ಹೊಲದಲ್ಲಿ ನೇಗಿಲ ಕೋಲು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಾಚಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡವರಿಗೆ ಉದ್ದವಾದ ಕೋಲಿನಂತಹ ಆಕಾರ ಯಾವುದೆಂದು ಬೇಗ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಉದ್ದ ದಂತಗಳ ಆನೆ ಶತ್ರುವಿನ ಆನೆಯನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಿ ನಿಂತಿದೆ. ಅದನ್ನು ಕವಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಮೋಡ ಚುಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೊಂದು ಉಪಮೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಉತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯೋಚ್ಚೈಃ ಪ್ರಸ್ಫುರಂತಂ ರದಾಭ್ಯಾಮೀಷಾದಂತಃ ಕುಂಜರಂ ಶಾತ್ರವೀಯಮ್
ಶೃಂಗಪ್ರೋತಪ್ರಾವೃಷೇಣ್ಯಾಂಬುದಸ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟಂ ಪ್ರಾಪತ್ಸಾಮ್ಯಮುರ್ವೀಧರಸ್ಯ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
उत्क्षिप्योच्चैः प्रस्फुरन्तं रदाभ्यामीषादन्तः कुञ्जरं शात्रवीयम्
शृङ्गप्रोतप्रावृषेण्याम्बुदस्य स्पष्टं प्रापत्साम्यमुर्वीधरस्य
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
utkṣipyoccaiḥ prasphurantaṃ radābhyāmīṣādantaḥ kuñjaraṃ śātravīyam
śṛṅgaprotaprāvṛṣeṇyāmbudasya spaṣṭaṃ prāpatsāmyamurvīdharasya
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಉತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯೋಚ್ಚೈಃ (उत्क्षिप्योच्चैः, utkṣipyoccaiḥ) = ಮೇಲೆ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ (ಉತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಉಚ್ಚೈಃ) (having tossed up on high)
- ಪ್ರಸ್ಫುರಂತಂ (प्रस्फुरन्तं, prasphurantaṃ) = ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿದ್ದ (that was struggling)
- ರದಾಭ್ಯಾಮೀಷಾದಂತಃ (रदाभ್यामीषादन्तः, radābha್yāmīṣādantaḥ) = ದಂತಗಳಿಂದ, ನೇಗಿಲ ಕೋಲಿನಂತೆ ಉದ್ದ ದಂತಗಳುಳ್ಳ ಆನೆ (ರದಾಭ್ಯಾಂ ಈಷಾದಂತಃ) (with his two tusks, the one with plough-pole tusks)
- ಕುಂಜರಂ (कुञ्जरं, kuñjaraṃ) = ಆನೆಯನ್ನು (the elephant)
- ಶಾತ್ರವೀಯಮ್ (शात्रवीयम्, śātravīyam) = ಶತ್ರುವಿನ (of the enemy)
- ಶೃಂಗಪ್ರೋತಪ್ರಾವೃಷೇಣ್ಯಾಂಬುದಸ್ಯ (शृङ्गप्रोतप्रावृषेण्याम्बुदस्य, śṛṅgaprotaprāvṛṣeṇyāmbudasya) = ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಚುಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಮಳೆಗಾಲದ ಮೋಡವುಳ್ಳ (ಶೃಂಗಪ್ರೋತ ಪ್ರಾವೃಷೇಣ್ಯ ಅಂಬುದಸ್ಯ) (that has a monsoon cloud spiked on its peak)
- ಸ್ಪಷ್ಟಂ (स्पष्टं, spaṣṭaṃ) = ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ (plainly)
- ಪ್ರಾಪತ್ಸಾಮ್ಯಮುರ್ವೀಧರಸ್ಯ (प्रापत्साम्यमुर्वीधरस्य, prāpatsāmyamurvīdharasya) = ಸಾದೃಶ್ಯ ಪಡೆಯಿತು, ಪರ್ವತದ (ಪ್ರಾಪತ್ ಸಾಮ್ಯಂ ಉರ್ವೀಧರಸ್ಯ) (took on the likeness of a mountain)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಉದ್ದ ದಂತಗಳ ಆನೆ ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಶತ್ರುವಿನ ಆನೆಯನ್ನು ತನ್ನ ದಂತಗಳ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿತು. ಆಗ ಅದು ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಮೋಡವನ್ನು ಚುಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಪರ್ವತದಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡಿತು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The long-tusked elephant tossed the struggling enemy elephant high on his two tusks. He then plainly took on the likeness of a mountain with a monsoon cloud spiked on its peak.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಸರಳ. ದಂತ ಎತ್ತಿದ ಆನೆ ಪರ್ವತ, ಅದರ ದಂತಗಳ ಮೇಲೆ ಸಿಲುಕಿದ ಶತ್ರು ಆನೆ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಕಪ್ಪು ಮೋಡ. ಎರಡೂ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡವು ಎಂಬುದೇ ಹೋಲಿಕೆಯ ಆಧಾರ.
The picture is simple. The lifting elephant is the mountain, and the enemy elephant caught on its tusks is the dark cloud snagged on the peak. Both are dark and huge, and that is the basis of the likeness.
ಈಷಾ ಎಂದರೆ ನೇಗಿಲ ಕೋಲು. ಈಷಾದಂತ ಎಂಬುದು ಉದ್ದ ದಂತಗಳ ಆನೆಗೆ ಬಳಸುವ ಹೆಸರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅದು ವಿಶೇಷಣವಾಗಿ ಬಂದಿದೆ.
Isha means the pole of a plough. Ishadanta is known as a name for an elephant with long tusks. Here it comes as a descriptive word.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 129. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 129. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಒಂದು ದೃಶ್ಯ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಸೋಲಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಗೆಲುವನ್ನು ಮೆಚ್ಚುವಾಗ ಸೋತವರ ಪಾಡನ್ನೂ ಒಮ್ಮೆ ನೆನೆಯಬಹುದು.
A scene may look magnificent and yet hold someone’s defeat. When admiring any contest’s winner, we may also spare a thought for those who lost.
ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ನೋಡುವುದು ಕಲಿಸುವವರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಅಭ್ಯಾಸ. ಪರ್ವತ ಯಾವುದು, ಮೋಡ ಯಾವುದು ಎಂದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ಉಪಮೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.
Taking a comparison apart is a good habit for teachers. Asking students which is the mountain and which is the cloud makes the simile easy to grasp.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.





ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