ಸತಿ ದ್ರಾಕ್ಷಾಫಲೇ ಕ್ಷೀರೇ: ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಹಾಲಿದ್ದರೂ ಮಣ್ಣಿನ ಆಸೆ

ಗರ್ಭಿಣಿಯರಿಗೆ ವಿಚಿತ್ರ ಬಯಕೆಗಳು ಬರುವುದು ಮನೆಮನೆಯಲ್ಲೂ ಕೇಳಿದ ಕತೆ. ಮಣ್ಣು ತಿನ್ನಬೇಕು ಎನಿಸುವುದೂ ಅವುಗಳಲ್ಲೊಂದು.

ಅದಕ್ಕೆ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದು ತಮಾಷೆಯ ಕಾರಣ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಗು ಜಿಪುಣನಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇದೊಂದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಪದ್ಯ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಕೃಪಣನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 20 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, Against the Miser, verse 20

ವಿಷಯ: ಜಿಪುಣನ ಮೇಲೆ ಹಾಸ್ಯ · A joke at the miser’s expense

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಸತಿ ದ್ರಾಕ್ಷಾಫಲೇ ಕ್ಷೀರೇ ಮೃದಾಮಾಸ್ವಾದನಂ ಮುದೇ
ಅಹೋ ಮಾತುರಿಯಂ ರೀತಿಃ ಕೃಪಣೇ ಗರ್ಭವರ್ತಿನಿ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

सति द्राक्षाफले क्षीरे मृदामास्वादनं मुदे
अहो मातुरियं रीतिः कृपणे गर्भवर्तिनि

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

sati drākṣāphale kṣīre mṛdāmāsvādanaṃ mude
aho māturiyaṃ rītiḥ kṛpaṇe garbhavartini

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಸತಿ (सति, sati) = ಇರುವಾಗ (when there is)
ದ್ರಾಕ್ಷಾಫಲೇ (द्राक्षाफले, drākṣāphale) = ದ್ರಾಕ್ಷಿಹಣ್ಣು (grapes)
ಕ್ಷೀರೇ (क्षीरे, kṣīre) = ಮತ್ತು ಹಾಲು (and milk)
ಮೃದಾಮಾಸ್ವಾದನಂ (मृदामास्वादनं, mṛdāmāsvādanaṃ) = ಮಣ್ಣುಗಳ ರುಚಿ ನೋಡುವುದು (ಮೃದಾಂ + ಆಸ್ವಾದನಂ) (the tasting of earth (mridam + asvadanam))
ಮುದೇ (मुदे, mude) = ಆನಂದಕ್ಕಾಗಿ (for delight)
ಅಹೋ (अहो, aho) = ಅಬ್ಬಾ (oh)
ಮಾತುರಿಯಂ (मातुरियं, māturiyaṃ) = ತಾಯಿಯ ಇದು (ಮಾತುಃ + ಇಯಂ) (this of the mother (matuh + iyam))
ರೀತಿಃ (रीतिः, rītiḥ) = ರೀತಿ (way)
ಕೃಪಣೇ (कृपणे, kṛpaṇe) = ಜಿಪುಣನು (when a miser)
ಗರ್ಭವರ್ತಿನಿ (गर्भवर्तिनि, garbhavartini) = ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ (is in the womb)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ದ್ರಾಕ್ಷಿಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಹಾಲು ಇದ್ದರೂ ಆನಂದಕ್ಕಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನ ರುಚಿ ನೋಡುವುದು. ಅಬ್ಬಾ, ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಿಪುಣ ಇರುವಾಗ ತಾಯಿಯ ರೀತಿ ಹೀಗೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Though grapes and milk are at hand, she tastes earth for delight. Oh, such is the way of a mother when a miser is in her womb.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ತಮಾಷೆಯ ತರ್ಕವಿದೆ. ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಹಾಲಿಗೆ ಬೆಲೆ ಕೊಡಬೇಕು, ಮಣ್ಣು ಉಚಿತ. ಇನ್ನೂ ಹುಟ್ಟದ ಮಗು ಜಿಪುಣ, ಆದ್ದರಿಂದ ತಾಯಿಗೆ ಉಚಿತವಾದದ್ದೇ ರುಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕವಿ ಕಾರಣ ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

There is a comic logic here. Grapes and milk must be paid for, earth is free. The unborn child is a miser, so the mother relishes what costs nothing, the poet claims.

ಇದೊಂದು ಹಾಸ್ಯ ಪದ್ಯ. ಗರ್ಭಿಣಿಯರ ಬಯಕೆಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯವಾಗಿ ಬೇರೆಯೇ ವಿವರಣೆಗಳಿವೆ. ಶ್ಲೋಕ ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ, ಜಿಪುಣತನವನ್ನು ಛೇಡಿಸುತ್ತಿದೆ.

This is a comic verse. Medicine has quite different explanations for cravings in pregnancy. The verse does not explain them, it teases miserliness.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 71. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 71. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ವಿಚಿತ್ರ ನಡವಳಿಕೆಗೆ ತಮಾಷೆಯ ಕಾರಣ ಕಟ್ಟುವುದು ಸುಲಭ. ನಿಜವಾದ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ ತಿಳಿಯುವುದು ಬೇರೆಯೇ ಕೆಲಸ. ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಎಂದು ಈ ಶ್ಲೋಕ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

It is easy to invent a funny reason for odd behaviour. Finding the real reason by asking and examining is a different job. The verse reminds us that a joke and an explanation are not the same.

ಜಿಪುಣತನಕ್ಕೆ ಈ ಪದ್ಯ ಕೊಡುವ ಉತ್ತರ ನಗು. ಹಣವನ್ನು ಎಣಿಸಿ ಇಡುವವನು ರುಚಿಯನ್ನೂ ಎಣಿಸಿ ಇಡುತ್ತಾನೆ ಎನ್ನುವ ಕುಟುಕು ಇದೆ. ಆದರೂ ಮಿತವ್ಯಯವನ್ನು ಜಿಪುಣತನ ಎಂದು ಕರೆಯಬಾರದು.

The verse answers miserliness with a laugh. The sting is that one who counts his coins counts his pleasures too. Even so, thrift should not be called miserliness.