ವಕ್ತ್ರಾದುದ್ವಸ ಮೇ: ಬೇಡಿ ಬೇಸತ್ತ ಕವಿಯ ಸಿಟ್ಟು

ವಕ್ತ್ರಾದುದ್ವಸ ಮೇ ಸುಭಾಷಿತ: ಜಿಪುಣ ಧನಿಕರ ಮುಂದೆ ಬೇಡಿ ಬೇಸತ್ತ ಕವಿ, ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಅವರ ಬಾಯಿಗೆ ಕಳಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಪಾಠ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ.

ವಕ್ತ್ರಾದುದ್ವಸ ಮೇ, ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು, ಜೀವನ ಸೂತ್ರ

ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಗೆ ಸಂಬಳ ತಡವಾದರೆ ಎಂತಹ ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿಯೂ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯ ಮುಂದೆ ಕೈಚಾಚಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಆ ಹಿಂಜರಿಕೆಯ ಕಹಿ ಬೇಡಿದವರಿಗೇ ಗೊತ್ತು.

ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಕವಿ ಆ ಕಹಿಯನ್ನು ಸಿಟ್ಟಿನ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನೇ ಹೊರಡಲು ಹೇಳುವ ಧೈರ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಉದ್ದದ ಪದ್ಯ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಯಾಚಕನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 40 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, On the Humiliation of Begging, verse 40

ವಿಷಯ: ಕವಿಯ ಸಿಟ್ಟಿನ ಕಲ್ಪನೆ · A poet’s angry fantasy

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)


ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ವಕ್ತ್ರಾದುದ್ವಸ ಮೇ ಹಠಾದಧಿವಸ ತ್ವಂ ವಾಣಿ ವಕ್ರಂ ಮನಾಗೀಶಾನಾಂ ತದನು ಕ್ರುಧಾ ಭಜತು ಮಾಂ ಲಕ್ಷ್ಮೀರಿಮಾನುಜ್ಝತು
ಪಶ್ಚಾತ್ತೇಷು ಪಠತ್ಸು ಮಾಂ ಪ್ರತಿ ಯಶೋಗಾಥಾವಲೀಸ್ತೃಷ್ಣಯಾ ವಕ್ರಂ ಮಯ್ಯಥ ವಕ್ರಯತ್ಯನುಭವಂತ್ವೇತೇಽಪಿ ತದ್ಯಾತನಾಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

वक्त्रादुद्वस मे हठादधिवस त्वं वाणि वक्रं मनागीशानां तदनु क्रुधा भजतु मां लक्ष्मीरिमानुज्झतु
पश्चात्तेषु पठत्सु मां प्रति यशोगाथावलीस्तृष्णया वक्रं मय्यथ वक्रयत्यनुभवन्त्वेतेऽपि तद्यातनाम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

vaktrādudvasa me haṭhādadhivasa tvaṃ vāṇi vakraṃ manāgīśānāṃ tadanu krudhā bhajatu māṃ lakṣmīrimānujjhatu
paścātteṣu paṭhatsu māṃ prati yaśogāthāvalīstṛṣṇayā vakraṃ mayyatha vakrayatyanubhavantvete’pi tadyātanām

