ಮಾ ಧನಾನಿ ಕೃಪಣಃ: ಸತ್ತ ಮೇಲೂ ಕೊಡದ ಜಿಪುಣ

ಕೆಲವು ಜನ ತಮ್ಮ ವಸ್ತುವನ್ನು ಎರವಲು ಕೊಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ, ಮನೆಯವರು ಕೇಳಿದರೂ ಇಲ್ಲ. ಅಂಥವರ ಬಗ್ಗೆ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಾಸ್ಯದ ಮಾತು ಯಾವಾಗಲೂ ಇರುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂಥ ಮಾತನ್ನು ಜಿಪುಣನ ಸಾವಿನವರೆಗೂ ಎಳೆದು ತರುತ್ತದೆ. ಇದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಕೃಪಣನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 47 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, Against the Miser, verse 47

ವಿಷಯ: ಸತ್ತರೂ ಕೊಡದ ಜಿಪುಣ · The miser who gives nothing even dead

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 22 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 22 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಮಾ ಧನಾನಿ ಕೃಪಣಃ ಖಲು ಜೀವಂಸ್ತೃಷ್ಣಯಾರ್ಪಯತು ಜಾತು ಪರಸ್ಮೈ
ತತ್ರ ನೈಷ ಕುರುತೇ ಮಮ ಚಿತ್ರಂ ಯತ್ತು ನಾರ್ಪಯತಿ ತಾನಿ ಮೃತೋಽಪಿ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

मा धनानि कृपणः खलु जीवंस्तृष्णयार्पयतु जातु परस्मै
तत्र नैष कुरुते मम चित्रं यत्तु नार्पयति तानि मृतोऽपि

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

mā dhanāni kṛpaṇaḥ khalu jīvaṃstṛṣṇayārpayatu jātu parasmai
tatra naiṣa kurute mama citraṃ yattu nārpayati tāni mṛto’pi

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಮಾ (मा, mā) = ಬೇಡ, ಕೊಡದಿರಲಿ (let not)
ಧನಾನಿ (धनानि, dhanāni) = ಹಣಗಳನ್ನು (wealth)
ಕೃಪಣಃ (कृपणः, kṛpaṇaḥ) = ಜಿಪುಣ (the miser)
ಖಲು (खलु, khalu) = ನಿಜವಾಗಿ (indeed)
ಜೀವಂಸ್ತೃಷ್ಣಯಾರ್ಪಯತು (जीवंस्तृष्णयार्पयतु, jīvaṃstṛṣṇayārpayatu) = ಬದುಕಿರುವಾಗ ಆಸೆಯಿಂದ ಕೊಡಲಿ [ಜೀವನ್ + ತೃಷ್ಣಯಾ + ಅರ್ಪಯತು] (while living, out of craving, give [jivan + trishnaya + arpayatu])
ಜಾತು (जातु, jātu) = ಎಂದಾದರೂ (ever)
ಪರಸ್ಮೈ (परस्मै, parasmai) = ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ (to another)
ತತ್ರ (तत्र, tatra) = ಅದರಲ್ಲಿ (in that)
ನೈಷ (नैष, naiṣa) = ಇವನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ [ನ + ಏಷಃ] (this one does not [na + esha])
ಕುರುತೇ (कुरुते, kurute) = ಮಾಡುತ್ತಾನೆ (makes)
ಮಮ (मम, mama) = ನನಗೆ (in me)
ಚಿತ್ರಂ (चित्रं, citraṃ) = ಅಚ್ಚರಿಯನ್ನು (wonder)
ಯತ್ತು (यत्तु, yattu) = ಆದರೆ ಯಾವುದನ್ನು [ಯತ್ + ತು] (but that which [yat + tu])
ನಾರ್ಪಯತಿ (नार्पयति, nārpayati) = ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ [ನ + ಅರ್ಪಯತಿ] (he does not give [na + arpayati])
ತಾನಿ (तानि, tāni) = ಅವನ್ನು (them)
ಮೃತೋಽಪಿ (मृतोऽपि, mṛto’pi) = ಸತ್ತವನಾದರೂ [ಮೃತಃ + ಅಪಿ] (even when dead [mritah + api])

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಜಿಪುಣನು ಬದುಕಿರುವಾಗ ಆಸೆಯಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಕೊಡದಿರಲಿ. ಅದು ನನಗೆ ಅಚ್ಚರಿ ತರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸತ್ತ ಮೇಲೂ ಅವನು ಅದನ್ನು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Let the miser, while he lives, never give his wealth to another out of craving. That does not surprise me. But that he does not give it up even when dead, that is the wonder.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಮಾ … ಅರ್ಪಯತು ಎಂದರೆ ಕೊಡದಿರಲಿ. ಇದು ಹಾರೈಕೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಂಗ್ಯ. ಕವಿ ಜಿಪುಣನಿಗೆ ಕೊಡದಿರಲು ಅನುಮತಿ ಕೊಟ್ಟಂತೆ ನಟಿಸುತ್ತಾನೆ.

Ma … arpayatu means let him not give. It is irony in the form of a wish, as if the poet were granting the miser permission not to give.

ಚಿತ್ರ ಎಂದರೆ ಅಚ್ಚರಿ. ಕೊನೆಯ ಮಾತಿನ ಒಳಾರ್ಥವನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಬಿಡಿಸಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಸತ್ತವನು ಹಣವನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಒಯ್ಯಲಾರ, ಆದರೂ ಅವನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲಾರ ಎಂಬ ಹಾಸ್ಯ ಎಂದು ನಾವು ಓದಿದ್ದೇವೆ. ಈ ಓದು ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತ.

Chitra means wonder. The verse does not unpack its last turn. We read the joke as: the dead man cannot carry the money along, yet he cannot bring himself to give it up. This reading is slightly uncertain.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 72. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 72. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಉಳಿತಾಯ ಮತ್ತು ಜಿಪುಣತನದ ನಡುವಿನ ಗೆರೆಯನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ನಗುತ್ತಲೇ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಬದುಕಿನ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಬದಲಾಗದೆ ಉಳಿಯಬಹುದು ಎಂಬ ಎಚ್ಚರ ಇಲ್ಲಿದೆ.

The verse smilingly shows the line between thrift and miserliness. It also carries a caution that our habits may stay unchanged to the very end of life.

ಕೊಡುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬದುಕಿರುವಾಗಲೇ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಕಲಿಸಲು ಈ ಹಾಸ್ಯ ಒಳ್ಳೆಯ ಆರಂಭ. ಆದರೆ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಜಿಪುಣ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಮುನ್ನ ಅವರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

This humour is a good way to begin teaching that generosity is to be practised while alive. Yet before calling anyone a miser, it is kinder to know their needs.