ಪ್ರಯಾತುಮಸ್ಮಾಕಮಿದಂ: ಸಮುದ್ರವೂ ನೆಲವಾಗಲಿ ಎಂದ ಕುದುರೆಗಳು

ಮಕ್ಕಳು ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಓಡುವಾಗ ಮೈದಾನ ಚಿಕ್ಕದಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳುವುದನ್ನು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಹಾಗೆ ಹೇಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕವಿ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ತುರಗಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 4 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of the Horse, verse 4

ವಿಷಯ: ಕುದುರೆಗಳ ವೇಗದ ಗರ್ವ · The pride of swift horses

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 24 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 24 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಪ್ರಯಾತುಮಸ್ಮಾಕಮಿದಂ ಕಿಯತ್ಪದಂ ಧರಾ ತದಂಭೋಧಿರಪಿ ಸ್ಥಲಾಯತಾಮ್
ಇತೀವ ವಾಹೈರ್ನಿಜವೇಗದರ್ಪಿತೈಃ ಪಯೋಧಿರೋಧಕ್ಷಮಮುದ್ಧತಂ ರಜಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

प्रयातुमस्माकमिदं कियत्पदं धरा तदम्भोधिरपि स्थलायताम्
इतीव वाहैर्निजवेगदर्पितैः पयोधिरोधक्षममुद्धतं रजः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

prayātumasmākamidaṃ kiyatpadaṃ dharā tadambhodhirapi sthalāyatām
itīva vāhairnijavegadarpitaiḥ payodhirodhakṣamamuddhataṃ rajaḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಪ್ರಯಾತುಮಸ್ಮಾಕಮಿದಂ (प्रयातुमस्माकमिदं, prayātumasmākamidaṃ) = ಹೋಗಲು ನಮಗೆ ಈ (ಪ್ರಯಾತುಮ್ ಅಸ್ಮಾಕಮ್ ಇದಮ್) (for us to travel, this)
ಕಿಯತ್ಪದಂ (कियत्पदं, kiyatpadaṃ) = ಎಷ್ಟೋ ಸಣ್ಣ ಹೆಜ್ಜೆ (how small a step)
ಧರಾ (धरा, dharā) = ಭೂಮಿ (the earth)
ತದಂಭೋಧಿರಪಿ (तदम्भोधिरपि, tadambhodhirapi) = ಹಾಗಾದರೆ ಸಮುದ್ರವೂ (ತತ್ ಅಂಭೋಧಿಃ ಅಪಿ) (then let even the ocean)
ಸ್ಥಲಾಯತಾಮ್ (स्थलायताम्, sthalāyatām) = ನೆಲದಂತೆ ಆಗಲಿ (become like land)
ಇತೀವ (इतीव, itīva) = ಹೀಗೆ ಎಂಬಂತೆ (ಇತಿ ಇವ) (as if thus)
ವಾಹೈರ್ನಿಜವೇಗದರ್ಪಿತೈಃ (वाहैर्निजवेगदर्पितैः, vāhairnijavegadarpitaiḥ) = ತಮ್ಮ ವೇಗದಿಂದ ಗರ್ವಗೊಂಡ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ (ವಾಹೈಃ ನಿಜವೇಗದರ್ಪಿತೈಃ) (by horses proud of their own speed)
ಪಯೋಧಿರೋಧಕ್ಷಮಮುದ್ಧತಂ (पयोधिरोधक्षममुद्धतं, payodhirodhakṣamamuddhataṃ) = ಸಮುದ್ರವನ್ನು ತಡೆಯಬಲ್ಲ, ಮೇಲೆದ್ದ (ಪಯೋಧಿರೋಧಕ್ಷಮಮ್ ಉದ್ಧತಮ್) (capable of blocking the ocean, raised up)
ರಜಃ (रजः, rajaḥ) = ಧೂಳು (dust)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ನಮಗೆ ಓಡಲು ಈ ಭೂಮಿ ಎಷ್ಟೋ ಸಣ್ಣದು. ಹಾಗಾದರೆ ಸಮುದ್ರವೂ ನೆಲವಾಗಲಿ ಎಂದು ತಮ್ಮ ವೇಗದ ಬಗ್ಗೆ ಗರ್ವಗೊಂಡ ಕುದುರೆಗಳು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಸಮುದ್ರವನ್ನೇ ತಡೆಯಬಲ್ಲ ಧೂಳು ಮೇಲೆದ್ದಿತು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

This earth is a very small step for us to run. Let the ocean too become land. As though the horses, proud of their own speed, had said so, a dust arose that could block the ocean itself.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಸ್ಥಲಾಯತಾಮ್ ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಲ ಎಂದರೆ ನೆಲ ಎಂಬ ಪದವೇ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ನೆಲವಾಗಲಿ ಎಂದು ಕುದುರೆಗಳು ಬಯಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಕವಿಯ ಕಲ್ಪನೆ.

In the form sthalayatam, the word sthala, land, itself turns into a verb. That the horses wish the ocean to become land is the poet’s fancy.

ಇತೀವ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇವ ಪದ ಇದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಎದ್ದ ಧೂಳು ಸಮುದ್ರವನ್ನೇ ತಡೆಯಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ, ಕುದುರೆಗಳ ವೇಗವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಕವಿ ಬಳಸಿದ ಅಳತೆಗೋಲು.

The word iva in itiva marks a poetic fancy. Dust that could block the ocean is exaggeration, the yardstick the poet uses to measure the horses’ speed.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 123. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 123. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ತನ್ನ ವೇಗದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆ ಇರುವವರಿಗೆ ದಾರಿ ಎಷ್ಟೇ ವಿಶಾಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಗ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೂ ಹೀಗೆಯೇ ಅನಿಸಬಹುದು.

To those proud of their speed, any road looks small however wide it is. A student advancing quickly in learning may feel the same.

ಆದರೆ ಧೂಳೆಬ್ಬಿಸುವ ವೇಗವೇ ಗುರಿ ತಲುಪುವ ಖಾತರಿ ಅಲ್ಲ. ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಪದ್ಯದ ಅತಿಶಯವನ್ನು ಬದುಕಿನ ಪಾಠವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಈ ಎಚ್ಚರ ಇರಲಿ.

But speed that raises dust is no guarantee of reaching the goal. Let us keep this caution when taking the exaggeration of a verse of praise as a lesson for life.