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

  • ವಕ್ತ್ರಾದುದ್ವಸ (वक्त्रादुद्वस, vaktrādudvasa) = ಬಾಯಿಯಿಂದ ಹೊರಡು (ವಕ್ತ್ರಾತ್ ಉದ್ವಸ) (leave the mouth)
  • ಮೇ (मे, me) = ನನ್ನ (my)
  • ಹಠಾದಧಿವಸ (हठादधिवस, haṭhādadhivasa) = ಬಲವಂತವಾಗಿ ನೆಲೆಸು (ಹಠಾತ್ ಅಧಿವಸ) (settle by force)
  • ತ್ವಂ (त्वं, tvaṃ) = ನೀನು (you)
  • ವಾಣಿ (वाणि, vāṇi) = ಓ ವಾಣಿಯೇ, ಅಂದರೆ ಸರಸ್ವತಿಯೇ (O Vani, that is Sarasvati)
  • ವಕ್ರಂ (वक्रं, vakraṃ) = ಮುಖವನ್ನು (ಮುದ್ರಿತ ಪಾಠ ವಕ್ರಂ, ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ವಕ್ತ್ರಂ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ) (the mouth (printed vakram, the sense seems to call for vaktram))
  • ಮನಾಗೀಶಾನಾಂ (मनागीशानां, manāgīśānāṃ) = ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಈಶರ, ಅಂದರೆ ಧನಿಕರ (ಮನಾಕ್ ಈಶಾನಾಂ) (for a little while, of the lords, that is the rich)
  • ತದನು (तदनु, tadanu) = ಅನಂತರ (after that)
  • ಕ್ರುಧಾ (क्रुधा, krudhā) = ಕೋಪದಿಂದ (in anger)
  • ಭಜತು (भजतु, bhajatu) = ಸೇರಲಿ (let her come to)
  • ಮಾಂ (मां, māṃ) = ನನ್ನನ್ನು (me)
  • ಲಕ್ಷ್ಮೀರಿಮಾನುಜ್ಝತು (लक्ष्मीरिमानुज्झतु, lakṣmīrimānujjhatu) = ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಇವರನ್ನು ತೊರೆಯಲಿ (ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ಇಮಾನ್ ಉಜ್ಝತು) (let Lakshmi abandon these)
  • ಪಶ್ಚಾತ್ತೇಷು (पश्चात्तेषु, paścātteṣu) = ನಂತರ ಅವರಲ್ಲಿ (ಪಶ್ಚಾತ್ ತೇಷು) (afterwards, when they)
  • ಪಠತ್ಸು (पठत्सु, paṭhatsu) = ಓದುತ್ತಿರುವಾಗ (are reciting)
  • ಮಾಂ ಪ್ರತಿ (मां प्रति, māṃ prati) = ನನ್ನ ಕಡೆಗೆ (towards me)
  • ಯಶೋಗಾಥಾವಲೀಸ್ತೃಷ್ಣಯಾ (यशोगाथावलीस्तृष्णया, yaśogāthāvalīstṛṣṇayā) = ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಹಾಡುಗಳ ಸಾಲನ್ನು, ಆಸೆಯಿಂದ (ಯಶೋಗಾಥಾವಲೀಃ ತೃಷ್ಣಯಾ) (strings of songs of praise, out of craving)
  • ವಕ್ರಂ (वक्रं, vakraṃ) = ಮುಖವನ್ನು (ಮುದ್ರಿತ ಪಾಠ ವಕ್ರಂ) (the face (printed vakram))
  • ಮಯ್ಯಥ (मय्यथ, mayyatha) = ನಾನು, ಆಗ (ಮಯಿ ಅಥ) (I, then)
  • ವಕ್ರಯತ್ಯನುಭವಂತ್ವೇತೇಽಪಿ (वक्रयत्यनुभवन्त्वेतेऽपि, vakrayatyanubhavantvete’pi) = ತಿರುಗಿಸುವಾಗ, ಅನುಭವಿಸಲಿ ಇವರೂ ಕೂಡ (ವಕ್ರಯತಿ ಅನುಭವಂತು ಏತೇ ಅಪಿ) (as I turn it aside, let these also undergo)
  • ತದ್ಯಾತನಾಮ್ (तद्यातनाम्, tadyātanām) = ಆ ಯಾತನೆಯನ್ನು (that torment)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಓ ಸರಸ್ವತಿ, ನನ್ನ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಹೊರಡು. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಈ ಧನಿಕರ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸು. ಆಗ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕೋಪದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಸೇರಲಿ, ಇವರನ್ನು ತೊರೆಯಲಿ. ನಂತರ ಇವರು ಆಸೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿರುವಾಗ ನಾನು ಮುಖ ತಿರುಗಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆ ಯಾತನೆಯನ್ನು ಇವರೂ ಅನುಭವಿಸಲಿ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O Sarasvati, leave my mouth. For a little while settle by force in the mouths of these rich men. Then let Lakshmi, in her anger, come to me and abandon them. Afterwards, when they stand before me craving, reciting strings of praise, and I turn my face away, let them too feel that torment.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿ ಒಂದೇ ಕಡೆ ನೆಲೆಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಕವಿ ಅದನ್ನೇ ತಿರುಗಿಸಿ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಸರಸ್ವತಿ ಧನಿಕರ ಬಾಯಿಗೆ ಹೋದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಾನಾಗಿ ತನ್ನ ಬಳಿ ಬರುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ಲೆಕ್ಕ.

The belief that Lakshmi and Sarasvati do not dwell in the same place is well known in Sanskrit poetry. The poet turns it to his own use. If Sarasvati moves to the mouths of the rich, he reckons, Lakshmi will come to him of her own accord.

ಪದ್ಯದ ಚುರುಕು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದವನು ಒಮ್ಮೆ ಬೇಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನಾಗಿ ಮುಖ ತಿರುಗಿಸಿದರೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕವಿ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ನಿಜವಾದ ಬಯಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೋವಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಲ್ಪನೆ ಎಂದು ನಾವು ಓದುತ್ತೇವೆ.

The sting is at the end. The poet imagines the beggar becoming the one who is begged from, and turning his face away. We read this as a fantasy born of pain more than a real wish.

ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಡೆ ವಕ್ರಂ ಎಂದಿದೆ. ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ವಕ್ತ್ರಂ, ಅಂದರೆ ಮುಖ, ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಪಾಠ ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.

The printed book reads vakram in two places. The sense seems to call for vaktram, the mouth or face. The reading follows the printed book and may be slightly uncertain.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 74. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 74. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಬೇಡಿದ ನೋವು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ಹಠವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರೆ ಸಹಾಯ ಕೇಳಿ ಬರುವವರ ಬಗ್ಗೆ ನಮ್ಮ ನಡವಳಿಕೆ ಮೃದುವಾಗುತ್ತದೆ.

The sting of having begged can linger and harden into resentment. Noticing it softens how we treat those who come to us for help.

ಶ್ಲೋಕದ ಕಲ್ಪನೆ ಸೇಡಿನದು. ಅದರಿಂದ ನೆಮ್ಮದಿ ಸಿಗುವುದು ಕಷ್ಟ. ಕೇಳಿ ಬಂದವರಿಗೆ ಗೌರವದಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಾವೇ ಹಗುರಾಗುತ್ತೇವೆ.

The verse imagines revenge, and little peace comes of that. Answering those who come to us with respect usually lightens us as well.


ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಸುಭಾಷಿತಗಳು, ಪುಸ್ತಕದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು

Fine sayings from the Subhashitaratnabhandagara, in the order of the book

ಸುಭಾಷಿತ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ: ಬದುಕನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ನುಡಿಗನ್ನಡಿ

For an introduction to what a subhashita is: our opening essay


ಹೊಸ ಬರಹ ಬಂದಾಗ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಅನಗತ್ಯ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವರಕ್ಕೆ ಗೌಪ್ಯತಾ ನೀತಿ ನೋಡಿ.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ

ನಿಮ್ಮ ಇಮೇಲ್ ವಿಳಾಸ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ * ಗುರುತಿದೆ


ಮೇಲಕ್ಕೆ