ಪಶ್ಯೇತ್ಕಶ್ಚಿಚ್ಚಲಚಪಲ: ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಶತ್ರುರಾಜನ ಮಗಳ ಅಳುಕು

ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗಿ ಹಿರಿಯರ ಕೈ ಹಿಡಿದು ಹೆದರಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುವುದನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲ ನೋಡಿದ್ದೇವೆ. ಅಂಥ ಒಂದು ಹೆದರಿಕೆಯ ಮಾತು ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಇದು ಕಾಡಿಗೆ ಓಡಿ ಬಂದ ರಾಜ ಶತ್ರುವಿನ ಮಗಳ ಮಾತು. ಅವಳೇ ಮಾತನಾಡುವಂತೆ ಕವಿ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಅರಿಪಲಾಯನಂ, ಶ್ಲೋಕ 23 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, The Flight of Enemies, verse 23

ವಿಷಯ: ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೆದರಿದ ಕನ್ಯೆ · A frightened girl in the forest

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 34 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 34 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಪಶ್ಯೇತ್ಕಶ್ಚಿಚ್ಚಲಚಪಲ ರೇ ಕಾ ತ್ವರಾಹಂ ಕುಮಾರೀ ಹಸ್ತಾಲಂಬಂ ವಿತರ ಹಹಹಾ ವ್ಯುತ್ಕ್ರಮಃ ಕ್ವಾಸಿ ಯಾಸಿ
ಇತ್ಥಂ ಪೃಥ್ವೀಪರಿವೃಢ ಭವದ್ವಿದ್ವಿಷೋಽರಣ್ಯವೃತ್ತೇಃ ಕನ್ಯಾ ಕಂಚಿತ್ಫಲಕಿಸಲಯಾನ್ಯಾದದಾನಾಭಿಧತ್ತೇ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

पश्येत्कश्चिच्चलचपल रे का त्वराहं कुमारी हस्तालम्बं वितर हहहा व्युत्क्रमः क्वासि यासि
इत्थं पृथ्वीपरिवृढ भवद्विद्विषोऽरण्यवृत्तेः कन्या कंचित्फलकिसलयान्याददानाभिधत्ते

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

paśyetkaściccalacapala re kā tvarāhaṃ kumārī hastālambaṃ vitara hahahā vyutkramaḥ kvāsi yāsi
itthaṃ pṛthvīparivṛḍha bhavadvidviṣo’raṇyavṛtteḥ kanyā kaṃcitphalakisalayānyādadānābhidhatte

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಪಶ್ಯೇತ್ಕಶ್ಚಿಚ್ಚಲಚಪಲ (पश्येत्कश्चिच्चलचपल, paśyetkaściccalacapala) = ಯಾರಾದರೂ ನೋಡಿಯಾರು, ಎಲೈ ಚಂಚಲನೇ (ಪಶ್ಯೇತ್ ಕಶ್ಚಿತ್ ಚಲಚಪಲ) (someone may see, O restless, fickle one)
ರೇ (रे, re) = ಎಲೈ (hey)
ಕಾ ತ್ವರಾಹಂ (का त्वराहं, kā tvarāhaṃ) = ಏನು ಅವಸರ, ನಾನು (ಕಾ ತ್ವರಾ ಅಹಮ್) (what is the hurry, I am)
ಕುಮಾರೀ (कुमारी, kumārī) = ಕನ್ಯೆ (a girl)
ಹಸ್ತಾಲಂಬಂ (हस्तालम्बं, hastālambaṃ) = ಕೈ ಆಸರೆಯನ್ನು (a hand to lean on)
ವಿತರ (वितर, vitara) = ಕೊಡು (give)
ಹಹಹಾ (हहहा, hahahā) = ಅಯ್ಯಯ್ಯೋ (alas)
ವ್ಯುತ್ಕ್ರಮಃ (व्युत्क्रमः, vyutkramaḥ) = ತಪ್ಪು ದಿಕ್ಕು, ಕ್ರಮ ತಪ್ಪಿದ ಓಟ (the wrong way, a disordered run)
ಕ್ವಾಸಿ ಯಾಸಿ (क्वासि यासि, kvāsi yāsi) = ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವೆ (ಕ್ವ ಅಸಿ ಯಾಸಿ) (where are you off to)
ಇತ್ಥಂ (इत्थं, itthaṃ) = ಹೀಗೆ (thus)
ಪೃಥ್ವೀಪರಿವೃಢ (पृथ्वीपरिवृढ, pṛthvīparivṛḍha) = ಎಲೈ ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯನೇ (O lord of the earth)
ಭವದ್ವಿದ್ವಿಷೋಽರಣ್ಯವೃತ್ತೇಃ (भवद्विद्विषोऽरण्यवृत्तेः, bhavadvidviṣo’raṇyavṛtteḥ) = ನಿನ್ನ ಶತ್ರುವಿನ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ (ಭವತ್ ವಿದ್ವಿಷಃ ಅರಣ್ಯವೃತ್ತೇಃ) (of your enemy, who lives in the forest)
ಕನ್ಯಾ (कन्या, kanyā) = ಮಗಳು (the daughter)
ಕಂಚಿತ್ (कंचित्, kaṃcit) = ಯಾರೊಬ್ಬ ಜೊತೆಗಾರನಿಗೆ (to some companion)
ಫಲಕಿಸಲಯಾನ್ಯಾದದಾನಾಭಿಧತ್ತೇ (फलकिसलयान्याददानाभिधत्ते, phalakisalayānyādadānābhidhatte) = ಹಣ್ಣು ಚಿಗುರುಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ಯುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ (ಫಲಕಿಸಲಯಾನಿ ಆದದಾನಾ ಅಭಿಧತ್ತೇ) (says, gathering fruits and shoots)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಎಲೈ ಚಂಚಲನೇ, ಯಾರಾದರೂ ನೋಡಿಯಾರು. ಏನಿದು ಅವಸರ, ನಾನು ಕನ್ಯೆ. ಕೈ ಆಸರೆ ಕೊಡು. ಅಯ್ಯಯ್ಯೋ, ತಪ್ಪು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವೆ. ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯನೇ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ನಿನ್ನ ಶತ್ರುವಿನ ಮಗಳು ಹಣ್ಣು ಚಿಗುರುಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ಯುತ್ತಾ ಜೊತೆಗಿರುವ ಯಾರೊಬ್ಬನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Someone may see us, you restless, fickle one. What is the hurry, I am only a girl. Give me a hand to lean on. Alas, you are off the wrong way, where are you going. O lord of the earth, so speaks your enemy’s daughter, living in the forest and gathering fruits and shoots, to the companion beside her.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಈ ಪದ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಕನ್ಯೆಯ ಮಾತಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ರಾಜನ ಹೆಸರು ಬರುವುದು ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ಹೀಗೆ ಶತ್ರುವಿನ ಮನೆಯ ಹುಡುಗಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣು ಕೀಳುವ ದುಃಸ್ಥಿತಿಯ ಮೂಲಕ ಕವಿ ರಾಜನ ಬಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ.

