ಉದಾರಚರಿತಸ್ತ್ಯಾಗೀ: ಧನ ಮೊದಲೋ ಪ್ರಾಣ ಮೊದಲೋ

ಕೊಡುವುದು ಕಷ್ಟವೆನಿಸುವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರು ಒಂದೊಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಯಾರಿಗೆ ಯಾವುದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯ ಎನ್ನುವುದು ಆಗ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಉದಾರನನ್ನೂ ಜಿಪುಣನನ್ನೂ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಧನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅದಲುಬದಲು ಮಾಡಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಪದ್ಯ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಕೃಪಣನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 14 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, Against the Miser, verse 14

ವಿಷಯ: ಉದಾರ ಮತ್ತು ಜಿಪುಣ · The giver and the miser

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಉದಾರಚರಿತಸ್ತ್ಯಾಗೀ ಯಾಚಿತಃ ಕೃಪಣೋಽಧಿಕಃ
ಏಕೋ ಧನಂ ತತಃ ಪ್ರಾಣಾನನ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತತೋ ಧನಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

उदारचरितस्त्यागी याचितः कृपणोऽधिकः
एको धनं ततः प्राणानन्यः प्राणांस्ततो धनम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

udāracaritastyāgī yācitaḥ kṛpaṇo’dhikaḥ
eko dhanaṃ tataḥ prāṇānanyaḥ prāṇāṃstato dhanam

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಉದಾರಚರಿತಸ್ತ್ಯಾಗೀ (उदारचरितस्त्यागी, udāracaritastyāgī) = ಉದಾರ ನಡತೆಯ ತ್ಯಾಗಿ (ಉದಾರಚರಿತಃ + ತ್ಯಾಗೀ) (the noble natured giver (udaracharitah + tyagi))
ಯಾಚಿತಃ (याचितः, yācitaḥ) = ಬೇಡಿದಾಗ (when begged of)
ಕೃಪಣೋಽಧಿಕಃ (कृपणोऽधिकः, kṛpaṇo’dhikaḥ) = ಜಿಪುಣ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು (ಕೃಪಣಃ + ಅಧಿಕಃ) (the miser, all the more (kripanah + adhikah))
ಏಕೋ (एको, eko) = ಒಬ್ಬ (the one)
ಧನಂ (धनं, dhanaṃ) = ಧನವನ್ನು (wealth)
ತತಃ (ततः, tataḥ) = ಅನಂತರ (then)
ಪ್ರಾಣಾನನ್ಯಃ (प्राणानन्यः, prāṇānanyaḥ) = ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು, ಇನ್ನೊಬ್ಬ (ಪ್ರಾಣಾನ್ + ಅನ್ಯಃ) (the breaths, the other (pranan + anyah))
ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತತೋ (प्राणांस्ततो, prāṇāṃstato) = ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಅನಂತರ (ಪ್ರಾಣಾನ್ + ತತಃ) (the breaths, then (pranan + tatah))
ಧನಮ್ (धनम्, dhanam) = ಧನವನ್ನು (wealth)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಉದಾರ ನಡತೆಯವನು ತ್ಯಾಗಿ. ಬೇಡಿದಾಗ ಜಿಪುಣ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಒಬ್ಬ ಮೊದಲು ಧನವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ಅನಂತರ ಪ್ರಾಣವನ್ನು. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮೊದಲು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ಅನಂತರ ಧನವನ್ನು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The noble natured man is a giver. When begged of, the miser holds back all the more. The one gives wealth first and his life after. The other gives his life first and his wealth after.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಎರಡನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅದಲುಬದಲು ಮಾಡಿರುವುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ಚಮತ್ಕಾರ. ಉದಾರನಿಗೆ ಧನಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಾಣ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆಯುಳ್ಳದ್ದು. ಜಿಪುಣನಿಗೆ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಧನ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆಯುಳ್ಳದ್ದು.

The trick is the reversed order in the second line. For the generous man life is worth more than wealth. For the miser wealth is worth more than life.

ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಅಧಿಕಃ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಡಿಲವಾಗಿದೆ. ಬೇಡಿದಾಗ ಜಿಪುಣ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಾವು ಅರ್ಥೈಸಿದ್ದೇವೆ. ಎರಡನೆಯ ಸಾಲಿನ ಅರ್ಥ ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.

The sense of the word adhikah in the first line is a little loose. We have taken it to mean that, when begged of, the miser holds back all the more. The second line is clear.

ಮುದ್ರಿತ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತತೋ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅನುಸ್ವಾರ ಚುಕ್ಕೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಅಚ್ಚಿನ ಸವೆತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಉಳಿದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಇಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

In the printed page the anusvara dot is missing at pranamstato. We have treated this as worn print and kept the letters as they stand.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 71. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 71. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಸಂಕಟದ ಕ್ಷಣ ಒಬ್ಬನ ನಿಜವಾದ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದನ್ನು ಮೊದಲು ಕೊಡುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದೇ ನಾವು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆ ಕೊಡುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದರ ಸೂಚನೆ.

A moment of crisis shows a person’s real priority. What we give up first is a sign of what we value most.

ಶ್ಲೋಕದ ಹೋಲಿಕೆ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ, ಯಾರೂ ಪ್ರಾಣ ಕೊಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಸಮಯ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶ್ರಮವನ್ನು ಬೇಡಿದಾಗ ಕೊಡುವ ಹಿರಿಯ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ನೆನೆದರೆ ಇದರ ಉದಾರ ಭಾಗ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

The comparison is exaggeration and no one need give his life. Think of senior teachers who give their time, knowledge and effort when asked, and the generous half of the verse becomes clear.