ಮನ್ಯೇ ಸ್ಪರ್ಶಮಣಿಂ: ಹಣೆಬರಹ ಬದಲಿಸಿದ ಕೈ

ಕೆಲವು ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಕೈಗುಣ ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು ಜನ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಮುಟ್ಟಿದರೆ ಕೆಲಸ ಕೈಗೂಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಇರುತ್ತದೆ.

ಈ ಪದ್ಯ ಅಂತಹ ಕೈಗುಣವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಮಣಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ದುರ್ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣ ಎಂಬ ಪದಗಳ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳ ಮೇಲೆ ಆಡುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಇನ್ನೂ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯರಾಜಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 189 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of Kings, verse 189

ವಿಷಯ: ದಾತನ ಕೈ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯ · The giver’s hand and the coins

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಮನ್ಯೇ ಸ್ಪರ್ಶಮಣಿಂ ತವೈನಮತುಲಂ ಪಾಣಿಂ ದ್ವಿಜಾಭ್ಯರ್ಚನೇ ದುರ್ವರ್ಣಾನ್ಯಪಿ ಭಿಕ್ಷುಭಾಲಫಲಕಾನ್ಯಾಸನ್ಸುವರ್ಣಾನಿ ಯತ್
ತಚ್ಚಿತ್ರಂ ಪರಮತ್ರ ಮಿತ್ರ ಭವತಾ ದತ್ತಾಃ ಸ್ವಹಸ್ತಾದಿಮಾ ದುರ್ವರ್ಣಾ ನ ಸುವರ್ಣತಾಮುಪಗತಾಃ ಕ್ಷುದ್ರಾಸ್ತು ಮುದ್ರಾಃ ಕಥಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

मन्ये स्पर्शमणिं तवैनमतुलं पाणिं द्विजाभ्यर्चने दुर्वर्णान्यपि भिक्षुभालफलकान्यासन्सुवर्णानि यत्
तच्चित्रं परमत्र मित्र भवता दत्ताः स्वहस्तादिमा दुर्वर्णा न सुवर्णतामुपगताः क्षुद्रास्तु मुद्राः कथम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

manye sparśamaṇiṃ tavainamatulaṃ pāṇiṃ dvijābhyarcane durvarṇānyapi bhikṣubhālaphalakānyāsansuvarṇāni yat
taccitraṃ paramatra mitra bhavatā dattāḥ svahastādimā durvarṇā na suvarṇatāmupagatāḥ kṣudrāstu mudrāḥ katham

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಮನ್ಯೇ (मन्ये, manye) = ಎಂದು ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ (it seems)
ಸ್ಪರ್ಶಮಣಿಂ (स्पर्शमणिं, sparśamaṇiṃ) = ಸ್ಪರ್ಶಮಣಿಯನ್ನು, ಅಂದರೆ ಮುಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು ಚಿನ್ನ ಮಾಡುವ ಕಲ್ಪಿತ ಕಲ್ಲನ್ನು (the touchstone of legend, which turns what it touches to gold)
ತವೈನಮತುಲಂ (तवैनमतुलं, tavainamatulaṃ) = ತವ ಏನಂ ಅತುಲಂ ಎಂದು ಬಿಡಿಸಿದಾಗ ನಿನ್ನ, ಈ, ಹೋಲಿಕೆಯಿಲ್ಲದ (tava enam atulam: your, this, matchless)
ಪಾಣಿಂ (पाणिं, pāṇiṃ) = ಕೈಯನ್ನು (hand)
ದ್ವಿಜಾಭ್ಯರ್ಚನೇ (द्विजाभ्यर्चने, dvijābhyarcane) = ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸತ್ಕಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (in the honouring of the twice-born)
ದುರ್ವರ್ಣಾನ್ಯಪಿ (दुर्वर्णान्यपि, durvarṇānyapi) = ದುರ್ವರ್ಣಗಳಾದರೂ, ಅಂದರೆ ಕೆಟ್ಟ ಬರಹದವಾದರೂ (ದುರ್ವರ್ಣಾನಿ ಅಪಿ) (though ill-lettered (durvarna))
ಭಿಕ್ಷುಭಾಲಫಲಕಾನ್ಯಾಸನ್ಸುವರ್ಣಾನಿ (भिक्षुभालफलकान्यासन्सुवर्णानि, bhikṣubhālaphalakānyāsansuvarṇāni) = ಭಿಕ್ಷುಕರ ಹಣೆಯ ಹಲಗೆಗಳು ಸುವರ್ಣಗಳಾದವು (ಫಲಕಾನಿ ಆಸನ್ ಸುವರ್ಣಾನಿ) (the beggars’ foreheads became suvarna, well-lettered or golden)
ಯತ್ (यत्, yat) = ಏಕೆಂದರೆ (since)
ತಚ್ಚಿತ್ರಂ (तच्चित्रं, taccitraṃ) = ಅದೇ ಆಶ್ಚರ್ಯ (ತತ್ ಚಿತ್ರಂ) (that is the wonder)
ಪರಮತ್ರ (परमत्र, paramatra) = ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ (ಪರಂ ಅತ್ರ) (but here)
ಮಿತ್ರ (मित्र, mitra) = ಗೆಳೆಯನೇ (friend)
ಭವತಾ ದತ್ತಾಃ (भवता दत्ताः, bhavatā dattāḥ) = ನಿನ್ನಿಂದ ಕೊಟ್ಟವು (given by you)
ಸ್ವಹಸ್ತಾದಿಮಾ (स्वहस्तादिमा, svahastādimā) = ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕೈಯಿಂದ ಈ (ಸ್ವಹಸ್ತಾತ್ ಇಮಾಃ) (from your own hand, these)
ದುರ್ವರ್ಣಾ (दुर्वर्णा, durvarṇā) = ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಬಣ್ಣದ ಲೋಹದವು (ದುರ್ವರ್ಣಾಃ) (of base colour or metal)
ನ ಸುವರ್ಣತಾಮುಪಗತಾಃ (न सुवर्णतामुपगताः, na suvarṇatāmupagatāḥ) = ಸುವರ್ಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ (ಸುವರ್ಣತಾಂ ಉಪಗತಾಃ) (did not attain goldenness)
ಕ್ಷುದ್ರಾಸ್ತು (क्षुद्रास्तु, kṣudrāstu) = ಆದರೆ ಕ್ಷುದ್ರ, ಅಂದರೆ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಹೀನ (ಕ್ಷುದ್ರಾಃ ತು) (but petty)
ಮುದ್ರಾಃ (मुद्राः, mudrāḥ) = ನಾಣ್ಯಗಳು (coins)
ಕಥಮ್ (कथम्, katham) = ಹೇಗೆ (how)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸುವಾಗ ಹೋಲಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ನಿನ್ನ ಈ ಕೈ ಸ್ಪರ್ಶಮಣಿಯೇ ಎಂದು ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಭಿಕ್ಷುಕರ ಹಣೆಯ ಕೆಟ್ಟ ಬರಹಗಳೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಬರಹಗಳಾದವು, ಚಿನ್ನವಾದವು. ಆದರೆ ಗೆಳೆಯನೇ, ಇಲ್ಲೊಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಿದೆ. ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕೈಯಿಂದ ಕೊಟ್ಟ ಈ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ನಾಣ್ಯಗಳು ಚಿನ್ನವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸಣ್ಣ ನಾಣ್ಯಗಳು ಹೀಗೇಕೆ ಉಳಿದವು?

