ಸಂತಪ್ತಶ್ರಮಹಾರಿಶೀತಲತಲೇ: ವಿದ್ವಾಂಸರ ತೋಪಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಮಳೆ

ಸಂತಪ್ತಶ್ರಮಹಾರಿಶೀತಲತಲೇ ಸುಭಾಷಿತ: ವಿಧಿಯ ಕಾಡುಕಿಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಬೇಯುವ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮೇಲೆ ಚಿನ್ನದ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿ ಎಂಬ ಬೇಡಿಕೆ. ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಪಾಠ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ.

ಸಂತಪ್ತಶ್ರಮಹಾರಿಶೀತಲತಲೇ, ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು, ಜೀವನ ಸೂತ್ರ

ಬಿರುಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದಾರಿಯ ಬದಿಯ ದೊಡ್ಡ ಮರದ ನೆರಳು ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದೇ ದೊಡ್ಡ ನೆಮ್ಮದಿ. ಆ ಮರಕ್ಕೇ ಕಾಡಿಚ್ಚು ತಗುಲಿದರೆ ಮಳೆಯೊಂದೇ ಗತಿ.

ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಕಾಡುಕಿಚ್ಚು ವಿಧಿ, ಮಳೆ ಸುರಿಸುವ ಮೋಡ ದಾನಿಯಾದ ಪ್ರಭು. ಇದೊಂದು ರೂಪಕ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಇನ್ನೂ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯರಾಜಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 190 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of Kings, verse 190

ವಿಷಯ: ವಿದ್ವಾಂಸರ ತೋಪು, ಚಿನ್ನದ ಮೋಡ · A grove of scholars and a golden cloud

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)


ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಸಂತಪ್ತಶ್ರಮಹಾರಿಶೀತಲತಲೇ ಪುಣ್ಯಾಶ್ರಮಾಲಂಕೃತಾವುದ್ಯದ್ದೈವದವಾನಲೇನ ಕಲಿತೇ ವಿದ್ವತ್ತರೂಣಾಂ ಚಯೇ
ಸದ್ಯೋ ವರ್ಷ ಸುವರ್ಣವಾರಿದ ವಿಭೋ ಸ್ವರ್ಣಾಂಬುಧಾರಾಸ್ತತೋ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಶಾಃ ಶಿರೋಽವನಿಭೃತಾಮಾಕ್ರಮ್ಯ ನಂದಾನಿಶಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

संतप्तश्रमहारिशीतलतले पुण्याश्रमालंकृतावुद्यद्दैवदवानलेन कलिते विद्वत्तरूणां चये
सद्यो वर्ष सुवर्णवारिद विभो स्वर्णाम्बुधारास्ततो विश्वव्यापियशाः शिरोऽवनिभृतामाक्रम्य नन्दानिशम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

saṃtaptaśramahāriśītalatale puṇyāśramālaṃkṛtāvudyaddaivadavānalena kalite vidvattarūṇāṃ caye
sadyo varṣa suvarṇavārida vibho svarṇāmbudhārāstato viśvavyāpiyaśāḥ śiro’vanibhṛtāmākramya nandāniśam

