ಗುಣವಂತರೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಡವರಾಗಿರುವುದೇಕೆ ಎಂದು ಹಲವರು ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಯೋಚಿಸಿರುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಬೇಸರವನ್ನು ವ್ಯಂಗ್ಯದ ಹೊಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ದಾರಿದ್ರ್ಯ ಭೋಸ್ತ್ವಂ ಪರಮಂ ವಿವೇಕಿ ಗುಣಾಧಿಕೇ ಪುಂಸಿ ಸದಾನುರಕ್ತಮ್
ವಿದ್ಯಾವಿಹೀನೇ ಗುಣವರ್ಜಿತೇ ಚ ಮುಹೂರ್ತಮಾತ್ರಂ ನ ರತಿಂ ಕರೋಷಿ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
दारिद्र्य भोस्त्वं परमं विवेकि गुणाधिके पुंसि सदानुरक्तम्
विद्याविहीने गुणवर्जिते च मुहूर्तमात्रं न रतिं करोषि
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
dāridrya bhostvaṃ paramaṃ viveki guṇādhike puṃsi sadānuraktam
vidyāvihīne guṇavarjite ca muhūrtamātraṃ na ratiṃ karoṣi
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ದಾರಿದ್ರ್ಯ (दारिद्र्य, dāridrya) = ಎಲೈ ಬಡತನವೇ (O poverty)
- ಭೋಸ್ತ್ವಂ (भोस्त्वं, bhostvaṃ) = ಭೋಃ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ನೀನು (ಭೋಃ + ತ್ವಂ) (you, addressed with bho)
- ಪರಮಂ (परमं, paramaṃ) = ಬಹಳ (very)
- ವಿವೇಕಿ (विवेकि, viveki) = ವಿವೇಕವುಳ್ಳದ್ದು (discerning)
- ಗುಣಾಧಿಕೇ (गुणाधिके, guṇādhike) = ಗುಣದಲ್ಲಿ ಮಿಗಿಲಾದ (who excels in virtue)
- ಪುಂಸಿ (पुंसि, puṃsi) = ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ (in a man)
- ಸದಾನುರಕ್ತಮ್ (सदानुरक्तम्, sadānuraktam) = ಯಾವಾಗಲೂ ಅನುರಾಗವುಳ್ಳದ್ದು (ಸದಾ + ಅನುರಕ್ತಂ) (always attached)
- ವಿದ್ಯಾವಿಹೀನೇ (विद्याविहीने, vidyāvihīne) = ವಿದ್ಯೆ ಇಲ್ಲದವನಲ್ಲಿ (in one without learning)
- ಗುಣವರ್ಜಿತೇ (गुणवर्जिते, guṇavarjite) = ಗುಣ ಇಲ್ಲದವನಲ್ಲಿ (in one without virtue)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ಮುಹೂರ್ತಮಾತ್ರಂ (मुहूर्तमात्रं, muhūrtamātraṃ) = ಒಂದು ಕ್ಷಣವಾದರೂ (even for a moment)
- ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
- ರತಿಂ (रतिं, ratiṃ) = ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು (fondness)
- ಕರೋಷಿ (करोषि, karoṣi) = ಮಾಡುವೆ (you show)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಎಲೈ ಬಡತನವೇ, ನೀನು ತುಂಬ ವಿವೇಕಿ. ಗುಣದಲ್ಲಿ ಮಿಗಿಲಾದವನಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ನಿನಗೆ ಪ್ರೀತಿ. ವಿದ್ಯೆಯೂ ಗುಣವೂ ಇಲ್ಲದವನ ಬಳಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ನೀನು ಪ್ರೀತಿ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
O poverty, how discerning you are. You are always fond of the man who excels in virtue. Of the one without learning and without virtue, you are not fond for even a moment.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದು ವ್ಯಾಜಸ್ತುತಿ, ಎಂದರೆ ಹೊಗಳುವಂತೆ ತೋರಿಸಿ ನಿಂದಿಸುವ ರೀತಿ. ವಿವೇಕಿ ಎಂಬ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಹಿಂದೆ, ಗುಣವಂತರನ್ನೇ ಬಡತನ ಕಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಹಿ ಇದೆ.
This is vyajastuti, praise that is really blame. Behind the compliment of discernment lies the bitterness that poverty chooses the virtuous to trouble.
ರತಿ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಅಥವಾ ಆಸಕ್ತಿ. ಬಡತನವನ್ನು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿರುವುದು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಕಲ್ಪನೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಗುಣವಂತನ ಕಷ್ಟ ಇನ್ನೂ ಹರಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
Rati here means fondness or attachment. The idea of the verse is to picture poverty as a person who has a choice. Put that way, the plight of the virtuous man cuts all the sharper.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 66. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 66. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಒಳ್ಳೆಯ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರು ಅನೇಕರು ಸಾಧಾರಣ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲೇ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ. ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಗುಣದ ಅಳತೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಎಚ್ಚರ ಇಲ್ಲಿದೆ.
Many good teachers and doctors live on modest earnings. The verse carries a caution not to take income as the measure of worth.
ಆದರೆ ಇದು ವ್ಯಂಗ್ಯದ ಮಾತು ಮಾತ್ರ. ಗುಣವಂತರೆಲ್ಲ ಬಡವರು, ಬಡವರೆಲ್ಲ ಗುಣವಂತರು ಎಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ.
But this is only an ironic remark. The verse does not lay down a rule that all the virtuous are poor, or all the poor virtuous.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