ಊರಿನ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಯಾರಾದರೊಬ್ಬರ ಕೈ ನೋಡಿ ಧೈರ್ಯ ತಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಒಬ್ಬರು ಯಾರು ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ ಉತ್ತರ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ಉತ್ತರ ಒಬ್ಬ ರಾಜ. ಅವನನ್ನು ದೇವತೆಗಳೂ ನಂಬುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕಾಳಿದಾಸನ ಶಾಕುಂತಲದಲ್ಲೂ ಇದೇ ಶ್ಲೋಕ ಇದೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ನಿಖರ ಹೆಸರು ನಮಗೆ ಖಚಿತವಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ನೈತಚ್ಚಿತ್ರಂ ಯದಯಮುದಧಿಶ್ಯಾಮಸೀಮಾಂ ಧರಿತ್ರೀಮೇಕಃ ಕೃತ್ಸ್ನೋ ನಗರಪರಿಘಪ್ರಾಂಶುಬಾಹುರ್ಭುನಕ್ತಿ
ಆಶಂಸಂತೇ ಸಮಿತಿಷು ಸುರಾಃ ಸಕ್ತವೈರಾ ಹಿ ದೈತ್ಯೈರಸ್ಯಾಧಿಜ್ಯೇ ಧನುಷಿ ವಿಜಯಂ ಪೌರುಹೂತೇ ಚ ವಜ್ರೇ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
नैतच्चित्रं यदयमुदधिश्यामसीमां धरित्रीमेकः कृत्स्नो नगरपरिघप्रांशुबाहुर्भुनक्ति
आशंसन्ते समितिषु सुराः सक्तवैरा हि दैत्यैरस्याधिज्ये धनुषि विजयं पौरुहूते च वज्रे
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
naitaccitraṃ yadayamudadhiśyāmasīmāṃ dharitrīmekaḥ kṛtsno nagaraparighaprāṃśubāhurbhunakti
āśaṃsante samitiṣu surāḥ saktavairā hi daityairasyādhijye dhanuṣi vijayaṃ pauruhūte ca vajre
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ನೈತಚ್ಚಿತ್ರಂ (नैतच्चित्रं, naitaccitraṃ) = ಇದು ಅಚ್ಚರಿಯಲ್ಲ (ನ ಏತತ್ ಚಿತ್ರಂ) (this is no wonder)
- ಯದಯಮುದಧಿಶ್ಯಾಮಸೀಮಾಂ (यदयमुदधिश्यामसीमां, yadayamudadhiśyāmasīmāṃ) = ಈತ, ಕಡಲಿನಿಂದ ಕಡುಹಸಿರಾದ ಗಡಿಯುಳ್ಳ (ಯತ್ ಅಯಂ ಉದಧಿಶ್ಯಾಮಸೀಮಾಂ) (that this man, of the earth dark-bordered by the sea)
- ಧರಿತ್ರೀಮೇಕಃ (धरित्रीमेकः, dharitrīmekaḥ) = ಭೂಮಿಯನ್ನು, ಒಬ್ಬನೇ (ಧರಿತ್ರೀಂ ಏಕಃ) (the earth, alone)
- ಕೃತ್ಸ್ನೋ (कृत्स्नो, kṛtsno) = ಪೂರ್ಣನಾಗಿ (whole)
- ನಗರಪರಿಘಪ್ರಾಂಶುಬಾಹುರ್ಭುನಕ್ತಿ (नगरपरिघप्रांशुबाहुर्भुनक्ति, nagaraparighaprāṃśubāhurbhunakti) = ನಗರದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲ ಅಗುಳಿಯಂತೆ ಉದ್ದ ತೋಳುಳ್ಳವನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ (ನಗರಪರಿಘಪ್ರಾಂಶುಬಾಹುಃ ಭುನಕ್ತಿ) (with arms tall as the bars of a city gate, he enjoys)
- ಆಶಂಸಂತೇ (आशंसन्ते, āśaṃsante) = ಆಶಿಸುತ್ತಾರೆ (hope for)
- ಸಮಿತಿಷು (समितिषु, samitiṣu) = ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ (in battles)
- ಸುರಾಃ (सुराः, surāḥ) = ದೇವತೆಗಳು (the gods)
- ಸಕ್ತವೈರಾ (सक्तवैरा, saktavairā) = ವೈರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವರು (bound in enmity)
- ಹಿ (हि, hi) = ಏಕೆಂದರೆ (for)
- ದೈತ್ಯೈರಸ್ಯಾಧಿಜ್ಯೇ (दैत्यैरस्याधिज्ये, daityairasyādhijye) = ದೈತ್ಯರೊಡನೆ, ಈತನ ಹೆದೆಯೇರಿದ (ದೈತ್ಯೈಃ ಅಸ್ಯ ಅಧಿಜ್ಯೇ) (with the demons, on his strung)
- ಧನುಷಿ (धनुषि, dhanuṣi) = ಬಿಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ (in the bow)
- ವಿಜಯಂ (विजयं, vijayaṃ) = ಜಯವನ್ನು (victory)
