ವ್ಯಾಸಂ ನೈಕತಯಾಸ್ಥಿತಂ: ನಾನು ವ್ಯಾಸನೂ ಅಲ್ಲ, ವಾಲ್ಮೀಕಿಯೂ ಅಲ್ಲ

ವ್ಯಾಸಂ ನೈಕತಯಾಸ್ಥಿತಂ ಸುಭಾಷಿತ: ವ್ಯಾಸ, ವಾಲ್ಮೀಕಿಯಂಥ ಕವಿ ನಾನಲ್ಲ, ನಿನ್ನ ಗುಣ ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಿ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ಹೊಗಳುಗಾರ. ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಪಾಠ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ.

ವ್ಯಾಸಂ ನೈಕತಯಾಸ್ಥಿತಂ, ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು, ಜೀವನ ಸೂತ್ರ

ಹಿರಿಯರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲು ಎದ್ದು ನಿಂತಾಗ, ಮೊದಲು ನನಗೆ ಇದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುವವರನ್ನು ನೀವು ನೋಡಿರಬಹುದು. ಆ ವಿನಯ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾತಿನ ಒಂದು ಸಿದ್ಧ ರೀತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೊಗಳುಗಾರನೊಬ್ಬ ಅದೇ ವಿನಯವನ್ನು ಮಹಾನ್ ಹೆಸರುಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇದೊಂದು ರಾಜಪ್ರಶಂಸೆಯ ಪದ್ಯ, ಎರಡೇ ಸಾಲಿನ ರಚನೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯರಾಜಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 229 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of Kings, verse 229

ವಿಷಯ: ದೊಡ್ಡವರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ವಿನಯ · Modesty before the great names

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)


ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ವ್ಯಾಸಂ ನೈಕತಯಾಸ್ಥಿತಂ ಶ್ರುತಿಗಣಂ ಜನ್ಮೀ ನ ವಲ್ಮೀಕತೋ ನಾಭೌ ನಾಭವಮಚ್ಯುತಸ್ಯ ಸುಮಹದ್ಭಾಷ್ಯಂ ಚ ನಾಭಾಷಿಷಮ್
ಚಿತ್ರಾರ್ಥಾಂ ನ ಬೃಹತ್ಕಥಾಮಚಕಥಂ ಸುತ್ರಾಮ್ಣಿ ನಾಸಂ ಗುರುರ್ದೇವ ತ್ವದ್ಗುಣವೃಂದವರ್ಣನಮಹಂ ಕರ್ತುಂ ಕಥಂ ಶಕ್ನುಯಾಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

व्यासं नैकतयास्थितं श्रुतिगणं जन्मी न वल्मीकतो नाभौ नाभवमच्युतस्य सुमहद्भाष्यं च नाभाषिषम्
चित्रार्थां न बृहत्कथामचकथं सुत्राम्णि नासं गुरुर्देव त्वद्गुणवृन्दवर्णनमहं कर्तुं कथं शक्नुयाम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

vyāsaṃ naikatayāsthitaṃ śrutigaṇaṃ janmī na valmīkato nābhau nābhavamacyutasya sumahadbhāṣyaṃ ca nābhāṣiṣam
citrārthāṃ na bṛhatkathāmacakathaṃ sutrāmṇi nāsaṃ gururdeva tvadguṇavṛndavarṇanamahaṃ kartuṃ kathaṃ śaknuyām

