ಫಲಂ ಸ್ವೇಚ್ಛಾಲಭ್ಯಂ: ಕಾಡಿನ ಸುಖ ಬಿಟ್ಟು ಶ್ರೀಮಂತರ ಬಾಗಿಲಿಗೆ

ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ ಹೋದಾಗ ಮರದ ನೆರಳು, ಹರಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನ ಮರಗಳು ಎಷ್ಟು ಉದಾರವೆಂದು ನಮಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಯಾರ ಬಳಿಯೂ ಕೇಳಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಸುಖವನ್ನು ಒಂದು ಬದಿಗೂ, ಶ್ರೀಮಂತರ ಬಾಗಿಲಿನ ನಿಲುವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಗೂ ಇಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಭರ್ತೃಹರಿಯ ವೈರಾಗ್ಯಶತಕದ ಶ್ಲೋಕ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಕೃಪಣನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 54 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, Against the Miser, verse 54

ವಿಷಯ: ಉಚಿತ ಕಾಡು, ದುಬಾರಿ ಬಾಗಿಲು · The free forest and the costly doorstep

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 34 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 34 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಫಲಂ ಸ್ವೇಚ್ಛಾಲಭ್ಯಂ ಪ್ರತಿವನಮಖೇದಂ ಕ್ಷಿತಿರುಹಾಂ ಪಯಃ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ಥಾನೇ ಶಿಶಿರಮಧುರಂ ಪುಣ್ಯಸರಿತಾಮ್
ಮೃದುಸ್ಪರ್ಶಾ ಶಯ್ಯಾ ಸುಲಲಿತಲತಾಪಲ್ಲವಮಯೀ ಸಹಂತೇ ಸಂತಾಪಂ ತದಪಿ ಧನಿನಾಂ ದ್ವಾರಿ ಕೃಪಣಾಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

फलं स्वेच्छालभ्यं प्रतिवनमखेदं क्षितिरुहां पयः स्थाने स्थाने शिशिरमधुरं पुण्यसरिताम्
मृदुस्पर्शा शय्या सुललितलतापल्लवमयी सहन्ते संतापं तदपि धनिनां द्वारि कृपणाः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

phalaṃ svecchālabhyaṃ prativanamakhedaṃ kṣitiruhāṃ payaḥ sthāne sthāne śiśiramadhuraṃ puṇyasaritām
mṛdusparśā śayyā sulalitalatāpallavamayī sahante saṃtāpaṃ tadapi dhanināṃ dvāri kṛpaṇāḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಫಲಂ (फलं, phalaṃ) = ಹಣ್ಣು (fruit)
ಸ್ವೇಚ್ಛಾಲಭ್ಯಂ (स्वेच्छालभ्यं, svecchālabhyaṃ) = ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸಿಗುವ (to be had at will)
ಪ್ರತಿವನಮಖೇದಂ (प्रतिवनमखेदं, prativanamakhedaṃ) = ಪ್ರತಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲೂ ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ (ಪ್ರತಿವನಂ ಅಖೇದಂ) (in every forest, without toil (prativanam akhedam))
ಕ್ಷಿತಿರುಹಾಂ (क्षितिरुहां, kṣitiruhāṃ) = ಮರಗಳ (of the trees)
ಪಯಃ (पयः, payaḥ) = ನೀರು (water)
ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ಥಾನೇ (स्थाने स्थाने, sthāne sthāne) = ಎಡೆ ಎಡೆಯಲ್ಲಿ (in place after place)
ಶಿಶಿರಮಧುರಂ (शिशिरमधुरं, śiśiramadhuraṃ) = ತಂಪು ಮತ್ತು ಸಿಹಿ (cool and sweet)
ಪುಣ್ಯಸರಿತಾಮ್ (पुण्यसरिताम्, puṇyasaritām) = ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳ (of holy rivers)
ಮೃದುಸ್ಪರ್ಶಾ (मृदुस्पर्शा, mṛdusparśā) = ಮೃದು ಸ್ಪರ್ಶದ (soft to the touch)
ಶಯ್ಯಾ (शय्या, śayyā) = ಹಾಸಿಗೆ (bed)
ಸುಲಲಿತಲತಾಪಲ್ಲವಮಯೀ (सुललितलतापल्लवमयी, sulalitalatāpallavamayī) = ಸುಂದರ ಬಳ್ಳಿಯ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಿಂದ ಆದ (made of lovely tender leaves of creepers)
ಸಹಂತೇ (सहन्ते, sahante) = ಸಹಿಸುತ್ತಾರೆ (they endure)
ಸಂತಾಪಂ (संतापं, saṃtāpaṃ) = ತಾಪವನ್ನು, ನೋವನ್ನು (the torment)
ತದಪಿ (तदपि, tadapi) = ಆದರೂ (even so)
ಧನಿನಾಂ (धनिनां, dhanināṃ) = ಹಣವಂತರ (of the rich)
ದ್ವಾರಿ (द्वारि, dvāri) = ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ (at the door)
ಕೃಪಣಾಃ (कृपणाः, kṛpaṇāḥ) = ದೀನರು ಅಥವಾ ಜಿಪುಣರು (the wretched, or the miserly)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಪ್ರತಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲೂ ಮರಗಳ ಹಣ್ಣು ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಎಡೆ ಎಡೆಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳ ತಂಪಾದ, ಸಿಹಿಯಾದ ನೀರಿದೆ. ಸುಂದರ ಬಳ್ಳಿಗಳ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಿಂದ ಮೃದುವಾದ ಹಾಸಿಗೆಯೂ ಇದೆ. ಆದರೂ ದೀನರು ಶ್ರೀಮಂತರ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನೋವನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