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

In the honouring of the twice-born, this matchless hand of yours seems a touchstone, since even the ill-lettered foreheads of beggars became well-lettered, became gold. But, friend, here is a wonder. These base coins given from your own hand did not turn to gold. How is it that the petty coins stayed as they were?

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ದುರ್ವರ್ಣ ಎಂದರೆ ಕೆಟ್ಟ ಬರಹ ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟ ಬಣ್ಣ. ಸುವರ್ಣ ಎಂದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಬರಹ ಅಥವಾ ಚಿನ್ನ. ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಧಿ ಬರೆದ ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ ಎಂಬುದು ಹಳೆಯ ನಂಬಿಕೆ. ಬೇಡುವವನ ಹಣೆಯ ಕೆಟ್ಟ ಬರಹ ಒಳ್ಳೆಯದಾಯಿತು ಎಂಬುದೇ ಮೊದಲ ಅರ್ಥ.

Durvarna means ill-lettered or ill-coloured, and suvarna means well-lettered or gold. It is an old belief that fate is written in letters on the forehead. The first sense is that the bad writing on the beggar’s forehead turned good.

ಎರಡನೆಯ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಪದಗಳು ಲೋಹದ ಅರ್ಥ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸ್ಪರ್ಶಮಣಿಯಾದ ಕೈ ಕೊಟ್ಟ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ನಾಣ್ಯಗಳು ಚಿನ್ನವಾಗಲಿಲ್ಲ ಏಕೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ನಡುವೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೀಟಲೆಯಾಗಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಖಚಿತ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಓದುಗರು ಬೇರೆಬೇರೆ ರೀತಿ ಬಿಡಿಸಬಹುದು.

In the second half the same words take a metal sense. The question why the base coins from a touchstone hand did not turn to gold sounds like a gentle tease inside the praise. Readers may take the exact point of the closing question in different ways.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 107. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 107. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ದಾನ ಎಂದರೆ ನಾಣ್ಯದ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಪಡೆದವನ ಬದುಕು ಎಷ್ಟು ಬದಲಾಯಿತು ಎಂಬುದೂ ಹೌದು. ಹೊರರೋಗಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಔಷಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬದಲಾವಣೆ ತರಬಹುದು.

Giving is not only the count of coins. It is also how much the receiver’s life changed. In an outpatient clinic, a single piece of sound guidance can sometimes change more than a prescription.

ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಒಳಗೂ ಒಂದು ಕೀಟಲೆ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಈ ಶ್ಲೋಕ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊಗಳುವವನ ಮಾತನ್ನು ಅದರ ಒಳ ಅರ್ಥದ ಸಹಿತ ಓದುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

The verse reminds us that a tease may sit inside praise. It is good to read a flatterer’s words together with their inner sense.