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

  • ವ್ಯಾಸಂ (व्यासं, vyāsaṃ) = ವಿಭಾಗ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನು (ವ್ಯಾಸ ಎಂದರೆ ಹರಡುವುದು, ವಿಭಜಿಸುವುದು) (the dividing (vyasa means spreading out, dividing))
  • ನೈಕತಯಾಸ್ಥಿತಂ (नैकतयास्थितं, naikatayāsthitaṃ) = ಒಂದಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ (that stood as one)
  • ಶ್ರುತಿಗಣಂ (श्रुतिगणं, śrutigaṇaṃ) = ವೇದಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು (the body of the Vedas)
  • ಜನ್ಮೀ (जन्मी, janmī) = ಹುಟ್ಟಿದವನು (one born)
  • ನ (न, na) = ಅಲ್ಲ (not)
  • ವಲ್ಮೀಕತೋ (वल्मीकतो, valmīkato) = ಹುತ್ತದಿಂದ (ವಲ್ಮೀಕತಃ) (from an anthill)
  • ನಾಭೌ (नाभौ, nābhau) = ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ (in the navel)
  • ನಾಭವಮಚ್ಯುತಸ್ಯ (नाभवमच्युतस्य, nābhavamacyutasya) = ನಾನು ಹುಟ್ಟಲಿಲ್ಲ, ಅಚ್ಯುತನ ಅಂದರೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ (ನ ಅಭವಮ್ ಅಚ್ಯುತಸ್ಯ) (I was not born, of Achyuta (Vishnu))
  • ಸುಮಹದ್ಭಾಷ್ಯಂ (सुमहद्भाष्यं, sumahadbhāṣyaṃ) = ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು (ಸುಮಹತ್ ಭಾಷ್ಯಂ) (the very great commentary)
  • ಚ (च, ca) = ಹಾಗೂ (and)
  • ನಾಭಾಷಿಷಮ್ (नाभाषिषम्, nābhāṣiṣam) = ನಾನು ಹೇಳಲಿಲ್ಲ (ನ ಅಭಾಷಿಷಮ್) (I did not speak)
  • ಚಿತ್ರಾರ್ಥಾಂ (चित्रार्थां, citrārthāṃ) = ಅದ್ಭುತ ಅರ್ಥಗಳುಳ್ಳ (of wondrous meanings)
  • ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
  • ಬೃಹತ್ಕಥಾಮಚಕಥಂ (बृहत्कथामचकथं, bṛhatkathāmacakathaṃ) = ಬೃಹತ್ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದೆ (ಬೃಹತ್ಕಥಾಮ್ ಅಚಕಥಮ್) (I told the Brihatkatha)
  • ಸುತ್ರಾಮ್ಣಿ (सुत्राम्णि, sutrāmṇi) = ಇಂದ್ರನಿಗೆ (to Indra)
  • ನಾಸಂ (नासं, nāsaṃ) = ನಾನು ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ (ನ ಆಸಮ್) (I was not)
  • ಗುರುರ್ದೇವ (गुरुर्देव, gururdeva) = ಗುರು, ಹೇ ದೇವ (ಗುರುಃ ದೇವ) (teacher, O lord)
  • ತ್ವದ್ಗುಣವೃಂದವರ್ಣನಮಹಂ (त्वद्गुणवृन्दवर्णनमहं, tvadguṇavṛndavarṇanamahaṃ) = ನಿನ್ನ ಗುಣಗಳ ಸಮೂಹದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ನಾನು (ತ್ವದ್ಗುಣವೃಂದವರ್ಣನಂ ಅಹಂ) (I, the description of the host of your virtues)
  • ಕರ್ತುಂ (कर्तुं, kartuṃ) = ಮಾಡಲು (to do)
  • ಕಥಂ (कथं, kathaṃ) = ಹೇಗೆ (how)
  • ಶಕ್ನುಯಾಮ್ (शक्नुयाम्, śaknuyām) = ಶಕ್ತನಾದೇನು (could I be able)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ನಾನು ಒಂದಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ವೇದರಾಶಿಯನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಿದವನಲ್ಲ, ಹುತ್ತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನಲ್ಲ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನಲ್ಲ, ಮಹಾಭಾಷ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದವನಲ್ಲ, ಅದ್ಭುತ ಅರ್ಥಗಳ ಬೃಹತ್ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದವನಲ್ಲ, ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಗುರುವೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೇ ದೇವ, ಇಂಥ ನಾನು ನಿನ್ನ ಗುಣಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಹೇಗೆ ಶಕ್ತನಾದೇನು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

I have not divided the one body of the Vedas into branches, nor was I born from an anthill, nor in the navel of Achyuta. I have not spoken the great commentary, nor told the Brihatkatha of wondrous meanings, nor was I teacher to Indra. O lord, being such a one, how could I describe the host of your virtues?

