ನಿರ್ಗುಣೇಷ್ವಪಿ ಸತ್ತ್ವೇಷು: ಚಂದ್ರ ಯಾವ ಮನೆಯನ್ನೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ

ರಾತ್ರಿ ಬೆಳದಿಂಗಳು ಬೀಳುವಾಗ ಯಾವ ಮನೆ ದೊಡ್ಡದು, ಯಾವುದು ಚಿಕ್ಕದು ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಚಾವಣಿಯ ಮೇಲೂ ಅಷ್ಟೇ ಬೆಳಕು.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಬೆಳದಿಂಗಳನ್ನು ದಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಅದು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಿತ್ರ ಹಳೆಯ ಸಮಾಜದ ಕಟುವಾದ ಚಿತ್ರ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 39 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 39

ವಿಷಯ: ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡದ ದಯೆ · Compassion that does not select

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ನಿರ್ಗುಣೇಷ್ವಪಿ ಸತ್ತ್ವೇಷು ದಯಾಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸಾಧವಃ ।
ನಹಿ ಸಂಹರತೇ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾಂ ಚನ್ದ್ರಶ್ಚಾಣ್ಡಾಲವೇಶ್ಮಸು ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

निर्गुणेष्वपि सत्त्वेषु दयां कुर्वन्ति साधवः ।
नहि संहरते ज्योत्स्नां चन्द्रश्चाण्डालवेश्मसु ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

nirguṇeṣvapi sattveṣu dayāṃ kurvanti sādhavaḥ |
nahi saṃharate jyotsnāṃ candraścāṇḍālaveśmasu ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ನಿರ್ಗುಣೇಷು (निर्गुणेषु, nirguṇeṣu) = ಗುಣವಿಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ (in those without merit)
ಅಪಿ (अपि, api) = ಕೂಡ (even)
ಸತ್ತ್ವೇಷು (सत्त्वेषु, sattveṣu) = ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ (in living beings)
ದಯಾಮ್ (दयाम्, dayām) = ದಯೆಯನ್ನು (compassion)
ಕುರ್ವನ್ತಿ (कुर्वन्ति, kurvanti) = ತೋರುತ್ತಾರೆ (show)
ಸಾಧವಃ (साधवः, sādhavaḥ) = ಸಜ್ಜನರು (the good)
ನಹಿ (नहि, nahi) = ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ (surely not)
ಸಂಹರತೇ (संहरते, saṃharate) = ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ (withdraws)
ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾಮ್ (ज्योत्स्नाम्, jyotsnām) = ಬೆಳದಿಂಗಳನ್ನು (its moonlight)
ಚನ್ದ್ರಃ (चन्द्रः, candraḥ) = ಚಂದ್ರ (the moon)
ಚಾಣ್ಡಾಲವೇಶ್ಮಸು (चाण्डालवेश्मसु, cāṇḍālaveśmasu) = ಚಾಂಡಾಲರ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ (over the houses of the chandalas)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಗುಣವಿಲ್ಲದ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೂ ಸಜ್ಜನರು ದಯೆ ತೋರುತ್ತಾರೆ. ಚಂದ್ರ ಚಾಂಡಾಲರ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಬೆಳದಿಂಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The good show compassion even to creatures that have no merit in them. The moon does not withdraw its light over the houses of the chandalas.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಸಂಹರತೇ ಎಂಬ ಪದ ಗಮನಾರ್ಹ. ಬೆಳಕನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ದಯೆ ಕೊಡುವ ಕೆಲಸವಲ್ಲ, ತಡೆಯದಿರುವ ಕೆಲಸ ಎಂಬ ನಿಲುವು ಇಲ್ಲಿ ಇದೆ.

The word samharate is worth noting. Instead of saying the moon gives light, the verse says it does not take it back. Compassion here is not an act of giving but of not withholding.

ಶ್ಲೋಕ ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಹೋಲಿಕೆ ಹಳೆಯ ಸಮಾಜದ ಮೇಲುಕೀಳಿನ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಆ ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡೇ ಶ್ಲೋಕ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ಅದರ ಒತ್ತು ಇರುವುದು ಬೇರೆ ಕಡೆ. ಸಮಾಜ ಬಿಟ್ಟ ಮನೆಯನ್ನೂ ಬೆಳಕು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅದರ ಮಾತು.

The comparison uses the vocabulary of the old social order, and there is no need to hide that the verse speaks from inside that order. Its weight falls elsewhere. What it says is that the light does not pass over the house that society has passed over.

ನಿರ್ಗುಣ ಎಂದರೆ ಗುಣವಿಲ್ಲದವನು. ಸತ್ತ್ವ ಎಂಬ ಪದ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದಯೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಈ ಒಂದು ಪದ ಮನುಷ್ಯರ ಗಡಿಯಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ.

Nirguna is one who has no merit. The word sattva covers not only people but all living things. That one word carries the reach of compassion past the human boundary.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 46. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 46. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ತುರ್ತು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಂದವರು ಒಳ್ಳೆಯವರೋ ಅಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏಳುವುದಿಲ್ಲ. ಕುಡಿದು ಬಿದ್ದವನಿಗೂ, ಜಗಳದಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ಟು ಮಾಡಿಕೊಂಡವನಿಗೂ ಅದೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯದ ಮೊದಲ ನಿಯಮವೇ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಮಾತು.

In a casualty department the question of whether the person is a good man does not come up. The drunk who fell and the man hurt in a brawl get the same treatment. The first rule of medicine is what this verse says.

ದಯೆ ಎಂದರೆ ನಡತೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದು ಅಲ್ಲ. ಬೆಳದಿಂಗಳು ಮನೆಯ ಒಳಗೆ ನಡೆಯುವುದನ್ನು ಸರಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅದು ಬೆಳಕನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೊಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಳಿದರೆ ಶ್ಲೋಕ ಸಡಿಲವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Compassion is not approval of conduct. Moonlight is not endorsing what goes on inside the house. It is only giving light. Keeping that distinction is what keeps the verse from going soft.