ತಮಂಗದೇ ಮಂದರಕೂಟಕೋಟಿ: ತೋಳಬಂದಿಗಳ ರತ್ನಕಾಂತಿಯ ಚಪ್ಪರ

ಕಲ್ಲನ್ನು ಉಜ್ಜಿ ಮೆರುಗು ಕೊಡುವವನಿಗೆ ಗೊತ್ತು, ಉಜ್ಜಿದಷ್ಟೂ ಅದರ ಹೊಳಪು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಮಾತನ್ನು ಭವ್ಯವಾದ ಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮಂದರ ಪರ್ವತದ ತುದಿಗಳಿಗೆ ಉಜ್ಜಿ ಹೊಳಪು ಹೆಚ್ಚಿದಂತಿರುವ ರತ್ನಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತೋಳಬಂದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿವೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ರಾಜವಿಭೂಷಾವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 4 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, The Splendour of the King, verse 4

ವಿಷಯ: ತೋಳಬಂದಿಗಳ ರತ್ನಕಾಂತಿ · Gleam of the armlets

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 22 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 22 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ತಮಂಗದೇ ಮಂದರಕೂಟಕೋಟಿವ್ಯಾಘಟ್ಟನೋತ್ತೇಜನಯಾ ಮಣೀನಾಮ್
ಬಂಹೀಯಸಾ ದೀಪ್ತಿವಿತಾನಕೇನ ಚಕಾಸಯಾಮಾಸತುರುಲ್ಲಸಂತಿ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

तमङ्गदे मन्दरकूटकोटिव्याघट्टनोत्तेजनया मणीनाम्
बंहीयसा दीप्तिवितानकेन चकासयामासतुरुल्लसन्ति

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

tamaṅgade mandarakūṭakoṭivyāghaṭṭanottejanayā maṇīnām
baṃhīyasā dīptivitānakena cakāsayāmāsaturullasanti

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ತಮಂಗದೇ (तमङ्गदे, tamaṅgade) = ಅವನನ್ನು, ಎರಡು ತೋಳಬಂದಿಗಳು (ತಂ ಅಂಗದೇ) (him, the two armlets)
ಮಂದರಕೂಟಕೋಟಿವ್ಯಾಘಟ್ಟನೋತ್ತೇಜನಯಾ (मन्दरकूटकोटिव्याघट्टनोत्तेजनया, mandarakūṭakoṭivyāghaṭṭanottejanayā) = ಮಂದರ ಪರ್ವತದ ಶಿಖರಗಳ ತುದಿಗೆ ಉಜ್ಜಿದ್ದರಿಂದ ಬಂದ ಹೊಳಪಿನ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ (by the heightening of brightness that comes of rubbing against the tips of the peaks of Mount Mandara)
ಮಣೀನಾಮ್ (मणीनाम्, maṇīnām) = ರತ್ನಗಳ (of the gems)
ಬಂಹೀಯಸಾ (बंहीयसा, baṃhīyasā) = ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾದ (very large)
ದೀಪ್ತಿವಿತಾನಕೇನ (दीप्तिवितानकेन, dīptivitānakena) = ಕಾಂತಿಯ ಚಪ್ಪರದಿಂದ (by a canopy of radiance)
ಚಕಾಸಯಾಮಾಸತುರುಲ್ಲಸಂತಿ (चकासयामासतुरुल्लसन्ति, cakāsayāmāsaturullasanti) = ಇಬ್ಬರೂ ಹೊಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು, ಉಲ್ಲಸಿಸುತ್ತಾ (ಚಕಾಸಯಾಮಾಸತುಃ ಉಲ್ಲಸಂತಿ) (the two made him shine, gleaming forth)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಮಂದರ ಪರ್ವತದ ಶಿಖರಗಳ ತುದಿಗೆ ಉಜ್ಜಿ ಹೊಳಪು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ತೋರುವ ರತ್ನಗಳ ದೊಡ್ಡ ಕಾಂತಿಯ ಚಪ್ಪರದಿಂದ, ಎರಡು ತೋಳಬಂದಿಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ ಅವನನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿದವು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

With a very large canopy of radiance from the gems, brightened as if by rubbing against the tips of the peaks of Mount Mandara, the two armlets, gleaming, made him shine.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಮಂದರ ಪರ್ವತ ಸಮುದ್ರ ಮಥನದಲ್ಲಿ ಕಡೆಗೋಲಾದದ್ದು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಅದರ ತುದಿಗೆ ಉಜ್ಜಿದ ರತ್ನ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಕವಿಯ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ. ತೋಳು ಪರ್ವತದಂತೆ ಬಲವಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವ ಧ್ವನಿಯೂ ಇರಬಹುದು. ಅವನು ಎಂದು ಯಾರನ್ನು ಹೇಳಿದೆ ಎಂಬುದು ಈ ಒಂದೇ ಪದ್ಯದಿಂದ ತಿಳಿಯದು.

Mount Mandara is famed as the churning rod of the ocean-churning story. That a gem rubbed on its tips would gleam is the poet’s exaggeration. There may also be a hint that the arm is as strong as a mountain. Who “him” refers to cannot be told from this verse alone.

ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಬಂಹೀಯಸಾ ಎಂದು ಓದಿದ್ದೇವೆ. ಕೊನೆಯ ಪದ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲಸಂತಿ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಎರಡು ತೋಳಬಂದಿಗಳಿಗೆ ಹೊಂದುವ ರೂಪ ಉಲ್ಲಸಂತೀ ಆಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಮುದ್ರಣವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೇವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಓದು ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.

We follow the print in reading bamhiyasa. The last word appears in the print with a short final vowel (ullasanti), whereas the form that agrees with two armlets would end in a long vowel. We follow the print, so this reading may be slightly uncertain.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 123. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 123. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಉಜ್ಜಿದರೆ ಹೊಳಪು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಕಲ್ಲಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲೂ ನಿಜ. ಕಠಿಣ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಜೊತೆ ಒದ್ದಾಡಿದ ವೈದ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.

That rubbing brings out the gleam holds for stone and for learning too. The understanding of a medical student who has wrestled with hard cases shines more.

ಆದರೆ ಹೊಳಪು ಹೊರಗಿನ ಮೆರುಗು. ಒಳಗಿನ ವಸ್ತುವಿನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಅದಕ್ಕಿಲ್ಲ.

But the gleam is only the outer polish. It has no power to decide the worth of the substance within.