ತೇ ಕೌಪೀನಧನಾಸ್ತ: ಒಂದೇ ನೋಟ, ಎರಡು ಅರ್ಥ

ವೈದ್ಯರು ವರದಿ ನೋಡಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಗಮನಿಸಬೇಕು ಎಂದಾಗ ಕೇಳುವವನು ಅದನ್ನು ಧೈರ್ಯವೆಂದೂ ಭಯವೆಂದೂ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅರ್ಥ ಬರುವುದು ಹೀಗೆ.

ಈ ಪದ್ಯ ಅದೇ ಆಟವನ್ನು ಆಡುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಪದಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಒಂದರಲ್ಲಿ ಕೌಪೀನ ಮಾತ್ರ ಉಳ್ಳ ಬಡವನ ಚಿತ್ರ, ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯನ ಚಿತ್ರ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಇನ್ನೂ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯರಾಜಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 194 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of Kings, verse 194

ವಿಷಯ: ಪ್ರಭುವಿನ ನೋಟದ ಎರಡು ಫಲ · Two outcomes of a lord’s glance

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ತೇ ಕೌಪೀನಧನಾಸ್ತ ಏವ ಹಿ ಪರಂ ಧಾತ್ರೀಫಲಂ ಭುಂಜತೇ ತೇಷಾಂ ದ್ವಾರಿ ನದಂತಿ ವಾಜಿನಿವಹಾಸ್ತೈರೇವ ಲಬ್ಧಾ ಕ್ಷಿತಿಃ
ತೈರೇತತ್ಸಮಲಂಕೃತಂ ನಿಜಕುಲಂ ಕಿಂವಾ ಬಹು ಬ್ರೂಮಹೇ ಯೇ ದೃಷ್ಟಾಃ ಪರಮೇಶ್ವರೇಣ ಭವತಾ ರುಷ್ಟೇನ ತುಷ್ಟೇನ ವಾ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

ते कौपीनधनास्त एव हि परं धात्रीफलं भुञ्जते तेषां द्वारि नदन्ति वाजिनिवहास्तैरेव लब्धा क्षितिः
तैरेतत्समलंकृतं निजकुलं किंवा बहु ब्रूमहे ये दृष्टाः परमेश्वरेण भवता रुष्टेन तुष्टेन वा

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

te kaupīnadhanāsta eva hi paraṃ dhātrīphalaṃ bhuñjate teṣāṃ dvāri nadanti vājinivahāstaireva labdhā kṣitiḥ
tairetatsamalaṃkṛtaṃ nijakulaṃ kiṃvā bahu brūmahe ye dṛṣṭāḥ parameśvareṇa bhavatā ruṣṭena tuṣṭena vā

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ತೇ (ते, te) = ಅವರು (they)
ಕೌಪೀನಧನಾಸ್ತ ಏವ (कौपीनधनास्त एव, kaupīnadhanāsta eva) = ಕೌಪೀನವೇ ಧನವಾದವರು, ಅವರೇ (ಕೌಪೀನಧನಾಃ ತ ಏವ). ಬೇರೆ ಬಿಡಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧ ಸಂಪತ್ತಿನವರು (those whose only wealth is a loincloth, they indeed. In the other split, those rich on the earth)
ಹಿ (हि, hi) = ನಿಜವಾಗಿ (indeed)
ಪರಂ (परं, paraṃ) = ಮಾತ್ರ (only)
ಧಾತ್ರೀಫಲಂ (धात्रीफलं, dhātrīphalaṃ) = ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿಯನ್ನು. ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಫಲ, ಅಂದರೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು (the amla fruit. In the other sense, the fruit of the earth, that is a kingdom)
ಭುಂಜತೇ (भुञ्जते, bhuñjate) = ಉಣ್ಣುತ್ತಾರೆ, ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ (eat, enjoy)
ತೇಷಾಂ (तेषां, teṣāṃ) = ಅವರ (their)
ದ್ವಾರಿ (द्वारि, dvāri) = ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ (at the door)
ನದಂತಿ (नदन्ति, nadanti) = ಕೆನೆಯುತ್ತವೆ. ನ ದಂತಿ ಎಂದು ಬಿಡಿಸಿದರೆ ಆನೆ ಕುದುರೆಗಳ ಹಿಂಡು ಇಲ್ಲ (they neigh. Split as na danti, there are no herds of elephants and horses)
ವಾಜಿನಿವಹಾಸ್ತೈರೇವ (वाजिनिवहास्तैरेव, vājinivahāstaireva) = ಕುದುರೆಗಳ ಹಿಂಡುಗಳು, ಅವರಿಂದಲೇ (ವಾಜಿನಿವಹಾಃ ತೈಃ ಏವ) (herds of horses, by them alone)
ಲಬ್ಧಾ (लब्धा, labdhā) = ದೊರೆತದ್ದು (gained)
ಕ್ಷಿತಿಃ (क्षितिः, kṣitiḥ) = ಕ್ಷಯ ಅಥವಾ ಭೂಮಿ (decay, or the earth)
ತೈರೇತತ್ಸಮಲಂಕೃತಂ (तैरेतत्समलंकृतं, tairetatsamalaṃkṛtaṃ) = ಅವರಿಂದ ಇದು ಸಮಲಂಕೃತಂ: ದೋಷಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು ಅಥವಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿತು (by them this was made tainted, or well adorned)
ನಿಜಕುಲಂ (निजकुलं, nijakulaṃ) = ತಮ್ಮ ಕುಲವನ್ನು (their own family)
ಕಿಂವಾ (किंवा, kiṃvā) = ಇನ್ನೇನು (what more)
ಬಹು (बहु, bahu) = ಹೆಚ್ಚು (much)
ಬ್ರೂಮಹೇ (ब्रूमहे, brūmahe) = ಹೇಳೋಣ (shall we say)
ಯೇ (ये, ye) = ಯಾರು (whoever)
ದೃಷ್ಟಾಃ (दृष्टाः, dṛṣṭāḥ) = ನೋಟ ಬಿದ್ದವರು (looked upon)
ಪರಮೇಶ್ವರೇಣ (परमेश्वरेण, parameśvareṇa) = ಪರಮೇಶ್ವರನಂತಹ ಪ್ರಭುವಿನಿಂದ (by the supreme lord)
ಭವತಾ (भवता, bhavatā) = ನಿನ್ನಿಂದ (by you)
ರುಷ್ಟೇನ (रुष्टेन, ruṣṭena) = ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ (when angry)
ತುಷ್ಟೇನ (तुष्टेन, tuṣṭena) = ಸಂತುಷ್ಟನಾದಾಗ (when pleased)
ವಾ (वा, vā) = ಅಥವಾ (or)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಪರಮೇಶ್ವರನಂತಹ ಪ್ರಭುವಾದ ನೀನು ಕೋಪದಿಂದಲೋ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೋ ಯಾರ ಮೇಲೆ ನೋಟ ಹರಿಸಿದೆಯೋ ಅವರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧರು. ಅವರು ಭೂಮಿಯ ಫಲವನ್ನು, ಅಂದರೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳ ಹಿಂಡು ಕೆನೆಯುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿ ಅವರಿಗೇ ದೊರೆತಿದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕುಲವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಏನು ಹೇಳೋಣ.

