ಉಪಕಾರಿಷು ಯಃ ಸಾಧುಃ: ಕೆಟ್ಟದ್ದು ಮಾಡಿದವನಿಗೂ ಒಳ್ಳೆಯವನು

ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ನಾವು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಸೌಜನ್ಯದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಬೇಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ವ್ಯವಹಾರದ ಸಹಜ ಸಮತೋಲನ.

ಆ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ ಅಳತೆಯನ್ನು ಬೇರೆ ಕಡೆಗೆ ಸರಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಒಳ್ಳೆಯತನವನ್ನು ಎದುರುಬದುರಾಗಿ ಇಟ್ಟಿದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 40 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 40

ವಿಷಯ: ಸಾಧುತ್ವದ ನಿಜವಾದ ಅಳತೆ · The real measure of goodness

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಉಪಕಾರಿಷು ಯಃ ಸಾಧುಃ ಸಾಧುತ್ವೇ ತಸ್ಯ ಕೋ ಗುಣಃ ।
ಅಪಕಾರಿಷು ಯಃ ಸಾಧುಃ ಸ ಸಾಧುಃ ಸದ್ಭಿರುಚ್ಯತೇ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

उपकारिषु यः साधुः साधुत्वे तस्य को गुणः ।
अपकारिषु यः साधुः स साधुः सद्भिरुच्यते ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

upakāriṣu yaḥ sādhuḥ sādhutve tasya ko guṇaḥ |
apakāriṣu yaḥ sādhuḥ sa sādhuḥ sadbhirucyate ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಉಪಕಾರಿಷು (उपकारिषु, upakāriṣu) = ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದವರಲ್ಲಿ (towards those who do him good)
ಯಃ (यः, yaḥ) = ಯಾರು (he who)
ಸಾಧುಃ (साधुः, sādhuḥ) = ಒಳ್ಳೆಯವನಾಗಿದ್ದಾನೆ (is good)
ಸಾಧುತ್ವೇ (साधुत्वे, sādhutve) = ಆ ಒಳ್ಳೆಯತನದಲ್ಲಿ (in that goodness of his)
ತಸ್ಯ (तस्य, tasya) = ಅವನ (his)
ಕಃ (कः, kaḥ) = ಯಾವ (what)
ಗುಣಃ (गुणः, guṇaḥ) = ಹೆಚ್ಚುಗಾರಿಕೆ ಇದೆ (merit is there)
ಅಪಕಾರಿಷು (अपकारिषु, apakāriṣu) = ಅಪಕಾರ ಮಾಡಿದವರಲ್ಲಿ (towards those who do him harm)
ಯಃ (यः, yaḥ) = ಯಾರು (he who)
ಸಾಧುಃ (साधुः, sādhuḥ) = ಒಳ್ಳೆಯವನಾಗಿದ್ದಾನೆ (is good)
ಸಃ (सः, saḥ) = ಅವನನ್ನು (him)
ಸಾಧುಃ (साधुः, sādhuḥ) = ಸಾಧು ಎಂದು (a good man)
ಸದ್ಭಿಃ (सद्भिः, sadbhiḥ) = ಸಜ್ಜನರಿಂದ (by the good)
ಉಚ್ಯತೇ (उच्यते, ucyate) = ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (is called)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದವರಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯವನಾಗಿರುವವನ ಆ ಒಳ್ಳೆಯತನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಹೆಚ್ಚುಗಾರಿಕೆ ಇದೆ? ಅಪಕಾರ ಮಾಡಿದವರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಒಳ್ಳೆಯವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಅವನನ್ನೇ ಸಜ್ಜನರು ಸಾಧು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

A man who is good to those who have done him good: what merit is there in that goodness of his? The man who is good to those who have done him harm, him the good call a good man.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಉಪಕಾರಿ ಮತ್ತು ಅಪಕಾರಿ ಒಂದೇ ಪದ, ಒಂದೇ ಅಕ್ಷರದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ. ಉಪ ಎಂಬ ಉಪಸರ್ಗ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ, ಅಪ ಎಂಬುದು ದೂರಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಮೊದಲ ಪದವಾಗಿ ಇವನ್ನೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿರುವುದು ಆಕಸ್ಮಿಕವಲ್ಲ.

Upakari and apakari are the same word with one syllable changed. The prefix upa draws near, the prefix apa pushes away. Setting these two as the first word of each line is not an accident.

ಶ್ಲೋಕ ಅವನು ಸಾಧು ಎಂದು ತಾನೇ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಸದ್ಭಿರುಚ್ಯತೇ, ಸಜ್ಜನರಿಂದ ಹಾಗೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಬೇರೆಯವರ ಕೈಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಹೊಗಳಿಕೆ ಸ್ವಯಂಘೋಷಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

The verse does not itself declare him good. It says sadbhir ucyate, he is so called by the good. Leaving the verdict to others keeps this praise from being self awarded.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 46. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 46. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ನಮಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯ ಜೊತೆ ಚೆನ್ನಾಗಿರುವುದು ಸಾಧನೆ ಅಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ದೂರು ಬರೆದವನ ಪ್ರಕರಣ ನಾಳೆ ನಮ್ಮ ಕೈಗೆ ಬಂದಾಗ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಅಳತೆ.

Getting on with the colleague who helped us is no achievement. The measure is what happens when the case of the person who complained about us lands on our own table tomorrow.

ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಒಳ್ಳೆಯತನದ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಬೇಕು ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳುತ್ತಿದೆ. ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ತಡೆಯುವುದೂ ಬೇರೆಯದೇ ಕರ್ತವ್ಯ.

The verse is not asking anyone to put up with everything. It only says where goodness is to be weighed. Stopping harm remains a separate duty.