ಉಪವಾಸದ ದಿನದ ಸಂಜೆ ಎಷ್ಟೇ ಸುಂದರ ಸಂಗೀತ ಕೇಳಿದರೂ ಕಿವಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಅರ್ಧ ಮಾತ್ರ. ಹೊಟ್ಟೆ ಖಾಲಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಮನಸ್ಸು ಒಂದೇ ಕಡೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಸುಖದ ಏಳು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ಹೇಳಿ, ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದು ಅಳತೆ ಅಕ್ಕಿಯ ಮುಂದೆ ಇಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ವೀಣಾ ವಂಶಶ್ಚಂದನಂ ಚಂದ್ರಭಾಸಃ ಶಯ್ಯಾ ಯಾನಂ ಯೌವನಸ್ಥಾಸ್ತರುಣ್ಯಃ
ನೈತದ್ರಮ್ಯಂ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾರ್ದಿತಾನಾಂ ಸರ್ವಾರಂಭಾಸ್ತಂಡುಲಪ್ರಸ್ಥಮೂಲಾಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
वीणा वंशश्चन्दनं चन्द्रभासः शय्या यानं यौवनस्थास्तरुण्यः
नैतद्रम्यं क्षुत्पिपासार्दितानां सर्वारम्भास्तण्डुलप्रस्थमूलाः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
vīṇā vaṃśaścandanaṃ candrabhāsaḥ śayyā yānaṃ yauvanasthāstaruṇyaḥ
naitadramyaṃ kṣutpipāsārditānāṃ sarvārambhāstaṇḍulaprasthamūlāḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ವೀಣಾ (वीणा, vīṇā) = ವೀಣೆ (the lute)
- ವಂಶಶ್ಚಂದನಂ (वंशश्चन्दनं, vaṃśaścandanaṃ) = ಕೊಳಲು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಗಂಧ (ವಂಶಃ + ಚಂದನಂ) (the flute and sandalwood)
- ಚಂದ್ರಭಾಸಃ (चन्द्रभासः, candrabhāsaḥ) = ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕು (moonlight)
- ಶಯ್ಯಾ (शय्या, śayyā) = ಹಾಸಿಗೆ (a bed)
- ಯಾನಂ (यानं, yānaṃ) = ವಾಹನ (a carriage)
- ಯೌವನಸ್ಥಾಸ್ತರುಣ್ಯಃ (यौवनस्थास्तरुण्यः, yauvanasthāstaruṇyaḥ) = ಯೌವನದಲ್ಲಿರುವ ತರುಣಿಯರು (ಯೌವನಸ್ಥಾಃ + ತರುಣ್ಯಃ) (young women in their prime)
- ನೈತದ್ರಮ್ಯಂ (नैतद्रम्यं, naitadramyaṃ) = ಇದು ರಮ್ಯವಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಿತವಲ್ಲ (ನ + ಏತತ್ + ರಮ್ಯಂ) (this is not pleasing)
- ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾರ್ದಿತಾನಾಂ (क्षुत्पिपासार्दितानां, kṣutpipāsārditānāṃ) = ಹಸಿವು ಬಾಯಾರಿಕೆಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತರಿಗೆ (to those afflicted by hunger and thirst)
- ಸರ್ವಾರಂಭಾಸ್ತಂಡುಲಪ್ರಸ್ಥಮೂಲಾಃ (सर्वारम्भास्तण्डुलप्रस्थमूलाः, sarvārambhāstaṇḍulaprasthamūlāḥ) = ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳ ಬೇರು ಒಂದು ಪ್ರಸ್ಥ ಅಕ್ಕಿ (ಸರ್ವಾರಂಭಾಃ + ತಂಡುಲಪ್ರಸ್ಥಮೂಲಾಃ) (all undertakings have a measure of rice for their root)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ವೀಣೆ, ಕೊಳಲು, ಶ್ರೀಗಂಧ, ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕು, ಹಾಸಿಗೆ, ವಾಹನ, ಯೌವನದ ತರುಣಿಯರು, ಇವು ಯಾವುವೂ ಹಸಿವು ಬಾಯಾರಿಕೆಗಳಿಂದ ಬಳಲುವವರಿಗೆ ಹಿತ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಬೇರು ಒಂದು ಪ್ರಸ್ಥ ಅಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The lute, the flute, sandalwood, moonlight, a bed, a carriage and young women in their prime: none of these is pleasing to people tormented by hunger and thirst. For the root of every undertaking is a measure of rice.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಪ್ರಸ್ಥ ಎಂಬುದು ಧಾನ್ಯ ಅಳೆಯುವ ಹಳೆಯ ಅಳತೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದು ಹೊತ್ತಿನ ಊಟಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಕ್ಕಿಯ ಸಂಕೇತ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ನಿಖರವಾದ ಅಳತೆ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ.
Prastha is an old measure for grain. Here it seems to stand for a small quantity of rice, enough for a meal. The exact measure does not matter.
ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದು ಎಲ್ಲವೂ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಖದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು. ಏಳು ವಸ್ತುಗಳ ಉದ್ದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒಂದೇ ಸರಳ ಅಗತ್ಯದ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ಚಮತ್ಕಾರ.
Everything named in the first line is a familiar comfort in Sanskrit poetry. The stroke here is to set a long list of seven things against one plain need.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 66. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 66. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಊಟವೇ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಿಗದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಉಪದೇಶ ಹೇಳಿ ಫಲವಿಲ್ಲ. ಮೊದಲು ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಬೇಕು, ನಂತರ ಉಳಿದ ಮಾತು.
There is little use giving lifestyle advice to a family that cannot get a proper meal. The stomach must be filled first, and the rest of the talk can follow.
ಹಾಗೆಂದು ಕಲೆ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಮೂಲ ಅಗತ್ಯ ಪೂರೈಸಿದ ನಂತರವೇ ಅವು ಸವಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
The verse does not say that art, music and beauty are worth little. It says they become sweet only once the basic need is met.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