ಲೇಖಂತೀ ವ್ಯೋಮಗರ್ಭೇ: ಖಡ್ಗದ ಅಲಗು ನರ್ತಕಿಯಂತೆ ಮೋಹಿಸುತ್ತದೆ

ಮೋಡದ ನಡುವೆ ಮಿಂಚು ಹೊಳೆದಾಗ ಮಕ್ಕಳೂ ದೊಡ್ಡವರೂ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಮಾತು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಹೆದರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೆರಗಿನ ಮಿಶ್ರಣ.

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಖಡ್ಗದ ಅಲಗು ಮಿಂಚೂ ಹೌದು, ನರ್ತಕಿಯೂ ಹೌದು. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಉದ್ದದ ಪದ್ಯ, ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಖಡ್ಗಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 17 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of the Sword, verse 17

ವಿಷಯ: ಖಡ್ಗದ ಅಲಗು, ಮಿಂಚು ಮತ್ತು ನರ್ತಕಿ · The sword-edge as lightning and dancer

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 42 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 42 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಲೇಖಂತೀ ವ್ಯೋಮಗರ್ಭೇ ದಿಶಿ ವಿದಿಶಿ ಮುಹುರ್ನಿಷ್ಪತಂತೀ ಹರಂತೀ ಶಶ್ವತ್ಪ್ರೌಢಾಂಧಕಾರಾನಖಿಲಜನಮನೋವಿಸ್ಮಯಂ ವರ್ಧಯಂತೀ
ಯಸ್ಯ ಸ್ಫಾರಾಸಿಧಾರಾ ತಡಿದಿವ ತರಲಾ ವೈರಿಕಂಠೋಪಕಂಠಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಸದ್ಯೋ ನಟೀವ ಪ್ರಣಯಕುತುಕಿನೀ ಮೋಹಮಾವಿಷ್ಕರೋತಿ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

लेखन्ती व्योमगर्भे दिशि विदिशि मुहुर्निष्पतन्ती हरन्ती शश्वत्प्रौढान्धकारानखिलजनमनोविस्मयं वर्धयन्ती
यस्य स्फारासिधारा तडिदिव तरला वैरिकण्ठोपकण्ठं प्राप्ता सद्यो नटीव प्रणयकुतुकिनी मोहमाविष्करोति

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

lekhantī vyomagarbhe diśi vidiśi muhurniṣpatantī harantī śaśvatprauḍhāndhakārānakhilajanamanovismayaṃ vardhayantī
yasya sphārāsidhārā taḍidiva taralā vairikaṇṭhopakaṇṭhaṃ prāptā sadyo naṭīva praṇayakutukinī mohamāviṣkaroti