- ಪೌರುಹೂತೇ (पौरुहूते, pauruhūte) = ಇಂದ್ರನ (of Indra)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ವಜ್ರೇ (वज्रे, vajre) = ವಜ್ರಾಯುಧದಲ್ಲಿ (in the thunderbolt)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಈತ ಒಬ್ಬನೇ, ಸಮುದ್ರದ ಕಡುನೀಲ ಗಡಿಯುಳ್ಳ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಗರದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲ ಅಗುಳಿಯಂತೆ ಉದ್ದವಾದ ತೋಳುಗಳು ಇವನವು. ಇದು ಅಚ್ಚರಿಯಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ದೈತ್ಯರೊಡನೆ ವೈರ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ದೇವತೆಗಳು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಜಯವನ್ನು ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರಾಯುಧದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಈತನ ಹೆದೆಯೇರಿದ ಬಿಲ್ಲಿನಲ್ಲೂ ಆಶಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
This man alone enjoys the whole earth, bordered by the dark sea. His arms are long as the bars of a city gate. That is no wonder. For the gods, at feud with the demons, look for victory in battle not only in the thunderbolt of Indra, but also in his strung bow.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ. ರಾಜನ ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರಾಯುಧದ ಸ್ಥಾನ ಕೊಟ್ಟಿರುವುದು ಹೊಗಳಿಕೆಯ ತುತ್ತತುದಿ. ಅಧಿಜ್ಯ ಎಂದರೆ ಹೆದೆ ಏರಿಸಿದ.
This is exaggeration. Placing the king’s bow beside Indra’s thunderbolt is the peak of praise. Adhijya means with the bowstring fixed.
ನಗರದ ಬಾಗಿಲಿನ ಅಗುಳಿಯಂತೆ ಉದ್ದ ತೋಳು ಎಂಬುದು ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರದ ಹೋಲಿಕೆ. ಮುದ್ರಿತ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಆಶಂಸನ್ತೇ ಪದದ ಅನುಸ್ವಾರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ವ್ಯಾಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ ಬರೆದಿದ್ದೇವೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಪಾಠ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.
A long arm like a city gate bar compares strength and reach. In the printed text the anusvara of aashamsante is not clearly visible. We wrote it by grammar, so the reading may be slightly uncertain.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 107. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 107. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಜನರ ನಂಬಿಕೆ ಎಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ನಾಯಕತ್ವದ ಅಳತೆ. ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಕಷ್ಟದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾರ ಕಡೆ ನೋಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಸಾಕು.
Where people place their trust is the measure of leadership. It is enough to notice whom colleagues look to in a hard hour.
ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಪದ್ಯ ಹೊಗಳಿಕೆಯೇ. ನಮ್ಮ ನಾಯಕರನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದರ ಬದಲು, ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕಣ್ಣು ತೆರೆದು ನೋಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
A verse of praise is only praise. Instead of comparing our leaders to gods, it is better to watch their work with open eyes.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.





ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