In every forest fruit is to be had at will and without toil. In place after place there is the cool, sweet water of holy rivers. There is a soft bed of the tender leaves of lovely creepers. Even so, the wretched endure torment at the doors of the rich.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಕೃಪಣ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ದೀನ ಮತ್ತು ಜಿಪುಣ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಜಿಪುಣರನ್ನು ಟೀಕಿಸುವ ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಛಾಯೆಯೂ ಕೇಳಿಸಬಹುದು. ಮೂಲ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅರ್ಥವೇ ಹೆಚ್ಚು ಸಹಜ ಎಂದು ಅನಿಸುತ್ತದೆ.

The word kripana means both wretched and miserly. In this section against misers the second shade may also be heard. In the verse’s own setting the first sense seems the more natural.

ಮೂರು ವಸ್ತುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿವೆ: ಆಹಾರ, ನೀರು, ಹಾಸಿಗೆ. ಬದುಕಲು ಬೇಕಾದ ಮೂಲಭೂತ ಸಂಗತಿಗಳು ಇಷ್ಟೇ ಎಂದು ಕವಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉಳಿದದ್ದು ಬಯಕೆ.

Three things are listed: food, water and a bed. The poet shows that the basic needs of life are only these. The rest is wanting.

ಆರಂಭದ ಮೃದುವಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಕೊನೆಯ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಕಠಿಣವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತವೆ. ಸಂತಾಪ ಎಂಬ ಪದ ತಾಪ ಮತ್ತು ದುಃಖ ಎರಡನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

The softness of the opening is turned hard in the last words. The word santapa carries both heat and grief.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 72. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 72. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಹೆಚ್ಚು ಬೇಕು ಎಂಬ ಬಯಕೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಎಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಡತನವನ್ನು ಹೊಗಳುವ ಮಾತಲ್ಲ.

The verse reminds us how little it takes when the wish for more is absent. It does not praise poverty.

ಬೇಡುವ ನೋವು ನಿಜ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಹುಡುಕುವ ಮೊದಲು ನಮಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಏನು ಬೇಕು ಎಂದು ಒಮ್ಮೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

The pain of asking is real. Before seeking a way around it, it may be good to count what we truly need.