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಯಾರ ಹೆಸರೂ ನೇರವಾಗಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಓದುಗ ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ವ್ಯಾಸ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ವಿಭಾಗ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ. ಹುತ್ತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಎಂದೂ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದೂ, ಇಂದ್ರನ ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಎಂದೂ ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದ ಪಾದಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

No name is given outright, the reader must recognise them. The word vyasa also means division. The printed book’s footnotes point to Valmiki as the one born of an anthill, Brahma as the one born in Vishnu’s navel, and Brihaspati as Indra’s teacher.

ಮಹಾಭಾಷ್ಯ ಎಂದರೆ ಪಾಣಿನಿಯ ವ್ಯಾಕರಣದ ಮೇಲಿನ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, ಅದು ಪತಂಜಲಿಯ ಕೃತಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಬೃಹತ್ಕಥೆ ಗುಣಾಢ್ಯನ ಕೃತಿ ಎಂದು ಮುದ್ರಿತ ಪಾದಟಿಪ್ಪಣಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಕವಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಒಂದೇ ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

The Mahabhashya is the great commentary on Panini’s grammar, and it is widely held to be the work of Patanjali. The printed footnote names Gunadhya for the Brihatkatha. So the poet lines up great figures from different fields in a single breath.

ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಅಕ್ಷರದ ಮೇಲಿನ ಚುಕ್ಕಿ ಮಸುಕಾಗಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಪದಚ್ಛೇದವನ್ನು ಪಾದಟಿಪ್ಪಣಿಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಓದಿದ್ದೇವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪಾಠ ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.

In the printed book some dots above letters are faint in this verse. We also read the word division of the first line in line with the footnote’s sense. The text follows the printed book but may be slightly uncertain.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 109. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 109. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಮಾತನಾಡುವ ಮುನ್ನ ನಮ್ಮ ಮಿತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯ ಅಭ್ಯಾಸ. ಕಲಿಸುವ ಹಿರಿಯ ವೈದ್ಯರು ತಮಗೆ ತಿಳಿಯದ್ದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಾಗ ಕಿರಿಯರು ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.

It is a good habit to name our limits before we speak. When a senior physician teaching residents admits what he does not know, the juniors tend to trust the rest of what he says.

ಆದರೆ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ವಿನಯದಲ್ಲಿ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಉದ್ದೇಶವೂ ಇದೆ. ನಾನು ಯಾರೂ ಅಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ನೀನು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡವನು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಇನ್ನೊಂದು ದಾರಿಯೂ ಆಗಬಹುದು. ಆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

Yet the modesty in this verse also serves flattery. Saying I am nobody can be another way of saying you are greater than all. It is worth noticing the difference.


ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಸುಭಾಷಿತಗಳು, ಪುಸ್ತಕದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು

Fine sayings from the Subhashitaratnabhandagara, in the order of the book

ಸುಭಾಷಿತ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ: ಬದುಕನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ನುಡಿಗನ್ನಡಿ

For an introduction to what a subhashita is: our opening essay


ಹೊಸ ಬರಹ ಬಂದಾಗ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಅನಗತ್ಯ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವರಕ್ಕೆ ಗೌಪ್ಯತಾ ನೀತಿ ನೋಡಿ.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ

ನಿಮ್ಮ ಇಮೇಲ್ ವಿಳಾಸ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ * ಗುರುತಿದೆ


ಮೇಲಕ್ಕೆ