ಕೆಲವು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಗೆ ಅನ್ನಕ್ಕೆ ಬೇಳೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಹೊದಿಕೆ ಹರಿದಿರುತ್ತದೆ, ನೆಲವೇ ಹಾಸಿಗೆ. ಅಂಥ ಮನೆಯ ಯಜಮಾನ ಯಾವ ಕಾಡಿಗೂ ಹೋಗದೆ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅವನನ್ನು ಮುನಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹೋಲಿಕೆ ಹೊಗಳಿಕೆಯಲ್ಲ, ಚುಚ್ಚುವ ಮಾತು. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಫಲ ಎಂಬ ಪದದ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದು.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಫಲಾಶಿನೋ ಮೂಲತೃಣಾಂಬುಭಕ್ಷಾ ವಿವಾಸಸೋ ನಿಸ್ತರಶಾಯಿನಶ್ಚ
ಗೃಹೇ ವಿಮೂಢಾ ಮುನಿವಚ್ಚರಂತಿ ತುಲ್ಯಂ ತಪಃ ಕಿಂ ತು ಫಲೇನ ಹೀನಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
फलाशिनो मूलतृणाम्बुभक्षा विवाससो निस्तरशायिनश्च
गृहे विमूढा मुनिवच्चरन्ति तुल्यं तपः किं तु फलेन हीनम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
phalāśino mūlatṛṇāmbubhakṣā vivāsaso nistaraśāyinaśca
gṛhe vimūḍhā munivaccaranti tulyaṃ tapaḥ kiṃ tu phalena hīnam
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಫಲಾಶಿನೋ (फलाशिनो, phalāśino) = ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನುವವರು (ಫಲಾಶಿನಃ) (eaters of fruit)
- ಮೂಲತೃಣಾಂಬುಭಕ್ಷಾ (मूलतृणाम्बुभक्षा, mūlatṛṇāmbubhakṣā) = ಗೆಡ್ಡೆಗೆಣಸು, ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ತಿಂದು ಕುಡಿಯುವವರು (living on roots, grass and water)
- ವಿವಾಸಸೋ (विवाससो, vivāsaso) = ಬಟ್ಟೆಯಿಲ್ಲದವರು (ವಿವಾಸಸಃ) (without clothes)
- ನಿಸ್ತರಶಾಯಿನಶ್ಚ (निस्तरशायिनश्च, nistaraśāyinaśca) = ಹಾಸಿಗೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮಲಗುವವರೂ (ನಿಸ್ತರಶಾಯಿನಃ ಚ) (and sleeping with no bedding)
- ಗೃಹೇ (गृहे, gṛhe) = ಮನೆಯಲ್ಲಿ (at home)
- ವಿಮೂಢಾ (विमूढा, vimūḍhā) = ದಿಕ್ಕು ತೋಚದವರು, ಮೂಢರು (bewildered, the deluded)
- ಮುನಿವಚ್ಚರಂತಿ (मुनिवच्चरन्ति, munivaccaranti) = ಮುನಿಯಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ (ಮುನಿವತ್ ಚರಂತಿ) (they go about like sages)
- ತುಲ್ಯಂ (तुल्यं, tulyaṃ) = ಸಮಾನವಾದ (equal)
- ತಪಃ (तपः, tapaḥ) = ತಪಸ್ಸು (austerity)
- ಕಿಂ ತು (किं तु, kiṃ tu) = ಆದರೆ (but)
- ಫಲೇನ (फलेन, phalena) = ಫಲದಿಂದ (of fruit, of result)
- ಹೀನಮ್ (हीनम्, hīnam) = ಬರಿದಾದದ್ದು (bereft)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಗೆಡ್ಡೆ ಹುಲ್ಲು ನೀರನ್ನೇ ಆಹಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಬಟ್ಟೆಯಿಲ್ಲ, ಹಾಸಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದೂ ಮುಗ್ಧರಂತೆ ಮುನಿಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ತಪಸ್ಸು ಮುನಿಯ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಸಮಾನ, ಆದರೆ ಫಲ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
They live on fruit, roots, grass and water, go without clothes and sleep on the bare ground. Though they stay at home, bewildered, they live just as sages do. Their austerity is equal to a sage’s, but it bears no fruit.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇಲ್ಲಿ ಫಲ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅರ್ಥ. ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಹಣ್ಣು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲ, ಅಂದರೆ ಪುಣ್ಯ ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧಿ. ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನುವವರಿಗೇ ಫಲ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಕವಿಯ ಚಮತ್ಕಾರ.
Phala has two senses here. In the first line it is fruit. At the end it is the fruit of austerity, merit or attainment. That those who eat fruit should have no fruit is the poet’s turn.
ನಿಸ್ತರ ಎಂದರೆ ಹಾಸಿಗೆ ಅಥವಾ ಹರಡಿದ ಹುಲ್ಲು ಇಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಪುಸ್ತಕದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮುನಿಗಳ ಚಿತ್ರವೂ ಬಡವನ ಚಿತ್ರವೂ ಒಂದೇ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಂದಿವೆ. ಒಬ್ಬನದು ಆಯ್ಕೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬನದು ಅನಿವಾರ್ಯ.
The book’s footnote explains nistara as lying on the bare ground with no bedding. The sage and the poor man appear in one picture. One chose it, the other had no choice.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 67. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 67. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕಷ್ಟವನ್ನು ಸಹಿಸಿದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಬರುವುದು ಅದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಗುರಿ ಇದ್ದಾಗ. ಗುರಿಯಿಲ್ಲದ ಸಹನೆ ಬರೀ ದಣಿವು. ಕ್ಲಿನಿಕ್ಕಿಗೆ ಬರುವ ಎಷ್ಟೋ ಜನ ಹೀಗೆ ಯಾವ ಫಲವೂ ಕಾಣದೆ ದಿನಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.
Hardship earns its worth when there is an aim behind it. Endurance without an aim is only tiredness. Many who come to a clinic carry their days like this, seeing no fruit.
ಬಡವನನ್ನು ಮುನಿ ಎಂದು ಹೊಗಳಿ ಸುಮ್ಮನಾಗಬಾರದು ಎನ್ನುವುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪಾಠ. ಅವರ ಸಹನೆಗೆ ಸಹಾಯ ಒದಗಿಸುವುದು ಸಮಾಜದ ಕೆಲಸ ಎಂದು ನಾವು ಓದಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
The quiet lesson is that one should not praise the poor as sages and stop there. We may read it as saying that easing their endurance is society’s work.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