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

  • ಸಂತಪ್ತಶ್ರಮಹಾರಿಶೀತಲತಲೇ (संतप्तश्रमहारिशीतलतले, saṃtaptaśramahāriśītalatale) = ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಬೆಂದವರ ಆಯಾಸವನ್ನು ಹರಿಸುವ ತಂಪಾದ ನೆರಳಿನ ಬುಡವುಳ್ಳ (ಸಂತಪ್ತ, ಶ್ರಮ, ಹಾರಿ, ಶೀತಲ, ತಲ) (with cool shade beneath that takes away the weariness of the scorched)
  • ಪುಣ್ಯಾಶ್ರಮಾಲಂಕೃತಾವುದ್ಯದ್ದೈವದವಾನಲೇನ (पुण्याश्रमालंकृतावुद्यद्दैवदवानलेन, puṇyāśramālaṃkṛtāvudyaddaivadavānalena) = ಪುಣ್ಯಾಶ್ರಮಾಲಂಕೃತೌ ಉದ್ಯದ್ದೈವದವಾನಲೇನ ಎಂದು ಬಿಡಿಸಿದಾಗ ಪವಿತ್ರ ಆಶ್ರಮಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಭುಗಿಲೇಳುವ ವಿಧಿಯೆಂಬ ಕಾಡುಕಿಚ್ಚಿನಿಂದ (in the place adorned by holy hermitages, by the rising wildfire of fate)
  • ಕಲಿತೇ (कलिते, kalite) = ಆವರಿಸಿಕೊಂಡ (seized)
  • ವಿದ್ವತ್ತರೂಣಾಂ (विद्वत्तरूणां, vidvattarūṇāṃ) = ವಿದ್ವಾಂಸರೆಂಬ ಮರಗಳ (of the trees that are learned men)
  • ಚಯೇ (चये, caye) = ತೋಪಿನಲ್ಲಿ, ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ (in the cluster)
  • ಸದ್ಯೋ (सद्यो, sadyo) = ಈಗಲೇ (at once)
  • ವರ್ಷ (वर्ष, varṣa) = ಸುರಿಸು (rain down)
  • ಸುವರ್ಣವಾರಿದ (सुवर्णवारिद, suvarṇavārida) = ಚಿನ್ನದ ಮೋಡವೇ (O golden cloud)
  • ವಿಭೋ (विभो, vibho) = ಪ್ರಭುವೇ (O lord)
  • ಸ್ವರ್ಣಾಂಬುಧಾರಾಸ್ತತೋ (स्वर्णाम्बुधारास्ततो, svarṇāmbudhārāstato) = ಚಿನ್ನದ ನೀರಿನ ಧಾರೆಗಳನ್ನು, ನಂತರ (ಸ್ವರ್ಣಾಂಬುಧಾರಾಃ ತತಃ) (streams of golden water, and then)
  • ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಶಾಃ (विश्वव्यापियशाः, viśvavyāpiyaśāḥ) = ಲೋಕವನ್ನೆಲ್ಲ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿ (with fame spread through the world)
  • ಶಿರೋಽವನಿಭೃತಾಮಾಕ್ರಮ್ಯ (शिरोऽवनिभृतामाक्रम्य, śiro’vanibhṛtāmākramya) = ರಾಜರ ತಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಏರಿ (ಶಿರಃ ಅವನಿಭೃತಾಂ ಆಕ್ರಮ್ಯ) (having climbed over the heads of the earth-bearers)
  • ನಂದಾನಿಶಮ್ (नन्दानिशम्, nandāniśam) = ಸದಾ ಸಂತೋಷದಿಂದಿರು (ನಂದ ಅನಿಶಂ) (rejoice for ever)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ತಂಪಾದ ನೆರಳಿನಿಂದ ಬಿಸಿಲಿನ ಬಳಲಿಕೆಯನ್ನು ಹರಿಸುವ, ಪವಿತ್ರ ಆಶ್ರಮಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ, ಈಗ ಭುಗಿಲೇಳುವ ವಿಧಿಯ ಕಾಡುಕಿಚ್ಚು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡ ವಿದ್ವಾಂಸರೆಂಬ ಮರಗಳ ತೋಪಿನ ಮೇಲೆ, ಚಿನ್ನದ ಮೋಡವಾದ ಪ್ರಭುವೇ, ಈಗಲೇ ಚಿನ್ನದ ನೀರಿನ ಧಾರೆಗಳನ್ನು ಸುರಿಸು. ನಂತರ ಲೋಕವನ್ನೆಲ್ಲ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳ ನೀನು ರಾಜರ ತಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಸದಾ ಸಂತೋಷದಿಂದಿರು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Over the grove of learned men, those trees whose cool shade takes away the weariness of the scorched, the ornament of holy hermitages, now seized by the rising wildfire of fate, rain down at once, O lord, O golden cloud, streams of golden water. Then, with your fame spread through the world, climb over the heads of kings and rejoice for ever.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇದೊಂದು ರೂಪಕ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷ ಬೇಡಿಕೆ. ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮರಗಳು, ಅವರ ಬಡತನ ಕಾಡುಕಿಚ್ಚು, ದಾನಿ ಮೋಡ, ಚಿನ್ನ ಮಳೆ. ಹೀಗೆ ಪದ್ಯ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಭುವಿನ ಬಳಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗಾಗಿ ಕೇಳುವ ಕೋರಿಕೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.

This is a metaphor and an indirect request. Scholars are trees, their hardship is the wildfire, the giver is the cloud and gold is the rain. The verse seems to be a plea to a lord on behalf of scholars.

ಅವನಿಭೃತ್ ಎಂದರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊರುವವನು, ಅಂದರೆ ರಾಜ ಅಥವಾ ಪರ್ವತ. ಕೀರ್ತಿ ತಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಏರುತ್ತದೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಸುವರ್ಣವಾರಿದ ಪದವನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಮೋಡ ಅಥವಾ ಚಿನ್ನ ಸುರಿಸುವ ಮೋಡ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

Avanibhrit means earth-bearer, that is a king or a mountain. Both senses fit where fame climbs over the heads. Suvarnavarida may be taken as a golden cloud or a cloud that pours gold.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 107. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 107. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ವಿದ್ವಾಂಸರು ಬಳಲಿದರೆ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೆರಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಾತು ಇಂದಿಗೂ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಕರು, ಸಂಶೋಧಕರು, ಸಣ್ಣ ಊರಿನ ವೈದ್ಯರು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಆಸರೆ ಬೇಕು.

The thought that society loses shade when scholars are worn down still holds. Teachers, researchers and doctors in small towns need support to work steadily.

ಇದು ಕಾವ್ಯದ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ. ಯಾರಾದರೂ ಚಿನ್ನ ಸುರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ಬೆಂಬಲ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಿಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಒತ್ತು.

This is poetic exaggeration. The stress here is less on someone pouring gold than on help arriving in time.


ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಸುಭಾಷಿತಗಳು, ಪುಸ್ತಕದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು

Fine sayings from the Subhashitaratnabhandagara, in the order of the book

ಸುಭಾಷಿತ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ: ಬದುಕನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ನುಡಿಗನ್ನಡಿ

For an introduction to what a subhashita is: our opening essay


ಹೊಸ ಬರಹ ಬಂದಾಗ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಅನಗತ್ಯ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವರಕ್ಕೆ ಗೌಪ್ಯತಾ ನೀತಿ ನೋಡಿ.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ

ನಿಮ್ಮ ಇಮೇಲ್ ವಿಳಾಸ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ * ಗುರುತಿದೆ


ಮೇಲಕ್ಕೆ