ಮನೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಬಿದ್ದರೆ ಯಾರು ಏನನ್ನು ಮೊದಲು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಉತ್ತರವೂ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಪಾಯದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯ ಯಾವುದನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಈ ಪದ್ಯ ಅದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಓಡುವ ಶತ್ರುಪತ್ನಿಯ ಮೇಲೆ ಇಡುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ವಿಮುಂಚತಿ ಪದೇ ಪದೇ ರುಚಿರಚೀರಹಾರಾದಿಕಂ ಶುಕಂ ಗೃಹಸಮುತ್ಸುಕಂ ತ್ಯಜತಿ ಚೈವ ಜೀವಾಧಿಕಮ್
ಪಲಾಯನಪರಾಯಣಾ ತವ ವಿಭೋ ರಿಪೋರಂಗನಾ ಮುಹುರ್ವಲಿತಕಂಧರಂ ಮಿಹಿರಮಂಡಲಂ ವೀಕ್ಷತೇ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
विमुञ्चति पदे पदे रुचिरचीरहारादिकं शुकं गृहसमुत्सुकं त्यजति चैव जीवाधिकम्
पलायनपरायणा तव विभो रिपोरङ्गना मुहुर्वलितकन्धरं मिहिरमण्डलं वीक्षते
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
vimuñcati pade pade ruciracīrahārādikaṃ śukaṃ gṛhasamutsukaṃ tyajati caiva jīvādhikam
palāyanaparāyaṇā tava vibho riporaṅganā muhurvalitakandharaṃ mihiramaṇḍalaṃ vīkṣate
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ವಿಮುಂಚತಿ (विमुञ्चति, vimuñcati) = ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ (lets go of)
- ಪದೇ ಪದೇ (पदे पदे, pade pade) = ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ (at every step)
- ರುಚಿರಚೀರಹಾರಾದಿಕಂ (रुचिरचीरहारादिकं, ruciracīrahārādikaṃ) = ಸುಂದರ ವಸ್ತ್ರ, ಹಾರ ಮೊದಲಾದವನ್ನು (fine cloth, necklaces and the like)
- ಶುಕಂ (शुकं, śukaṃ) = ಗಿಳಿಯನ್ನು (the parrot)
- ಗೃಹಸಮುತ್ಸುಕಂ (गृहसमुत्सुकं, gṛhasamutsukaṃ) = ಮನೆಗೆ ಹಾತೊರೆಯುವ (eager for home)
- ತ್ಯಜತಿ (त्यजति, tyajati) = ತೊರೆಯುತ್ತಾಳೆ (abandons)
- ಚೈವ (चैव, caiva) = ಮತ್ತು ಕೂಡ (ಚ ಏವ) (and indeed)
- ಜೀವಾಧಿಕಮ್ (जीवाधिकम्, jīvādhikam) = ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ (dearer than life)
- ಪಲಾಯನಪರಾಯಣಾ (पलायनपरायणा, palāyanaparāyaṇā) = ಓಡಿಹೋಗುವುದರಲ್ಲೇ ನಿರತಳಾದ (wholly bent on flight)
- ತವ (तव, tava) = ನಿನ್ನ (your)
- ವಿಭೋ (विभो, vibho) = ಎಲೈ ಪ್ರಭುವೇ (O lord)
- ರಿಪೋರಂಗನಾ (रिपोरङ्गना, riporaṅganā) = ಶತ್ರುವಿನ ಪತ್ನಿ (ರಿಪೋಃ ಅಂಗನಾ) (the wife of the enemy)
- ಮುಹುರ್ವಲಿತಕಂಧರಂ (मुहुर्वलितकन्धरं, muhurvalitakandharaṃ) = ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕುತ್ತಿಗೆ ತಿರುಗಿಸಿ (ಮುಹುಃ ವಲಿತಕಂಧರಮ್) (again and again with neck turned)
- ಮಿಹಿರಮಂಡಲಂ (मिहिरमण्डलं, mihiramaṇḍalaṃ) = ಸೂರ್ಯಮಂಡಲವನ್ನು (the disc of the sun)
- ವೀಕ್ಷತೇ (वीक्षते, vīkṣate) = ನೋಡುತ್ತಾಳೆ (looks at)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಪ್ರಭುವೇ, ಓಡಿಹೋಗುವುದರಲ್ಲೇ ಮಗ್ನಳಾದ ನಿನ್ನ ಶತ್ರುವಿನ ಪತ್ನಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಗೂ ಸುಂದರ ವಸ್ತ್ರ ಹಾರ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಮನೆಗೆ ಹಾತೊರೆಯುವ, ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ಗಿಳಿಯನ್ನೂ ತೊರೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕುತ್ತಿಗೆ ತಿರುಗಿಸಿ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
O lord, your enemy’s wife, wholly bent on flight, lets go of her fine cloth, necklaces and the like at every step. She abandons even the parrot, eager for home and dearer than life. Again and again she turns her neck and looks at the disc of the sun.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಪದ್ಯ ಒಂದು ಏಣಿಯಂತೆ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಹಾರ, ನಂತರ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ಗಿಳಿ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಿದ ಗಿಳಿ ರಾಜಮನೆತನಗಳ ಪರಿಚಿತ ಚಿತ್ರ. ಮನೆಗೆ ಹಾತೊರೆಯುವ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣ ಗಿಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.
The verse steps down like a ladder. First cloth and necklaces, then the parrot, dearer than life. A pet parrot is a familiar picture in royal households. We have taken the phrase eager for home as describing the parrot.
ಅವಳು ಸೂರ್ಯಮಂಡಲವನ್ನು ಏಕೆ ನೋಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಪದ್ಯ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಬರುವವರ ಭಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂತಿರುಗಿ ನೋಡುವ ಭಂಗಿಯ ಚಿತ್ರ ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಬಹುದು, ಉಳಿದುದು ಅನಿಶ್ಚಿತ.
The verse does not say why she looks at the sun. We can say only that it pictures someone looking back in fear of pursuit. The rest is uncertain.
ಮುದ್ರಿತ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅನುಸ್ವಾರ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಗ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮಸುಕಾಗಿವೆ. ಅಂಥ ಕಡೆ ವ್ಯಾಕರಣ ಕೇಳುವ ರೂಪವನ್ನೇ ಬರೆದಿದ್ದೇವೆ.
Some anusvara and visarga marks are faint on the printed page. Where this happens we have written the form that the grammar requires.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 132. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 132. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಭಯ ಬಂದಾಗ ಮೊದಲು ಬಿಡುವುದು ಅಲಂಕಾರ, ಕೊನೆಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದು. ತುರ್ತು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆದ್ಯತೆ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಏನನ್ನು ಮೊದಲು ಉಳಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಮುಂಚೆಯೇ ಯೋಚಿಸಿಡುವುದು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ.
When fear comes, what is let go first is ornament, and last what is dear. In an emergency department a doctor must settle priorities in a moment. It is wise to have thought beforehand about what must be saved first.
ಇದು ಹೆದರಿದ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಅಣಕಿಸುವ ಪದ್ಯವಾಗಿ ಓದಬೇಕಿಲ್ಲ. ರಾಜನ ಬಲ ಎಷ್ಟೆಂದು ತೋರಿಸಲು ಕವಿ ಬಳಸಿದ ಚಿತ್ರ ಇದು, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಲ್ಲ.
It need not be read as mocking a frightened woman. It is a picture the poet uses to show the extent of the king’s power, and no more than that.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