ಸದುತ್ತಂಸ ದೈವಾದಯಂ: ಸಾಲದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವನ ಚೇತರಿಕೆ

ಸಾಲದ ಕಂತು ಕಟ್ಟಲಾಗದೆ ಉಸಿರು ಕಟ್ಟಿದವನಿಗೆ ಒಂದು ದಾರಿ ತೆರೆದಾಗ ಅವನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಬರುವ ನಿರಾಳತೆಯನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲರೂ ನೋಡಿದ್ದೇವೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದನ್ನು ನೀರು ಸಿಕ್ಕ ಮೀನಿನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಹಲವು ಪದಗಳ ಲಯವೂ ಇದರಲ್ಲಿದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯರಾಜಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 132 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of Kings, verse 132

ವಿಷಯ: ರಾಜನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೇತರಿಕೆ · Recovery in the king’s presence

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 24 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 24 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಸದುತ್ತಂಸ ದೈವಾದಯಂ ಕೋಽಪಿ ದೀನೋ ಋಣಾಬ್ಧೌ ವಿಲೀನೋ ವಿಹೀನೋ ಗುಣೇನ
ಭವತ್ಸಂನಿಧಿಂ ಸನ್ನಿಧಿ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪೀನೋ ಬಭೂವಾಶು ಮೀನೋ ಯಥಾ ನೀರಪೂರಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

सदुत्तंस दैवादयं कोऽपि दीनो ऋणाब्धौ विलीनो विहीनो गुणेन
भवत्संनिधिं सन्निधि प्राप्य पीनो बभूवाशु मीनो यथा नीरपूरम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

saduttaṃsa daivādayaṃ ko’pi dīno ṛṇābdhau vilīno vihīno guṇena
bhavatsaṃnidhiṃ sannidhi prāpya pīno babhūvāśu mīno yathā nīrapūram

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಸದುತ್ತಂಸ (सदुत्तंस, saduttaṃsa) = ಸಜ್ಜನರ ಶಿರೋಭೂಷಣವೇ (ರಾಜನೇ) (O crown-ornament of the good)
ದೈವಾದಯಂ (दैवादयं, daivādayaṃ) = ದೈವವಶದಿಂದ ಈತ (ದೈವಾತ್ ಅಯಂ) (by fate, this one)
ಕೋಽಪಿ (कोऽपि, ko’pi) = ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ (ಕಃ ಅಪಿ) (some)
ದೀನೋ (दीनो, dīno) = ದೀನನು (wretched)
ಋಣಾಬ್ಧೌ (ऋणाब्धौ, ṛṇābdhau) = ಸಾಲದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ (in the sea of debt)
ವಿಲೀನೋ (विलीनो, vilīno) = ಮುಳುಗಿದವನು (sunk)
ವಿಹೀನೋ (विहीनो, vihīno) = ಇಲ್ಲದವನು (lacking)
ಗುಣೇನ (गुणेन, guṇena) = ಗುಣದಿಂದ (in merit)
ಭವತ್ಸಂನಿಧಿಂ (भवत्संनिधिं, bhavatsaṃnidhiṃ) = ನಿಮ್ಮ ಸಮೀಪವನ್ನು (your presence)
ಸನ್ನಿಧಿ (सन्निधि, sannidhi) = ಸಮೀಪ ಅಥವಾ ಸಂಗ್ರಹ (ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಅನುಸ್ವಾರ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ) (nearness, or a store (the print shows no final dot))
ಪ್ರಾಪ್ಯ (प्राप्य, prāpya) = ಪಡೆದು (having reached)
ಪೀನೋ (पीनो, pīno) = ಪುಷ್ಟನಾದವನು, ದಪ್ಪಗಾದವನು (plump, thriving)
ಬಭೂವಾಶು (बभूवाशु, babhūvāśu) = ಆದನು, ಬೇಗನೆ (ಬಭೂವ ಆಶು) (became, quickly)
ಮೀನೋ (मीनो, mīno) = ಮೀನು (a fish)
ಯಥಾ (यथा, yathā) = ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ (as)
ನೀರಪೂರಮ್ (नीरपूरम्, nīrapūram) = ನೀರಿನ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು (ಪಡೆದು) (a flood of water)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಸಜ್ಜನರ ಶಿರೋಭೂಷಣನೇ, ದೈವವಶದಿಂದ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ದೀನ ಸಾಲದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಗುಣವೂ ಇಲ್ಲದವನಾಗಿದ್ದನು. ನಿಮ್ಮ ಸಮೀಪ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆದು, ನೀರಿನ ಪ್ರವಾಹ ಸಿಕ್ಕ ಮೀನಿನಂತೆ ಬೇಗನೆ ಪುಷ್ಟನಾದನು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O crown-ornament of the good, by fate some wretched man had sunk in a sea of debt and was without merit besides. Having reached your presence and your store, he quickly thrived, like a fish that has found a flood of water.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಸನ್ನಿಧಿ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಸಮೀಪ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಬಳಸಿ ಆಟ ಆಡಿರಬಹುದು. ಒಂದು ಬಾರಿ ರಾಜನ ಹತ್ತಿರ ಇರುವುದು, ಇನ್ನೊಂದು ಬಾರಿ ಅವನ ಬೊಕ್ಕಸ ಎಂದು ನಾವು ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ. ಇದು ಖಚಿತವಲ್ಲ.

