ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಯಾರಾದರೂ ಉದಾರವಾಗಿ ಹಂಚಲು ಶುರು ಮಾಡಿದರೆ ಅಂಗಡಿಯವರು ಸಹ ಮಾತು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಕೊಡುವವನ ದೊಡ್ಡತನ ಹಾಗೆ ಎಲ್ಲರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಈ ಪದ್ಯ ಆ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜ ದಾನ ಮಾಡಲು ಹೊರಟಾಗ ಸಮುದ್ರ, ಮೇರು ಪರ್ವತ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಏನಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಇದು.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ರತ್ನಾನ್ಯಂಬುಧಿತೋಯಗರ್ಭಮಗಮನ್ಮೇರುಃ ಸುರಾಞ್ಶಿಶ್ರಿಯೇ ಸ್ವೀಯಾಂಕೇ ಕಮಲಾಂ ನಿಧಾಯ ವಿದಧೇ ನಿದ್ರಾಂ ಹರಿರ್ನೀರಧೌ
ಯಸ್ಮಿಂದಿತ್ಸತಿ ಭೂರಿ ದಾತರಿ ನೃಣಾಂ ಭಾಲಸ್ಥಲೇ ದುರ್ಲಿಪಿಂ ವ್ರೀಡಾನಮ್ರಶಿರಾಃ ಕಮಂಡಲುಮಯಂ ಜಗ್ರಾಹ ಮಾರ್ಷ್ಟುಂ ವಿಧಿಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
रत्नान्यम्बुधितोयगर्भमगमन्मेरुः सुराञ्शिश्रिये स्वीयाङ्के कमलां निधाय विदधे निद्रां हरिर्नीरधौ
यस्मिन्दित्सति भूरि दातरि नृणां भालस्थले दुर्लिपिं व्रीडानम्रशिराः कमण्डलुमयं जग्राह मार्ष्टुं विधिः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
ratnānyambudhitoyagarbhamagamanmeruḥ surāñśiśriye svīyāṅke kamalāṃ nidhāya vidadhe nidrāṃ harirnīradhau
yasminditsati bhūri dātari nṛṇāṃ bhālasthale durlipiṃ vrīḍānamraśirāḥ kamaṇḍalumayaṃ jagrāha mārṣṭuṃ vidhiḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ರತ್ನಾನ್ಯಂಬುಧಿತೋಯಗರ್ಭಮಗಮನ್ಮೇರುಃ (रत्नान्यम्बुधितोयगर्भमगमन्मेरुः, ratnānyambudhitoyagarbhamagamanmeruḥ) = ರತ್ನಗಳು ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನ ಒಡಲನ್ನು ಸೇರಿದವು, ಮೇರು (ರತ್ನಾನಿ ಅಂಬುಧಿತೋಯಗರ್ಭಂ ಅಗಮತ್ ಮೇರುಃ) (the gems went into the womb of the ocean water, Meru (ratnani ambudhitoyagarbham agamat meruh))
- ಸುರಾಞ್ಶಿಶ್ರಿಯೇ (सुराञ्शिश्रिये, surāñśiśriye) = ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ (ಸುರಾನ್ ಶಿಶ್ರಿಯೇ) (took refuge with the gods (suran shishriye))
- ಸ್ವೀಯಾಂಕೇ (स्वीयाङ्के, svīyāṅke) = ತನ್ನ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ (on his own lap)
- ಕಮಲಾಂ (कमलां, kamalāṃ) = ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು (Lakshmi)
- ನಿಧಾಯ (निधाय, nidhāya) = ಇರಿಸಿಕೊಂಡು (having placed)
- ವಿದಧೇ (विदधे, vidadhe) = ಮಾಡಿದ (took)
- ನಿದ್ರಾಂ (निद्रां, nidrāṃ) = ನಿದ್ರೆಯನ್ನು (sleep)
- ಹರಿರ್ನೀರಧೌ (हरिर्नीरधौ, harirnīradhau) = ವಿಷ್ಣು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ (ಹರಿಃ ನೀರಧೌ) (Hari in the sea (harih niradhau))
- ಯಸ್ಮಿಂದಿತ್ಸತಿ (यस्मिन्दित्सति, yasminditsati) = ಯಾರು ಕೊಡಲು ಬಯಸಿದಾಗ (ಯಸ್ಮಿನ್ ದಿತ್ಸತಿ) (when he wishes to give (yasmin ditsati))
- ಭೂರಿ (भूरि, bhūri) = ಹೇರಳವಾಗಿ (abundantly)
- ದಾತರಿ (दातरि, dātari) = ದಾನಿಯು (the giver)
- ನೃಣಾಂ (नृणां, nṛṇāṃ) = ಮನುಷ್ಯರ (of men)
- ಭಾಲಸ್ಥಲೇ (भालस्थले, bhālasthale) = ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ (on the forehead)
- ದುರ್ಲಿಪಿಂ (दुर्लिपिं, durlipiṃ) = ಕೆಟ್ಟ ಬರಹವನ್ನು (the bad writing)
- ವ್ರೀಡಾನಮ್ರಶಿರಾಃ (व्रीडानम्रशिराः, vrīḍānamraśirāḥ) = ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ತಲೆ ಬಗ್ಗಿಸಿದವನು (with head bowed in shame)
- ಕಮಂಡಲುಮಯಂ (कमण्डलुमयं, kamaṇḍalumayaṃ) = ಕಮಂಡಲದ ನೀರನ್ನು (ಕಮಂಡಲುಮಯಂ) (the water of the water pot (kamandalumayam))