ಇನ್ನೊಂದು ಬಿಡಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅದೇ ಮಾತು ಬೇರೆ ಚಿತ್ರ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅವರ ಸಂಪತ್ತು ಕೌಪೀನ ಮಾತ್ರ. ಅವರು ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಣ್ಣುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಆನೆ ಕುದುರೆಗಳ ಹಿಂಡೇ ಇಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ದೊರೆತದ್ದು ಕ್ಷಯ ಮಾತ್ರ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕುಲವನ್ನು ದೋಷಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Those on whom you, the supreme lord, have looked, in anger or in favour, are rich on the earth. They enjoy the fruit of the earth, that is a kingdom. At their doors horses neigh in herds. The earth has been won by them alone. They have well adorned their own family. What more shall we say?

In the other split, the same words give another picture. Their wealth is only a loincloth. They eat only the amla fruit. At their doors there are no herds of elephants or horses. What they gained was only decay. They made their family tainted.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಪುಸ್ತಕದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳೇ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಕೌಪೀನಧನ ಎಂದರೆ ಕೌಪೀನವೇ ಧನ ಅಥವಾ ಕೌ ಪೀನಧನ, ಅಂದರೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧರು. ಧಾತ್ರೀಫಲ ಎಂದರೆ ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯ ಫಲ. ನದಂತಿ ಎಂದರೆ ಕೆನೆಯುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ನ ದಂತಿ. ಕ್ಷಿತಿ ಎಂದರೆ ಕ್ಷಯ ಅಥವಾ ಭೂಮಿ.

The book’s own footnotes point to two senses. Kaupinadhana is either loincloth-wealth or kau pinadhana, rich on the earth. Dhatriphala is the amla fruit or the fruit of the earth. Nadanti is they neigh, or na danti. Kshiti is decay or the earth.

ಸಮಲಂಕೃತಂ ಪದವನ್ನು ಸಮಲಂ ಕೃತಂ, ಅಂದರೆ ದೋಷಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ, ಅಥವಾ ಸಮ್ಯಕ್ ಅಲಂಕೃತಂ, ಅಂದರೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ, ಎಂದು ಬಿಡಿಸಬಹುದು. ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ಕೋಪ ಅಥವಾ ಕೃಪೆ ಎಂಬ ಮಾತು ಯಾವ ಚಿತ್ರ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜನ ನೋಟ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಬಡವನನ್ನಾಗಿಯೂ ಸಿರಿವಂತನನ್ನಾಗಿಯೂ ಮಾಡಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದೇ ಹೊಗಳಿಕೆ.

Samalankritam can be split as samalam kritam, made tainted, or samyag alankritam, well adorned. The closing words anger or favour decide which picture applies. The praise is that a king’s glance can make one man poor and another rich.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 108. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 108. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಒಂದು ಮಾತು ಯಾರ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಟಿತು ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅದರ ಅರ್ಥ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ವರದಿ ಕೊಡುವ ವೈದ್ಯರ ಸ್ವರ ರೋಗಿಗೆ ಆ ಮಾತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

The meaning of a remark changes with who said it and in what mood. A doctor’s tone in giving a report tells the patient more than the words.

ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವರ ಒಂದು ನೋಟ, ಒಂದು ಮಾತು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಬದುಕನ್ನು ತಿರುಗಿಸಬಲ್ಲದು. ಆ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಈ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಹಿಂದಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಎಂದು ಓದಬಹುದು.

A glance or a word from someone in power can turn another person’s life. We may read, behind this praise, a caution to know that responsibility.