ಸ್ನೇಹ ಮುರಿದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಹತ್ತಿರವಾಗುವ ಮನಸ್ಸಾಗುವುದು ಸಹಜ. ಹಳೆಯ ಗೆಳೆಯರ ಮಧ್ಯೆ ಇದು ಆಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಹಾದಿಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಒಂದು ಕಟು ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯ ವಿಷಯ ಹೇಸರಗತ್ತೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಸಕೃದ್ದುಷ್ಟಂ ಚ ಮಿತ್ರಂ ಯಃ ಪುನಃ ಸಂಧಾತುಮಿಚ್ಛತಿ
ಸ ಮೃತ್ಯುಮುಪಗೃಹ್ಣಾತಿ ಗರ್ಭಮಶ್ವತರೀ ಯಥಾ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
सकृद्दुष्टं च मित्रं यः पुनः सन्धातुमिच्छति
स मृत्युमुपगृह्णाति गर्भमश्वतरी यथा
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
sakṛdduṣṭaṃ ca mitraṃ yaḥ punaḥ sandhātumicchati
sa mṛtyumupagṛhṇāti garbhamaśvatarī yathā
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಸಕೃದ್ದುಷ್ಟಂ (सकृद्दुष्टं, sakṛdduṣṭaṃ) = ಒಮ್ಮೆ ಕೆಟ್ಟ ನಡತೆ ತೋರಿದ [ಸಕೃತ್ + ದುಷ್ಟಂ] (once gone bad)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ಮಿತ್ರಂ (मित्रं, mitraṃ) = ಮಿತ್ರನನ್ನು (a friend)
- ಯಃ (यः, yaḥ) = ಯಾರು (who)
- ಪುನಃ (पुनः, punaḥ) = ಮತ್ತೆ (again)
- ಸಂಧಾತುಮಿಚ್ಛತಿ (सन्धातुमिच्छति, sandhātumicchati) = ಸಂಧಿ ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ [ಸಂಧಾತುಂ + ಇಚ್ಛತಿ] (wishes to join up)
- ಸಃ (सः, saḥ) = ಅವನು (he)
- ಮೃತ್ಯುಮುಪಗೃಹ್ಣಾತಿ (मृत्युमुपगृह्णाति, mṛtyumupagṛhṇāti) = ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಅಪ್ಪುತ್ತಾನೆ [ಮೃತ್ಯುಂ + ಉಪಗೃಹ್ಣಾತಿ] (takes death to himself)
- ಗರ್ಭಮಶ್ವತರೀ (गर्भमश्वतरी, garbhamaśvatarī) = ಗರ್ಭವನ್ನು ಹೇಸರಗತ್ತೆ [ಗರ್ಭಂ + ಅಶ್ವತರೀ] (as the mule takes a pregnancy)
- ಯಥಾ (यथा, yathā) = ಹಾಗೆ (just as)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಒಮ್ಮೆ ಕೆಟ್ಟ ನಡತೆ ತೋರಿದ ಮಿತ್ರನೊಂದಿಗೆ ಯಾರು ಮತ್ತೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಹೇಸರಗತ್ತೆ ಗರ್ಭವನ್ನು ತಾಳುವಂತೆ ಮೃತ್ಯುವನ್ನೇ ಅಪ್ಪುತ್ತಾನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Whoever wishes to make up again with a friend who has once gone bad takes death to himself, as a she-mule takes a pregnancy.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಹೇಸರಗತ್ತೆ ಮರಿ ಹಾಕುವಾಗ ಸಾಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ನಂಬಿಕೆ. ಹೇಸರಗತ್ತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದ ಪ್ರಾಣಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಕವಿ ಹೇಳುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೋಲಿಕೆ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿವರವಲ್ಲ.
That a she-mule dies in giving birth was an old belief. Mules are generally unable to breed. So this should be taken as a familiar comparison of the poets, not as a biological statement.
ಸಂಧಾನ ಎಂದರೆ ಜೋಡಿಸುವುದು ಅಥವಾ ರಾಜಿ ಮಾಡುವುದು. ಶ್ಲೋಕ ಕ್ಷಮೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಮತ್ತೆ ನಂಬಿ ಹತ್ತಿರ ಸೇರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಿದೆ. ದುಷ್ಟ ಎಂಬ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟ ನಡತೆ ತೋರಿದವನು ಎಂದು ಓದಬೇಕು.
Sandhana means joining or making peace. The verse speaks not of forgiving but of trusting and drawing close again. The word dushta here is to be read as one who has shown bad conduct.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 161. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 161. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕ್ಷಮಿಸುವುದು ಬೇರೆ, ಮತ್ತೆ ನಂಬುವುದು ಬೇರೆ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಓದಬಹುದು. ಒಬ್ಬರನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ, ಆದರೆ ಹಳೆಯ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಒಮ್ಮೆಗೇ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲೇಬೇಕಿಲ್ಲ.
The verse can be read as pointing out that forgiving is one thing and trusting again is another. One may forgive someone without handing back the old trust all at once.
ಒಮ್ಮೆಯ ತಪ್ಪಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಮುಗಿಯಿತು ಎನ್ನುವುದು ಶ್ಲೋಕದ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ. ತಪ್ಪು ಹಠಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿತೇ ಅಥವಾ ತಪ್ಪಿನಿಂದ ಕಲಿಕೆ ಬಂತೇ ಎಂದು ನೋಡುವ ವಿವೇಕ ನಮಗೆ ಬೇಕು.
The verse does not mean that one lapse ends a friendship. We need the judgement to see whether the lapse hardened into a habit or taught a lesson.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.





ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