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಲೇಖಂತೀ (लेखन्ती, lekhantī) = ಗೆರೆ ಎಳೆಯುತ್ತಾ (drawing lines)
ವ್ಯೋಮಗರ್ಭೇ (व्योमगर्भे, vyomagarbhe) = ಆಕಾಶದ ಒಡಲಿನಲ್ಲಿ (in the womb of the sky)
ದಿಶಿ (दिशि, diśi) = ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ (in a direction)
ವಿದಿಶಿ (विदिशि, vidiśi) = ಉಪದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ (in an intermediate direction)
ಮುಹುರ್ನಿಷ್ಪತಂತೀ (मुहुर्निष्पतन्ती, muhurniṣpatantī) = ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹಾರಿ ಧುಮುಕುತ್ತಾ (ಮುಹುಃ + ನಿಷ್ಪತಂತೀ) (darting out again and again)
ಹರಂತೀ (हरन्ती, harantī) = ಹರಣ ಮಾಡುತ್ತಾ (carrying away)
ಶಶ್ವತ್ಪ್ರೌಢಾಂಧಕಾರಾನಖಿಲಜನಮನೋವಿಸ್ಮಯಂ (शश्वत्प्रौढान्धकारानखिलजनमनोविस्मयं, śaśvatprauḍhāndhakārānakhilajanamanovismayaṃ) = ದಟ್ಟ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಅಳಿಸುತ್ತಾ, ಎಲ್ಲ ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನ ಬೆರಗನ್ನು (ಅಂಧಕಾರಾನ್ + ಅಖಿಲ…) (always removing deep darkness and the wonder of all people (andhakaran + akhila))
ವರ್ಧಯಂತೀ (वर्धयन्ती, vardhayantī) = ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾ (increasing)
ಯಸ್ಯ (यस्य, yasya) = ಯಾರ (ಯಾವ ರಾಜನ) (whose (the king’s))
ಸ್ಫಾರಾಸಿಧಾರಾ (स्फारासिधारा, sphārāsidhārā) = ವಿಶಾಲವಾದ ಖಡ್ಗದ ಅಲಗು (the broad edge of the sword)
ತಡಿದಿವ (तडिदिव, taḍidiva) = ಮಿಂಚಿನಂತೆ (like lightning)
ತರಲಾ (तरला, taralā) = ಚಂಚಲವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವುದು (quivering)
ವೈರಿಕಂಠೋಪಕಂಠಂ (वैरिकण्ठोपकण्ठं, vairikaṇṭhopakaṇṭhaṃ) = ಶತ್ರುವಿನ ಕಂಠದ ಬಳಿಯನ್ನು (the neighbourhood of the enemy’s neck)
ಪ್ರಾಪ್ತಾ (प्राप्ता, prāptā) = ತಲುಪಿ (having reached)
ಸದ್ಯೋ (सद्यो, sadyo) = ತಕ್ಷಣ (at once)
ನಟೀವ (नटीव, naṭīva) = ನರ್ತಕಿಯಂತೆ (like a dancer)
ಪ್ರಣಯಕುತುಕಿನೀ (प्रणयकुतुकिनी, praṇayakutukinī) = ಪ್ರೇಮದ ಕುತೂಹಲವುಳ್ಳವಳು (one eager with love)
ಮೋಹಮಾವಿಷ್ಕರೋತಿ (मोहमाविष्करोति, mohamāviṣkaroti) = ಮೋಹವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ (ಮೋಹಂ + ಆವಿಷ್ಕರೋತಿ) (brings out bewilderment)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಯಾರ ವಿಶಾಲ ಖಡ್ಗದ ಅಲಗು ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ, ಆಕಾಶದ ಒಡಲಿನಲ್ಲಿ ಗೆರೆ ಎಳೆಯುತ್ತಾ, ದಿಕ್ಕುದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹಾರುತ್ತಾ, ದಟ್ಟ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಅಳಿಸುತ್ತಾ, ಎಲ್ಲ ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನ ಬೆರಗನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಅದು ಶತ್ರುವಿನ ಕಂಠದ ಬಳಿ ಬಂದ ತಕ್ಷಣ ಪ್ರೇಮದ ಕುತೂಹಲವುಳ್ಳ ನರ್ತಕಿಯಂತೆ ಮೋಹವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The broad edge of his sword quivers like lightning, draws lines across the womb of the sky, darts again and again in every direction, drives away deep darkness and increases the wonder of all people. Reaching the enemy’s neck, it at once brings out bewilderment, like a dancer eager with love.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಈ ಪದ್ಯದ ವಾಕ್ಯ ಯಾರ ಎಂದು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವ ರಾಜನೆಂದು ಈ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಲ್ಲ. ಪದ್ಯದ ಹಿಂದಿನ ಅಥವಾ ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದು ಇದ್ದಿರಬಹುದು. ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಎಂಬ ಪದದ ಅಕ್ಷರಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಸವೆದಿವೆ. ಪಾಠ ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.

The sentence opens with whose, and these lines do not name the king. The name may stand in a neighbouring verse. The letters of the word prapta are a little worn in the printed book. The reading follows the printed book and may be slightly uncertain.

ಹೋಲಿಕೆ ಎರಡು ಹಂತಗಳದ್ದು. ಹೊಳಪು ಮತ್ತು ಚಂಚಲತೆಯಲ್ಲಿ ಅಲಗು ಮಿಂಚಿನಂತೆ. ಶತ್ರುವಿನ ಕಂಠ ತಲುಪಿ ಅವನನ್ನು ಮೈಮರೆಸುವುದರಲ್ಲಿ ನರ್ತಕಿಯಂತೆ. ಇದನ್ನು ಉಪಮೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇವ ಎಂಬ ಪದ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೋಹ ಎಂದರೆ ಪ್ರೇಮ ಅಲ್ಲ, ಬೆರಗಿನಿಂದ ಬರುವ ಜಡತೆ.

The comparison works on two levels. In brightness and flicker the edge is like lightning. In reaching the enemy’s neck and robbing him of his senses it is like a dancer. This is a simile, and the word iva marks it. Here moha is not love but the stupor that wonder brings.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 124. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 124. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೆದರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೆರಗನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ರೋಗಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ನೋಡುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

Some sights bring fear and wonder together. A student seeing a rare clinical sign for the first time in class feels the same.

ಬೆರಗು ತಿಳಿವಿನ ಆರಂಭ ಆಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಬೆರಗಿನಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲಬಾರದು. ಶ್ಲೋಕ ಕೇಳುಗನನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ನೋಡುವುದು ನಮ್ಮ ಕೆಲಸ.

Wonder may be the beginning of understanding but should not be where we stop. The verse dazzles its listener, and unpicking it is our task.