The word sannidhi means both nearness and a store, so the poet may be playing on it by using it twice. Once it would be nearness to the king, once his treasury. We read it so, but this is not certain.

ದೀನೋ, ವಿಲೀನೋ, ವಿಹೀನೋ, ಪೀನೋ, ಮೀನೋ ಎಂದು ಒಂದೇ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಾಗುವ ಪದಗಳ ಸಾಲು ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಲಯ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸಾಲದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಮೇಲೆದ್ದವನ ಕಥೆಯೇ ಈ ಧ್ವನಿಯ ಏರಿಳಿತದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ.

The run of words ending in the same sound, dina, vilina, vihina, pina and mina, gives the verse its beat. The story of a man sunk in debt and then buoyant can almost be heard in that run of sounds.

ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಸಾಲಿನ ಸಂನಿಧಿ ಪದವು ಸನ್ನಿಧಿ ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಸನ್ನಿಧಿ ಪದದ ಅನುಸ್ವಾರ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾಠವು ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.

In the printed book the first sannidhi of the second line is spelt with a dot where the corpus text has a doubled n, and the second sannidhi shows no final dot. The reading follows the printed book and may be slightly uncertain.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 105. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 105. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಸಾಲದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವರಿಗೆ ಬೇಕಾದದ್ದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಂದು ಆಧಾರ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೊಂದು ಸುರಕ್ಷಿತ ಜಾಗ. ಕ್ಲಿನಿಕ್‌ಗೆ ಬರುವ ಅನೇಕ ಒತ್ತಡದ ರೋಗಿಗಳ ಮುಖದಲ್ಲೂ ಯಾರಾದರೂ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಇದೇ ನಿರಾಳತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

Those sunk in debt often need a support and a safe place close at hand. Many a worried patient who comes to the clinic shows the same relief once someone listens.

ಆದರೆ ಶ್ಲೋಕ ಹೊಗಳುವುದು ರಾಜನ ಉದಾರತೆಯನ್ನು, ಹಣಕಾಸಿನ ಸಲಹೆಯನ್ನಲ್ಲ. ಸಾಲದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲ. ದಯೆಯ ಸನ್ನಿಧಿ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಎಷ್ಟು ಬೇಗ ಎತ್ತಬಲ್ಲದು ಎಂಬ ಚಿತ್ರ ಮಾತ್ರ ಇದೆ.

But the verse praises the king’s generosity, it does not give financial advice. It has no answer on what to do about debt. It offers only a picture of how quickly the nearness of kindness can lift a person.