ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಲೋಕೈರ್ದುಃಖಲಭ್ಯಾಪಸಾರಂ: ಸೇನೆಯೊಳಗೆ ನುಗ್ಗಿದ ಆನೆ

ರಾತ್ರಿ ಪಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನ ತುಂಬಿದ ತುರ್ತು ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟವರಿಗೆ ಒಳಗೆ ನುಗ್ಗುವುದು ಸುಲಭ ಎನಿಸಿದರೂ ಹೊರಬರುವ ದಾರಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿ ಹೊರಬರುವುದು ಕಷ್ಟವಾದ ಸೇನೆಯ ನಡುವೆ ಕೋಪದ ಆವೇಶದಲ್ಲಿ ಧೀರ ಆನೆ ನುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಕವಿ ಅದನ್ನು ಪುರಾಣದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ರಣವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 77 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, Scenes of Battle, verse 77

ವಿಷಯ: ಸೇನೆಯೊಳಗೆ ನುಗ್ಗಿದ ಆನೆ · An elephant plunging into the army

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 22 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 22 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಲೋಕೈರ್ದುಃಖಲಭ್ಯಾಪಸಾರಂ ಸಂರಂಭಿತ್ವಾದೇತ್ಯ ಧೀರೋಮಹೀಯಃ
ಸೇನಾಮಧ್ಯಂ ಗಾಹತೇ ವಾರಣಃ ಸ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮೇವ ಪ್ರಾಗಾದಿದೇವೋದರಾಂತಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

व्याप्तं लोकैर्दुःखलभ्यापसारं संरम्भित्वादेत्य धीरोमहीयः
सेनामध्यं गाहते वारणः स्म ब्रह्मेव प्रागादिदेवोदरान्तः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

vyāptaṃ lokairduḥkhalabhyāpasāraṃ saṃrambhitvādetya dhīromahīyaḥ
senāmadhyaṃ gāhate vāraṇaḥ sma brahmeva prāgādidevodarāntaḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ವ್ಯಾಪ್ತಂ (व्याप्तं, vyāptaṃ) = ತುಂಬಿದ್ದ (filled)
ಲೋಕೈರ್ದುಃಖಲಭ್ಯಾಪಸಾರಂ (लोकैर्दुःखलभ्यापसारं, lokairduḥkhalabhyāpasāraṃ) = ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿ ಹೊರಬರುವುದು ಕಷ್ಟವಾದ (ಲೋಕೈಃ ದುಃಖಲಭ್ಯ ಅಪಸಾರಂ) (crowded with people, hard to get out of)
ಸಂರಂಭಿತ್ವಾದೇತ್ಯ (संरम्भित्वादेत्य, saṃrambhitvādetya) = ಆವೇಶವುಳ್ಳವನಾದ್ದರಿಂದ ಬಂದು (ಸಂರಂಭಿತ್ವಾತ್ ಏತ್ಯ) (coming up, from being in a fury)
ಧೀರೋಮಹೀಯಃ (धीरोमहीयः, dhīromahīyaḥ) = ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾದ, ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾದ (ಧೀರಃ ಮಹೀಯಃ) (steady and very great)
ಸೇನಾಮಧ್ಯಂ (सेनामध्यं, senāmadhyaṃ) = ಸೇನೆಯ ನಡುವೆ (the middle of the army)
ಗಾಹತೇ (गाहते, gāhate) = ನುಗ್ಗುತ್ತದೆ (plunges into)
ವಾರಣಃ (वारणः, vāraṇaḥ) = ಆನೆ (the elephant)
ಸ್ಮ (स्म, sma) = ಹಿಂದೆ ನಡೆದುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದ (a particle marking the past)
ಬ್ರಹ್ಮೇವ (ब्रह्मेव, brahmeva) = ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆ (ಬ್ರಹ್ಮ ಇವ) (like Brahma)
ಪ್ರಾಗಾದಿದೇವೋದರಾಂತಃ (प्रागादिदेवोदरान्तः, prāgādidevodarāntaḥ) = ಹಿಂದೆ ಆದಿದೇವನ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗೆ (ಪ್ರಾಕ್ ಆದಿದೇವ ಉದರಾಂತಃ) (long ago into the belly of the primal god)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿ, ಹೊರಬರುವುದು ಕಷ್ಟವಾದ ಸೇನೆಯ ನಡುವೆ ಕೋಪದ ಆವೇಶದಿಂದ ಧೀರನಾದ ಬಲಿಷ್ಠ ಆನೆ ನುಗ್ಗಿತು. ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಬ್ರಹ್ಮ ಆದಿದೇವನ ಉದರದೊಳಗೆ ಹೊಕ್ಕಂತೆ ಅದು ಕಂಡಿತು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Into the middle of the army, crowded with people and hard to get out of, the steady and mighty elephant plunged in his fury. He seemed like Brahma entering, long ago, the belly of the primal god.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಲೋಕ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಜನ ಮತ್ತು ಲೋಕಗಳು ಎಂಬ ಎರಡೂ ಅರ್ಥ ಉಂಟು. ಅದಕ್ಕೇ ಸೇನೆಯ ಜನಜಂಗುಳಿ ಮತ್ತು ಲೋಕಗಳು ತುಂಬಿದ ಆದಿದೇವನ ಉದರ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಪದದಲ್ಲಿ ಹೊಂದುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದು ನಮ್ಮ ಓದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತ.

The word loka means both people and worlds. So the crowd of the army and the belly of the primal god, filled with worlds, seem to fit one and the same word. This is our reading and is slightly uncertain.

ಆದಿದೇವ ಎಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಷ್ಣು ಎಂದು ಪುರಾಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ. ಪದ್ಯ ಹೆಸರು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಪದದ ಅನುಸ್ವಾರ ಮಸುಕಾಗಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾಠದ ಒಂದು ತಪ್ಪು ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಮುದ್ರಣದಂತೆ ಸರಿಪಡಿಸಿದ್ದೇವೆ.

Adideva usually means Vishnu in a Puranic setting, though the verse does not name him. In the print the dot of the third word is faint. We corrected one wrong letter of the digital text to match the print.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 129. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 129. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಹೊಸ ಹೊಣೆಗೆ ಇಳಿಯುವಾಗ ಒಳಹೋಗುವುದು ಸುಲಭ, ಹೊರಬರುವ ದಾರಿ ಮೊದಲೇ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಕಿರಿಯ ವೈದ್ಯರು ಮೊದಲ ರಾತ್ರಿ ವಾರ್ಡಿನ ಗದ್ದಲದಲ್ಲಿ ಹೀಗೇ ಭಾವಿಸುವುದುಂಟು.

Stepping into a new duty, going in is easy and the way out is not visible at first. A junior doctor on the first night in a noisy ward may feel just this.

ಧೈರ್ಯ ಒಳ್ಳೆಯದು. ಆದರೆ ಒಳಹೊಕ್ಕ ಮೇಲೆ ಏನು ಮಾಡುವುದು ಎಂಬ ಯೋಚನೆಯೂ ಜೊತೆಗಿದ್ದರೆ ಧೈರ್ಯ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ.

Courage is good, but it grows stronger when it comes with a thought of what to do once inside.