Most of the verse is the girl’s own speech. The king is named only in the last line. In this way, through the plight of an enemy’s daughter picking fruit in a forest, the poet points to the king’s strength.

ವ್ಯುತ್ಕ್ರಮಃ ಎಂದರೆ ಕ್ರಮ ತಪ್ಪಿದ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥ. ಇಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ತಪ್ಪು ದಿಕ್ಕಿನ ಓಟ ಎಂದು ಬಿಡಿಸಿದ್ದೇವೆ, ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತ. ಜೊತೆಗಿರುವವನು ಸಹೋದರನೋ ಗೆಳೆಯನೋ ಎಂದು ಪದ್ಯ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.

Vyutkrama commonly means out of order. Here we have taken it as running the wrong way, which is slightly uncertain. The verse does not say whether the companion is a brother or a friend.

ಮುದ್ರಿತ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಚಪಲ ಎಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಕಂಚಿತ್ ಎಂದು ಅನುಸ್ವಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಚಪಲೇ ಮತ್ತು ಕಞ್ಚಿತ್ ಇತ್ತು, ಅವನ್ನು ಮುದ್ರಣದಂತೆ ತಿದ್ದಿದ್ದೇವೆ. ಇತರ ಕೆಲವು ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮಸುಕಾಗಿವೆ.

The printed page has chapala in the first line and kamchit with an anusvara. The digital text had chapale and kanchit, and we corrected them to the print. A few other marks are faint.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 132. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 132. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಸ್ಥಾನಮಾನ ಭದ್ರ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವವರಿಗೆ ಇದೊಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ. ರಾಜಕುಮಾರಿಯೂ ಕಾಡಿನ ಹಣ್ಣು ಕೀಳುವ ದಿನ ಬರಬಹುದು. ಅಂಥ ದಿನ ಕೈ ಹಿಡಿಯಲು ಒಬ್ಬ ಜೊತೆಗಾರ ಇರುವುದು ಸಂಪತ್ತಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದು.

A warning to those who think their standing is secure. Even a princess may one day pick fruit in a forest. On such a day, a companion to hold her hand is worth more than wealth.

ಶತ್ರುವಿನ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ಪದ್ಯ ಎಂದು ಇದನ್ನು ಬೇಗ ತೀರ್ಮಾನಿಸಬಾರದು. ಓದುಗನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುವುದು ಹೆದರಿದ ಹುಡುಗಿಯ ಮಾತು, ಮತ್ತು ಅದೇ ಇದರ ಬೆಲೆ.

One should not too quickly judge this a verse that rejoices in an enemy’s misfortune. What meets the reader’s eye is a frightened girl’s speech, and that is its worth.