗಡಣೆ) (even though living on in hardship)
ಹಿ (हि, hi) = ನಿಜವಾಗಿ (indeed)
ಪರೋಪಕಾರಂ (परोपकारं, paropakāraṃ) = ಇತರರ ಉಪಕಾರವನ್ನು (helping others)
ತ್ಯಜಂತಿ ನ (त्यजन्ति न, tyajanti na) = ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ (do not give up)
ಮಹಾಂತಃ (महान्तः, mahāntaḥ) = ಮಹನೀಯರು (the great)
ತೃಣಮಾತ್ರಜೀವನಾ (तृणमात्रजीवना, tṛṇamātrajīvanā) = ಹುಲ್ಲೊಂದೇ ಬದುಕಿಗೆ ಆಧಾರವಾದವು (living on grass alone)
ಅಪಿ (अपि, api) = ಆದರೂ (even though)
ಕರಿಣೋ (करिणो, kariṇo) = ಆನೆಗಳು (the elephants)
ದಾನದ್ರವಾರ್ದ್ರಕರಾಃ (दानद्रवार्द्रकराः, dānadravārdrakarāḥ) = ದಾನದ ದ್ರವದಿಂದ ಒದ್ದೆಯಾದ ಸೊಂಡಿಲು ಉಳ್ಳವು (ದಾನ, ದ್ರವ, ಆರ್ದ್ರ ಮತ್ತು ಕರ) (with the trunk wet from the flow of dana)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಮಹನೀಯರು ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಇತರರ ಉಪಕಾರವನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹುಲ್ಲೊಂದೇ ಆಹಾರವಾದರೂ ಆನೆಗಳ ಸೊಂಡಿಲು ಮದದ ದ್ರವದಿಂದ ಒದ್ದೆಯಾಗಿಯೇ ಇರುವಂತೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The great do not give up helping others even when they live in hardship, just as elephants, though they live on grass alone, still have their trunks wet with the flow of rut.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ದಾನ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ಶ್ಲೇಷ ಇದೆ. ಆನೆಗೆ ಅದು ಕೆನ್ನೆಯಿಂದ ಸುರಿಯುವ ಮದಜಲ. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅದು ಕೊಡುಗೆ. ಒಂದೇ ಪದ ಎರಡು ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.

The word dana carries a pun. For the elephant it is the rut fluid that runs from the temple. For a person it is a gift. One word gives two meanings.

ಕರ ಎಂದರೆ ಆನೆಯ ಸೊಂಡಿಲು ಅಥವಾ ಮನುಷ್ಯನ ಕೈ. ಕೊಡುವ ಕೈ ಒದ್ದೆಯಾಗುವುದು ಧಾರೆ ಎರೆಯುವ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೆನಪಿಸಬಹುದು. ಇದು ನಮ್ಮ ಊಹೆ.

Kara means an elephant’s trunk or a person’s hand. A giving hand being wet may recall the pouring of water at a gift. That is our guess.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 74. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 74. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳದ ಕಷ್ಟದ ದಿನಗಳಲ್ಲೂ ತನ್ನ ಅಲ್ಪ ಸಮಯವನ್ನು ಬೇರೆಯವರ ನೆರವಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಗುರುಗಳು ನಮಗೆ ಅನೇಕರಿಗೆ ನೆನಪಿರುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮನಸ್ಸು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವ ಮನಸ್ಸು.

Many of us remember teachers who gave their scarce time to help others even in lean days. That is the mind this verse speaks of.

ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವನ ಮೇಲೆ ಸ್ವಯಂ ಬಲಿದಾನ ಹೇರಬೇಕು ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂಥ ಮನಸ್ಸು ಇರುವವರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಗಳುತ್ತದೆ.

The verse does not say that someone in hardship must be burdened with sacrifice. It only praises those who have such a mind.