ವರಮಮೀ ತರವೋ: ಹಣ್ಣು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮರವೇ ಮೇಲು

ಮಾವಿನ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ನಿಂತು ಗಿಳಿಗಳು ಹಣ್ಣು ಕೊಯ್ದು ಹೋಗುವುದನ್ನು ನೋಡಿದವರಿಗೆ ಮರದ ಮೇಲೆ ಕೋಪ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ತನ್ನ ಫಲವನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಮರವನ್ನು ಜಿಪುಣ ಶ್ರೀಮಂತನ ಮನೆಯ ಪಕ್ಕ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಕೃಪಣನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 50 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, Against the Miser, verse 50

ವಿಷಯ: ಮರ ಮತ್ತು ಜಿಪುಣನ ಮನೆ · The tree and the miser’s house

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 24 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 24 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ವರಮಮೀ ತರವೋ ವನಗೋಚರಾಃ ಶಕುನಿಸಾರ್ಥವಿಲುಪ್ತಫಲಶ್ರಿಯಃ
ನ ತು ಧನಾಢ್ಯಗೃಹಾಃ ಕೃಪಣಾಃ ಫಣಾನಿಹಿತರತ್ನಭುಜಂಗಮವೃತ್ತಯಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

वरममी तरवो वनगोचराः शकुनिसार्थविलुप्तफलश्रियः
न तु धनाढ्यगृहाः कृपणाः फणानिहितरत्नभुजंगमवृत्तयः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

varamamī taravo vanagocarāḥ śakunisārthaviluptaphalaśriyaḥ
na tu dhanāḍhyagṛhāḥ kṛpaṇāḥ phaṇānihitaratnabhujaṃgamavṛttayaḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ವರಮಮೀ (वरममी, varamamī) = ಮೇಲು, ಈ [ವರಂ + ಅಮೀ] (better, these [varam + ami])
ತರವೋ (तरवो, taravo) = ಮರಗಳು (trees)
ವನಗೋಚರಾಃ (वनगोचराः, vanagocarāḥ) = ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ (that live in the forest)
ಶಕುನಿಸಾರ್ಥವಿಲುಪ್ತಫಲಶ್ರಿಯಃ (शकुनिसार्थविलुप्तफलश्रियः, śakunisārthaviluptaphalaśriyaḥ) = ಪಕ್ಷಿಗಳ ಹಿಂಡು ಹಣ್ಣಿನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಮರಗಳು [ಶಕುನಿ + ಸಾರ್ಥ + ವಿಲುಪ್ತ + ಫಲ + ಶ್ರಿಯಃ] (whose wealth of fruit is plundered by flocks of birds [shakuni + sartha + vilupta + phala + shriyah])
ನ (न, na) = ಅಲ್ಲ (not)
ತು (तु, tu) = ಆದರೆ (but)
ಧನಾಢ್ಯಗೃಹಾಃ (धनाढ्यगृहाः, dhanāḍhyagṛhāḥ) = ಶ್ರೀಮಂತರ ಮನೆಗಳು [ಧನ + ಆಢ್ಯ + ಗೃಹಾಃ] (the houses of the wealthy [dhana + adhya + grihah])
ಕೃಪಣಾಃ (कृपणाः, kṛpaṇāḥ) = ಜಿಪುಣವಾದ (that are miserly)
ಫಣಾನಿಹಿತರತ್ನಭುಜಂಗಮವೃತ್ತಯಃ (फणानिहितरत्नभुजंगमवृत्तयः, phaṇānihitaratnabhujaṃgamavṛttayaḥ) = ಹೆಡೆಯ ಮೇಲೆ ರತ್ನ ಇಟ್ಟ ಹಾವಿನ ನಡತೆಯುಳ್ಳವು [ಫಣಾ + ನಿಹಿತ + ರತ್ನ + ಭುಜಂಗಮ + ವೃತ್ತಯಃ] (that behave like serpents with a gem set on the hood [phana + nihita + ratna + bhujangama + vrittayah])

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಪಕ್ಷಿಗಳ ಹಿಂಡು ಹಣ್ಣಿನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕಸಿದು ಹೋಗುವ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಮರಗಳೇ ಮೇಲು. ಆದರೆ ಹೆಡೆಯ ಮೇಲೆ ರತ್ನ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡ ಹಾವಿನಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಜಿಪುಣ ಶ್ರೀಮಂತರ ಮನೆಗಳು ಮೇಲಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Better are these forest trees, whose wealth of fruit is plundered by flocks of birds. Not so the houses of rich misers, which behave like serpents with a gem set on the hood.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಹಾವಿನ ಹೆಡೆಯಲ್ಲಿ ರತ್ನ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದ ಹಳೆಯ ನಂಬಿಕೆ. ರತ್ನವನ್ನು ಹೆಡೆಯ ಕೆಳಗೆ ಕಾಯುತ್ತಾ ಕೂರುವ ಹಾವು ಅದನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಜಿಪುಣನ ಮನೆಯೂ ಹಾಗೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಹೋಲಿಕೆ.

A gem on the serpent’s hood is an old belief in Sanskrit poetry. The serpent sits guarding it and lets no one near. The comparison is that the miser’s house is the same.

ಕವಿ ಮರದ ಹಣ್ಣಿಗೆ ಶ್ರೀ ಎಂದರೆ ಸಂಪತ್ತು ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗೆ ಹಣ್ಣನ್ನೇ ಸಂಪತ್ತು ಎಂದು ಕರೆದು ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವ ಮರವೇ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಎಂಬ ಧ್ವನಿ ಇದೆ.

Even as the tree loses its fruit, the verse uses the word shri, meaning splendour or wealth, for that fruit. There is a hint that the tree which gives away what it calls its wealth is the truly rich one.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 72. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 72. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಕೊಡುವಾಗ ಕಳೆದುಕೊಂಡಂತೆ ಅನಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಕಾಯುವವನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬೋಧಕನ ಜ್ಞಾನವೂ ಹಂಚಿದಾಗಲೇ ಫಲ ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಹೋಲಿಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ.

Giving carries the pain of losing, yet guarding carries a greater diminishing, says the verse. The comparison suits a teacher too, whose knowledge ripens only when shared.

ಮರಕ್ಕೆ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನುವಾಗ ಯಾವ ಷರತ್ತೂ ಇಲ್ಲ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕೊಡುವಾಗ ವಿವೇಚನೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಮರೆಯಬಾರದು, ಇದು ಕವಿಯ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ.

A tree sets no condition when birds eat its fruit. We should remember that giving among us needs discernment, and that this is the poet’s exaggeration.