ಹಿಮ ಬಿದ್ದ ಬೆಳಗ್ಗೆ ದಾರಿ, ಮರ, ಬೇಲಿ ಎಲ್ಲ ಬಿಳಿಯಾಗಿ ಯಾವುದು ಯಾವುದೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗದಿರುವುದನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಊಹಿಸಿ ನೋಡಿ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂಥದೊಂದು ತಮಾಷೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ. ರಾಜನ ಕೀರ್ತಿ ಲೋಕವನ್ನೆಲ್ಲ ಬಿಳುಪು ಮಾಡಿದೆ, ಬಿಳಿ ವಸ್ತುಗಳ ಒಡೆಯರಾದ ದೇವತೆಗಳು ಅವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಶ್ಲೋಕ, ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಮಹಾರಾಜ ಶ್ರೀಮಂಜಗತಿ ಯಶಸಾ ತೇ ಧವಲಿತೇ ಪಯಃಪಾರಾವಾರಂ ಪರಮಪುರುಷೋಽಯಂ ಮೃಗಯತೇ
ಕಪರ್ದೀ ಕೈಲಾಸಂ ಸುರಪತಿರಪಿ ಸ್ವಂ ಕರಿವರಂ ಕಲಾನಾಥಂ ರಾಹುಃ ಕಮಲಭವನೋ ಹಂಸಮಧುನಾ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
महाराज श्रीमञ्जगति यशसा ते धवलिते पयःपारावारं परमपुरुषोऽयं मृगयते
कपर्दी कैलासं सुरपतिरपि स्वं करिवरं कलानाथं राहुः कमलभवनो हंसमधुना
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
mahārāja śrīmañjagati yaśasā te dhavalite payaḥpārāvāraṃ paramapuruṣo’yaṃ mṛgayate
kapardī kailāsaṃ surapatirapi svaṃ karivaraṃ kalānāthaṃ rāhuḥ kamalabhavano haṃsamadhunā
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಮಹಾರಾಜ (महाराज, mahārāja) = ಮಹಾರಾಜನೇ (O great king)
- ಶ್ರೀಮಂಜಗತಿ (श्रीमञ्जगति, śrīmañjagati) = ಶ್ರೀಮಂತನೇ, ಜಗತ್ತು (ಶ್ರೀಮನ್ + ಜಗತಿ) (O glorious one, the world)
- ಯಶಸಾ (यशसा, yaśasā) = ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ (by the fame)
- ತೇ (ते, te) = ನಿನ್ನ (your)
- ಧವಲಿತೇ (धवलिते, dhavalite) = ಬಿಳಿಯಾಗಿಸಿದಾಗ (having been whitened)
- ಪಯಃಪಾರಾವಾರಂ (पयःपारावारं, payaḥpārāvāraṃ) = ಹಾಲ್ಗಡಲನ್ನು (the milk ocean)
- ಪರಮಪುರುಷೋಽಯಂ (परमपुरुषोऽयं, paramapuruṣo’yaṃ) = ಈ ಪರಮಪುರುಷ, ವಿಷ್ಣು (ಪರಮಪುರುಷಃ + ಅಯಮ್) (this supreme being, Vishnu)
- ಮೃಗಯತೇ (मृगयते, mṛgayate) = ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ (searches for)
- ಕಪರ್ದೀ (कपर्दी, kapardī) = ಜಟಾಧಾರಿ ಶಿವ (Shiva of the matted locks)
- ಕೈಲಾಸಂ (कैलासं, kailāsaṃ) = ಕೈಲಾಸವನ್ನು (Kailasa)
- ಸುರಪತಿರಪಿ (सुरपतिरपि, surapatirapi) = ಇಂದ್ರನೂ (ಸುರಪತಿಃ + ಅಪಿ) (Indra too)
- ಸ್ವಂ (स्वं, svaṃ) = ತನ್ನ (his own)
- ಕರಿವರಂ (करिवरं, karivaraṃ) = ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆನೆಯನ್ನು (the best of elephants)
- ಕಲಾನಾಥಂ (कलानाथं, kalānāthaṃ) = ಚಂದ್ರನನ್ನು (the moon)
- ರಾಹುಃ (राहुः, rāhuḥ) = ರಾಹು (Rahu)
- ಕಮಲಭವನೋ (कमलभवनो, kamalabhavano) = ಕಮಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಬ್ರಹ್ಮ (ಕಮಲಭವನಃ) (Brahma, born of the lotus)
- ಹಂಸಮಧುನಾ (हंसमधुना, haṃsamadhunā) = ಹಂಸವನ್ನು, ಈಗ (ಹಂಸಮ್ + ಅಧುನಾ) (the swan, now)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಮಹಾರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಜಗತ್ತೆಲ್ಲ ಬಿಳಿಯಾದಾಗ ಪರಮಪುರುಷನಾದ ವಿಷ್ಣು ಹಾಲ್ಗಡಲನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ. ಶಿವ ಕೈಲಾಸವನ್ನು, ಇಂದ್ರ ತನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆನೆಯನ್ನು, ರಾಹು ಚಂದ್ರನನ್ನು, ಬ್ರಹ್ಮ ತನ್ನ ಹಂಸವನ್ನು ಈಗ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
O great king, now that the whole world has been whitened by your fame, Vishnu is searching for his milk ocean. Shiva is searching for Kailasa, Indra for his own best elephant, Rahu for the moon, and Brahma for his swan.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದು ಕವಿಯ ಕಲ್ಪನೆ, ಅಂದರೆ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ. ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದರೆ ಬಿಳಿ ವಸ್ತುಗಳು ಬೇರೆಯಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಳಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆ, ಅದನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ತಮಾಷೆಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಒಯ್ದಿದ್ದಾರೆ.
This is the poet’s fancy, an exaggeration. If whiteness spreads everywhere, white things no longer stand out. Fame is conventionally described as white, and here the idea is taken to a comic extreme.
ಐದು ಹುಡುಕಾಟಗಳೂ ಬಿಳಿ ವಸ್ತುಗಳದ್ದೇ. ಹಾಲ್ಗಡಲು, ಹಿಮದ ಕೈಲಾಸ, ಇಂದ್ರನ ಬಿಳಿ ಆನೆ ಎಂದು ಪುಸ್ತಕದ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಐರಾವತವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ರಾಹು ನುಂಗುವ ಚಂದ್ರ, ಬ್ರಹ್ಮನ ವಾಹನ ಹಂಸ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ದೇವರೂ ತನ್ನ ಬಿಳಿ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವನಂತೆ ಚಿತ್ರಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
All five searches are for white things. The milk ocean, snowy Kailasa, Indra’s white elephant (the book’s note points to Airavata), the moon that Rahu swallows, and the swan that carries Brahma. Each god is pictured as one who has lost his white possession.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 135. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 135. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದೇ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೊಗಳಿದರೆ ಯಾವುದು ವಿಶೇಷ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವಾಗ ಇದು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.
If everything is praised in one breath, we cannot tell what is special. It comes to mind when assessing the work of students.
ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯನ್ನು ನಗುತ್ತಲೇ ಓದಬೇಕು. ಕವಿಯ ತಮಾಷೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಆನಂದಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ಪಾಠ.
Exaggeration should be read with a smile. Spotting the poet’s joke and enjoying it is the lesson here.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.





ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