- ಜಗ್ರಾಹ (जग्राह, jagrāha) = ಹಿಡಿದನು (took up)
- ಮಾರ್ಷ್ಟುಂ (मार्ष्टुं, mārṣṭuṃ) = ಒರೆಸಲು (to wipe away)
- ವಿಧಿಃ (विधिः, vidhiḥ) = ಬ್ರಹ್ಮ (Brahma, the creator)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಯಾವ ದಾನಿ ರಾಜ ಹೇರಳವಾಗಿ ಕೊಡಲು ಬಯಸಿದಾಗ ರತ್ನಗಳು ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನ ಒಡಲಿಗೆ ಹೋದವು, ಮೇರು ದೇವತೆಗಳ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಿತು, ವಿಷ್ಣು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ತೊಡೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದನು. ಅದಲ್ಲದೆ ಬ್ರಹ್ಮ ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ತಲೆ ಬಗ್ಗಿಸಿ, ಜನರ ಹಣೆಯ ಮೇಲಿನ ಕೆಟ್ಟ ಬರಹವನ್ನು ಒರೆಸಲು ಕಮಂಡಲವನ್ನು ಹಿಡಿದನು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
When this lavish king wished to give, the gems went down into the womb of the ocean, Meru took refuge with the gods, and Hari lay down in the sea with Lakshmi on his lap. And Brahma, head bowed in shame, took up his water pot to wipe away the bad writing on men’s foreheads.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ. ರತ್ನಗಳು, ಬಂಗಾರದ ಮೇರು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸಂಪತ್ತಿನ ಸಂಕೇತಗಳು. ರಾಜ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಅವು ಅಡಗುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವುದು ಕವಿಯ ಕಲ್ಪನೆ.
This is exaggeration. Gems, golden Meru and Lakshmi stand for wealth. The poet imagines them hiding, afraid the king will give everything away.
ಹಣೆಬರಹ ಬ್ರಹ್ಮ ಬರೆಯುವುದು ಎಂಬ ಜನನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ. ದಾನದಿಂದ ಬಡತನ ತೀರುವುದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ ತನ್ನ ಬರಹವನ್ನೇ ಅಳಿಸಲು ಬರುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ಕಮಂಡಲುಮಯಂ ಎಂಬ ಪದ ಮುದ್ರಿತ ಪಾಠದಂತೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ನಮಗೆ ಕಮಂಡಲದ ನೀರು ಎಂಬಷ್ಟೇ ಖಚಿತ.
The popular belief that Brahma writes our fate is used here. Since giving ends poverty, Brahma comes to wipe his own writing. The word kamandalumayam in the last line stands as printed, and we are sure only of the sense of the water pot.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 111. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 111. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ದಾನ ಬಡತನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಪದ್ಯ ಹೊಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಅದನ್ನು ಸಮುದಾಯದ ಹಂಚಿಕೆಯ ಒಂದು ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಓದಬಹುದು.
The verse states, in praise, the belief that giving can ease poverty. Today we may read it as a picture of a community sharing.
ಹಣೆಬರಹ ಅಳಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಮಾತು ಹಿತವಾದರೂ ಅದು ಕವಿಯ ಕಲ್ಪನೆ. ನಿಜವಾದ ಸಹಾಯ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು.
The idea that fate can be wiped away is pleasing, but it is the poet’s fancy. Real help comes with planning and steadiness.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.





ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